488 milyon dolarlık görev kapsamında, zamanın başlangıcından bu yana yüz milyonlarca galaksiye ve ortak kozmik parıltılara kapsamlı bir bakış atmak amacıyla tüm gökyüzünün daha önce hiç olmadığı kadar detaylı haritalandırılması hedefleniyor.

Galaksilerin milyarlarca yıl boyunca nasıl oluştuğunu, evrimleştiğini ve evrenin ilk anlarında nasıl bu kadar hızlı genişlediğini açıklamayı amaçlayan Spherex, su ve diğer yaşam bileşenlerini de arayacak.

Yarım tonluk teleskop

500 kg ağırlığında ve koni şeklinde olan Spherex’in, Dünya’yı kutuptan kutba 650 km yükseklikte turlarken kızılötesi dedektörleri ve geniş görüş alanıyla haritalandırma sürecinin altı ay sürmesi ve iki yıl boyunca da dört gökyüzü araştırması yapması planlanıyor.

İnsan gözünün göremediği 102 rengi ayırt edebilen kızılötesi dedektörlerin, evrenin şimdiye kadar yapılmış en renkli ve kapsayıcı haritasını ortaya çıkarması hedefleniyor.

Spherex, Hubble (HUT) ve Webb (JWST) teleskopları gibi galaksileri saymak veya onlara tek tek odaklanmak yerine, evreni yaratan büyük patlamanın ardından oluşan toplam parıltıyı gözlemlemesi bekleniyor.

Büyük patlamanın sonuçlarını aydınlatacak

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nden (CALTECH) Spherex görevinin baş sorumlusu Jamie Bock, gözlemlenecek olan parıltıların, bilim insanlarının geçmişte hangi ışık kaynaklarının gözden kaçtığını ortaya çıkaracağını söylüyor.

Bilim insanlarının parıltıları gözlemleyerek en erken galaksilerden gelen ışığı ortaya çıkarmayı ve bunların nasıl oluştuğunu öğrenmeyi umduklarını kaydeden Bock, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Büyük patlamayı göremeyeceğiz. Ancak sonuçlarını göreceğiz ve bu şekilde evrenin başlangıcı hakkında bilgi edinmeyi bekliyoruz.”

Kaynak

Görsel: Nasa/JPL-Caltech/Reuters

NASA’nın Spherex teleskobu, evreni en detaylı haliyle haritalandırmak üzere fırlatıldı yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Diyor ki akademisyen dostumuz: 100 öğrenciden ancak 10’u geçer not alabiliyor. Filistin meselesinin nedenleri üzerine bir soruyu, peygamberler zamanındaki anlaşmazlıklara bağlayan öğrenciler var.

Kafadaki bilgilerin büyük çoğunluğu çöp…

“Milli Eğitim”deki egemen düşünce, evrim konusunu yasaklayarak, bu çöplüğü sadece çoğaltacak. Çünkü mesele salt biyoloji değil. Kimya, fizik, astro-fizik, evrenbilim, jeoloji gibi temel bilimlerin kendi alanlarındaki gelişmeyi ve değişimi anlamak da, ancak evrimsel gelişmelerini inceleyerek mümkün.

Evrim, hayat ve evren için bir genel kavrama konseptidir. Yani hayatın tüm alanı “evrim” ile kuşatılmış durumda. Peki, biyolojide evrim nedir?

Evrim, değişimi inceleme yöntemi

Ali Demirsoy, “Evrim, Atom altı parçacıktan insana, türlerin görkemli yolculuğu” (Asi Kitap) kitabında çok yalın yanıtlıyor:

“Evrim, -öncelikle zaman içinde- değişimin kurallarını inceleyen bir bilimdir. Bunun sadece organik, yani canlılarla ilgili olması gerekmiyor… 13,5 milyar yıl önce başka kuralların egemen olduğu bir evrenden, doğal yasaların egemen olduğu bir evrene geçişi ve olayları inceleyen bir bilimdir…”

Yeni Evrim genel anlamda değişimi inceleyen bilim. Dünya 3 milyar yıl önce bugünkü gibi miydi? Peki, 10 milyon yıl, 5 milyon yıl, 1 milyon yıl önce?

Şu eğitim politikasını bilimsel gerçeklere göre değil de, sabit (değişmeyen) inançlarına göre yönetenlerin, mesela değişim üzerine verecekler bir konferansta ne diyecekler! Buzul çağları yaşadığımıza, bu çağlar içinde canlıların pek çoğunun çeşitli nedenlerle yok olduğuna; Büyük Patlama’ya, canlıların adım adım değişerek geliştiğine inanmıyorsan, zaten 5 bin, 3 bin, hatta 500 yıl önceki toplumun bugüne nasıl değiştiğini de açıklayamazsın. Hastalıkları, bakterileri, virüsleri, canlılardaki değişimi, kanserin nasıl yayıldığını, antibiyotiklere nasıl direnç geliştiğini de…

O zaman da dünya içinde aptal olarak kalırsın. Evrim’e inanmamak, bütün bilimleri de çöpe atmak olur. Kafayı, “ben nasıl olur da maymundan gelirim” e takmışlar. Hayır, maymundan değil, ortak atadan farklılaşarak geliyoruz.

Sancar’dan öğrenin!

Evrimi okutursanız, yine de “Allah’ın sevgili kulu” inancınızı terk etmeniz gerekmez. Pek çok parlak bilim insanı, hem inancıyla hem de bilimin gerçeğiyle iç içe yaşayabiliyor.

Mesela Aziz Sancar: “Evrim vardır. Güneş balçıkla sıvanmaz” diyor. İnsanların bilimin sonuçlarıyla inancını nasıl bütünleştireceğini kendilerine bırakalım. Esas olan olgulardır. Bu olguları kabul etmez reddederseniz, bilim, bilgi, teknoloji, mal ve hizmet üretiminde nal toplarsınız; salt tüketici köle olursunuz.

Bakın Kiliseye, Darwinci kesildi! Galileo’dan da özür diledi. Evrim vardır diyor. Yaratılış anlayışını farklı yorumluyor. Mecbur, çünkü kilise olarak varlığını sürdürmesi için bunu yapmak zorunda! Çünkü bilimsel bilgiyi ve sonuçlarını reddetse itibarı azalacak, insanları da kiliseden uzaklaştıracak!

Bugünkü İslam ise, Hristiyanlığın orta çağını sahneye sürüyor.

Şurası iyi burası kötü olmaz

Bilimcilerin tüm insanı moleküler en küçük birimlerine ayırarak canlı yaratma noktasına gelmesine akıl sır erdiremeyecek bir ülke mi istiyorsunuz? O zaman yeni biyolojiye yeni tanrı mı diyeceğiz? Eğitime yön veren iktidar politikası böyle giderse ülkeyi çağdaşlıktan iyice uzaklaştıracak sonuçlar üretecek.

Bilim, şurasını beğendim, burası kötü, hele hele şurası yok mu tu kaka, denecek bir konu değil. Bilime bütüncül yaklaşımınız olmazsa, ne teknoloji üretebilirsiniz ne de çağdaşlığı yakalayabilirsiniz.

Bakın Aziz Sancar’a! Eğitim olarak, onun tutumundan öğreneceğiniz hiçbir şey yok mu? Sancar, eğer evrimi reddetseydi, bunları üretemezdi, anlamıyor musunuz?

Orhan Bursalı

*Bu yazı, 25 Temmuz 2017 tarihli Cumhuriyet Gazetesi, Bilim ve Siyaset köşesinde  yayınlanmıştır.

Evrim’i yasaklamak, düşünmeye ambargo koymak! yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Serginin amacı evreni anlatmak, sloganı ise “Hepimiz 13 milyar yıl yaşındayız”.

Evrenin var olmasının ilk anından, yani büyük patlamadan itibaren bugüne kadarki süreci özetleyen sergi, CERN’deki deneylerin evrenin bazı sırlarını nasıl çözdüğünü ve geçmişteki temel araştırmalar ile günümüz teknolojileri arasındaki ilişkiyi gösteriyor.

Serginin önemli bir bölümü dokunmatik paneller ve oyunlar gibi etkileşimli medyalardan oluşuyor. Sergideki tüm metinler ve medyalar hem Türkçe hem de İngilizce. Ayrıca 12 yaş ve üzeri tüm ziyaretçiler için uygun.

Sergi, girişte ziyaretçileri Büyük Patlama anına geri götürüyor. Büyük Patlama sahnesi bölümü, evrenin tarihini anlatıyor. Parçacık kuşağı bölümü maddenin temel yapısını gösteriyor. Gizem alanı, evrenin ve maddenin sırlarından bahsediyor. CERN araştırma alanı, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ndaki araştırmanın nasıl yapıldığını gösteriyor. Teknoloji tohumları alanı ise temel araştırmaları günlük hayatımızla ilişkilendirerek dünyamızın nasıl temel araştırmalar üzerine kurulduğunu gösteriyor.

Giriş

“Siz, sevdikleriniz ve çevrenizdeki her şey kökenleri evrenin ilk zamanlarına dayanan parçacıklardan oluşmaktasınız.”

Bu bölümde ziyaretçiler Büyük Hadron Çarpıştırıcısı tünelinden geçerken her şeyin ilk anına geri götürülüyor.

Büyük Patlama Sahnesi

“Güneşimizin 1000 katı kadar ağır olabilen ilk yıldızlar birer fabrika gibidir. Yakıtları tükendiğinde çökerler ve devasa süpernovalar olarak patlarlar; bu sırada yaşamın yapı taşları olan ağır elementler oluşur.”

Burada, Büyük Patlama’nın ilk anlarından günümüze kadar evrenin evrimini anlatan 5 dakikalık heyecan verici bir görsel ve işitsel gösteri yer alıyor.

Duvarlardaki metin ve grafikler ise bu öyküyü daha detaylı bir şekilde anlatıyor.

Parçacık Kuşağı

“Bizler CERN’de, dünyamızı ve bütün evreni meydana getiren bu küçücük yapı taşlarını yani temel parçacıkları inceliyoruz.”

Bu bölümde ziyaretçiler, “Parçacıklar ne kadar büyük?” ya da “Parçacıklar nedir?” gibi soruların rehberliğinde parçacıkların dünyasını keşfe çıkıyor. Ziyaretçiler farkına bile varmadan  atom, çekirdek ve parçacıkların mikroskobik dünyasına bir animasyon yardımıyla taşınıyor.

Gizem Alanı

“Gözlenebilir maddenin tümü, evrenin sadece %4’ünü oluşturmaktadır. Peki geri kalanı nerede?”

Bu alan, evrenin en ilgi uyandıran gizemlerinden bazılarını anlatıyor.

Bu gizemlerin neden olduğu büyük sorunlardan bazıları bilim insanlarının açıklamalarını içeren etkileşimli panellerle derinlemesine ele alınıyor.

Ziyaret Saatleri

Sergi 23 Mart’tan, 23 Temmuz’a kadar haftanın her günü 9:00 – 18.00 saatleri arasında ziyaret edilebiliyor, fakat resmî tatillerde kapalı. Giriş ise ücretsiz.

Detaylı bilgi için:
www.cernexhibition2017.bilgi.edu.tr

CERN’in “Bilimi Hızlandırıyoruz” sergisi bugün açıldı yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.