THE’nın eğitim bilimleri alan sıralamasında Türkiye’den ilk 100’de 1, ilk 500’de 6, ilk 1000’de 35 üniversite yer aldı.

ODTÜ, listede ilk 100’e girmeyi başararak dünyada 89. üniversite oldu.

Bu alanda Boğaziçi Üniversitesi 151-175, Hacettepe Üniversitesi 251-300, Anadolu Üniversitesi, Bahçeşehir Üniversitesi ve Bartın Üniversitesi ise 401-500 aralığında yer aldı.

HANGİ ALANDA KAÇ ÜNİVERSİTEMİZ İLK 1000’E GİRDİ?

Alan sıralamalarında dünyada ilk 1000’e girmeyi başaran Türk üniversitesi sayıları ise şöyle:

• Eğitim bilimleri: 35
• Mühendislik: 26
• Tıp ve sağlık: 25
• Sosyal bilimler: 24
• İşletme ve ekonomi: 21
• Fen bilimleri: 19
• Fizik bilimleri 18
• Bilgisayar bilimleri 17
• Sanat ve beşerî bilimler: 11
• Psikoloji: 5

Elektrik ve elektronik, makine ve uzay, inşaat ile kimya mühendisliğinin incelendiği alanda, 18 performans göstergesine göre, 97 ülkeden 1.488 kurum değerlendirilirken, ilk 1000’e Türkiye’den 26 üniversite girebildi.

Koç Üniversitesi 201-250, ODTÜ 251-300, İTÜ ve Sabancı Üniversitesi 301-400, Bilkent Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, İstinye Üniversitesi 401-500 aralığında yer aldı.

TIP VE SAĞLIKTA DURUM NE?

Tıp ve sağlık alanında Türkiye’den 25 üniversite, sıralamada ilk 1000’de yer aldı.

Koç Üniversitesi tıp ve sağlık alanında 301-400 aralığında listede kendisine yer bulurken Hacettepe Üniversitesi ise 401-500 aralığından listeye girmeyi başardı.

Türkiye’den 24 üniversitenin ilk 1000’de yer aldığı sosyal bilimler alanında ise sıralama aralıkları şöyleydi:

ODTÜ (176-200), Koç Üniversitesi ve Sabancı Üniversitesi (201-250) ve Boğaziçi Üniversitesi (251-300).

Türkiye’den ilk 1000’e 21 üniversitenin girdiği işletme ve ekonomi alanında ise sıralamalar şu şekilde gerçekleşti:

ODTÜ (251-300), Bilkent Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, Koç Üniversitesi ve Sabancı Üniversitesi (301-400), İTÜ (401-500).

Fizik bilimleri alanında ise Türkiye’den ilk 1000’e giren 18 üniversite oldu. Koç Üniversitesi, ODTÜ ve Sabancı Üniversitesi 401-500 aralığında sıralamada yer aldı.

Bilgisayar bilimleri alanındaki ilk 1000’e giren 17 üniversitemiz bulunurken sıralama şöyle: İTÜ ve ODTÜ (251-300), Boğaziçi Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi (401-500).

DÜNYADA DURUM NE?

80’den fazla ülke ve bölgeden yüzlerce üniversitenin incelendiği sıralamada eğitim, araştırma ortamı, araştırma kalitesi, endüstri ve uluslararası görünüm alanındaki nitelikleri gibi faktörler göz önüne alınıyor.

Peki ama dünya genelinde zirvede hangi üniversiteler yer alıyor?

Sıralamada ilk 10 şöyle:

1- Oxford Üniversitesi (Birleşik Krallık)

2- Massachusetts Teknoloji Enstitüsü – M.I.T (ABD)

3- Harvard Üniversitesi (ABD)

4- Princeton Üniversitesi (ABD)

5- Cambridge Üniversitesi (Birleşik Krallık)

6- Stanford Üniversitesi (ABD)

7- Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü (ABD)

8- Kaliforniya Üniversitesi (ABD)

9- Imperial Colllege London (Birleşik Krallık)

10- Yale Üniversitesi (ABD)

İlk 20’ye ABD ve Birleşik Krallık dışından giren üniversiteler ve ülkeleri:

11-ETH Zürih (İsviçre)

12 Tsinghua Üniversitesi (Çin)

13- Pekin Üniversitesi (Çin)

17- Singapur Ulusal Üniversitesi (Singapur)

THE 2025 alan sıralaması: İlk 100’de Türkiye’den sadece 1 üniversite var yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Dünkü yazımdaki listeyi incelediniz mi? 70 nitelikli araştırma makalesinin 15 üniversiteye dağılımını gösteren? Anımsamak için yeniden veriyorum, çünkü bunun üzerinde duracağım şimdi.

11’i devlet, 4’ü vakıf. Atılım Üniversitesi de dikkat çekici bir şekilde yüksek nitelikle araştırma makalesinden pay almış. Fakat üzerinde duracağım diğer 3 vakıf üniversitesi: Bilkent, Koç ve Sabancı.

Bilkent en eski ve oturmuş, araştırmaya önem veren üniversite. Payını tartışmıyorum. Koç Üniversitesi, gerçekten bilime verdiği önemle, koyduğu ödüllerle aralarında en çok öne çıkan üniversitemiz. Tıp fakültesi de var. Çok iyi fizik bölümleri ve araştırmaları, çok iyi akademisyenleri var. Daha yüksek nitelikli araştırmalar bekliyor insan.

Sabancı Üniversitesi, nitelikli bilim insanları tabii ki çok, Koç’un yarısı kadar makale sahibi. Sabancı’nın tıp fakültesi yok. Ama şüphesiz bahane olmamalı. Neden böyle?

Buralarda çalışmış bir saygın bilimcimiz, üniversite ismi vermeden yazayım, diyor ki “Bir araştırma üniversitesi, altyapı yatırımları iyi, ama liyakati geri plana ittiler, para kazanmayı öne çıkardılar. Tıp fakültelerine bakarsak aslında genel durum öyle gözüküyor… Örneğin, bir cerrahın durmadan sünnet yaparak kurumuna para getirmesi, en prestijli dergide yayın yapmasından daha çok tercih ediliyor günümüzde. Yayın yapmak sanki hobi ya da kişisel bir şey… Yönetici anlayışı ve tercihi, vizyon meselesi. Tıp fakültelerinin çok daha bilimsel üretim yapmaları beklenir ama klinik performans, yani hasta bakarak para kazandırma çabası tercih ediliyor, bilimsel yayın yapma teşvik edilmiyor.”

Liyakat ve araştırma stratejisi

Bir başka yorum: Bilimsel üretim ve üretimin yazıya dönüşümü, liyakat ile çok yakından ilişkili. Üniversitemizin ve bölümlerinin araştırma stratejilerinin bile olmayışını, bunu yapanların da dikkate alınmayışını bizzat yaşayarak görüyor ve acı çekiyoruz… Üniversiteler, özellikle özel üniversiteler bu açıdan filtre koyabilirler. Ama bunun için bilinçli ve adanmış bir irade gerekiyor. Sorun burada. Pek çok şey yapabilirler. Ama bağımsız, özgür fikrini söyleme ortamlarının olması gerekir. Böyle bir özgür ortamın da hasretini çekiyoruz.

Bir okur, Hakan Kara başka bir noktaya daha dikkat çekiyor: Nature Index’te açıklanan, Türkiye kaynaklı olduğu görülen 70 üst düzey makalenin çok büyük bir kısmının yurtdışı ayağı olan eserler olduğu görülmekte. 70 makalenin kaç tanesinin fikri olarak Türkiye Cumhuriyeti üniversitelerine ait? Belki haksızlık olacak ancak kanımca belki de 5-10 tanesinin fikri olarak bize ait olduğu yönünde. Dolayısıyla 70 rakamı bile çok çok iyimser kalmaktadır.”

Tamam, 70 makalenin yazarlarına da bakacağız, demektir. Ama şunu belirteyim, yüksek nitelikli makaleler büyük çoğunlukla çokuluslu oluyor.

Neden nitelik üretme az?

Onlarca neden sayılabilir. Yukarıda yer verdiğimiz vakıf üniversitelerimizle ilgili eleştiriler önemli. Bunca tıp fakülteli vakıf üniversitesi var. Araştırmaları nerede? Devlet üniversitelerimizde İTÜ açık ara önde, ama binlerce akademisyenin çalıştığı diğer yüzlerce üniversite durumdan habersiz olsa gerek. Şüphesiz buralarda da liyakat sorunu, bilim stratejisi, eğitim için akademik kadro mu, yoksa ağırlıklı olarak araştırma kadrosu mu, gibi çözülmemiş sorunlar… Sorunu çözmek için de yurtdışından akademik kadro çağrıları var.

Esas sorun içeride, bizde, iktidarda, üniversitelerde, anlayışta… Bunu görürsek mesele çözülür.

Celal Şengör’ün Uğur Dündar’a konu ile ilgili yazdığı mektupta, dikkat çekilen insan kalitesi ve eğitimle ilgili sorunlar vardı. Özetleyeyim:

• Ortaöğretimimiz perişan edildi, ortaöğretimde mevcut derslerdeki eğitim kalitesi o kadar düşüktür ki, uluslararası karşılaştırmalarda sürekli en altta yer almaktayız. İlk ve ortaöğretimde öğretmen eğitimi ve istihdamı iflas durumunda..

• Üniversite sayısı hiçbir gerçekçi kıstas göze alınmadan gerekenin çok üstünde artırıldı. Öğrenci kontenjanları üniversitelerin kapasitelerine göre değil, politik mülahazalarla kararlaştırılıyor. Mesela, İTÜ Jeoloji Bölümü’nün eğitim imkânları açısından kapasitesi 25 iken bu yıl 70 öğrencilik kontenjan YÖK tarafından dayatıldı…

Orhan Bursalı

*Bu yazı 17.09.2019 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yayınlandı.

Liyakatsizliğin, para kazanmayı bilime tercih etmenin bedeli yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sevinelim mi, üzülelim mi? Dünyanın en iyi, kaliteli üniversitelerinin sıralandığı Times Higher Education 2020 açıklandı. 92 ülkeden 1300 üniversite girdi bu yılki sıralamaya. Dünya üniversiteleri başarı sıralaması 16 yıldır yapılıyor. İlk kez bu yıl 11 üniversitenin bu sıralamaya dahil olması sevindirici. Böylece Türkiye’den 34 üniversite kapsama girmiş oldu. Tamam da… Bu arada 351-400 bandında olan tek üniversitemiz, Sabancı Üniversitesi, 1 basamak indi ve 400-500 bandında yer aldı. Şaşırtıcı olan ise ilk kez sıralamaya giren Çankaya Üniversitesi’nin bir anda Sabancı Üniversitesi ile aynı yani 400-500 bandına dahil olması.

İlk 1000 üniversite içinde Türkiye’den 11 üniversite var. Başta da dediğim gibi ilk sırada Çankaya Üniversitesi var; onu Sabancı Üniversitesi izliyor. Bilkent, Hacettepe ve Koç üniversiteleri 500-600 bandındalar. Koç Üniversitesi geçen yıl bir basamak üstteymiş. 3 devlet üniversitesi, Boğaziçi, İTÜ, ODTÜ 600-800 bandındalar. Boğaziçi Üniversite’si de geçen yıla kıyasla 1 basamak aşağıya inmiş. 800-1000 bandında ise Atılım Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve bu yıl sıralamaya ilk kez giren Karabük Üniversitesi var. Diğer 23 üniversite ise 1000’in altında kalıyor.

Belli ki üniversitelerin ciddi bir nitelik sorunu var. Zaten THE direktörü Phil Baty de “Türkiye bu yıl sıralamadaki varlığını yüzde 50 oranında artırdı ama kalite için yaratıcı özgürlüğe ihtiyaç var” diye vurgulamış.

Çankaya Üniversitesi nasıl ilk sırada?

Çankaya Üniversitesi Rektörü Can Çoğun ile konuştum. 22 yıldır faaliyette olan bir üniversite, ancak başarı sıralamasında pek adı sanı duyulmuyordu. Bilmeyenler için küçük bir bilgi: Arı Dershanelerinden ve Arı Koleji’nden geliyor. Eğitimci bir köken yani… Çoğun, “THE (Times Higher Education) Üniversite sıralamasının hayli sert kriterleri var” diyor. Örneğin son 5 yılda en az 1000 makale yayımlamanız gerek sıralamaya dahil olabilmeniz için. Dünya üniversiteleri sıralamasına girme hedefini kendimize koyduğumuz için makalelerin sayı ve niteliğine odaklandık.

Eğitimin kalitesi, öğrenci başına düşen öğretim üyesi sayısı, yayımlanan ve en fazla atıf alan makale sayısı, araştırma becerisi, üniversite-sanayi işbirliği, uluslararası görünüm (yabancı öğrenci ve akademisyen sayısı ve niteliği) gibi kriterler sıralamada belirleyici.

Makale sayısı ve atıf önemli tabii ama bir üniversiteyi üniversite yapan diğer kriterlerin de göz ardı edilmemesi gerekiyor. Türkiye’de zaten eğitimin niteliği daha ilköğretimden hatta okulöncesinden itibaren başlı başına bir sorun olduğu için bunun üniversitelere yansımaması zaten olanaksız. 200’ü aşkın üniversite ve buralarda eğitim gören 8 milyon öğrenci var; 160 bin kadar da akademisyen…

Liyakate dayalı atamaların yapılmaması, sayıya odaklanıp niteliğin ıskalanması, araştırmaya gereken önemin verilmemesi, önemli eksiklikler… Bugün her 5 üniversiteli mezundan 1’inin işsiz olduğunu da unutmayalım.

Dünyada kıyasıya rekabet

İçinde bulunduğumuz çağda dünya ekonomisinin dümeninde bilim ve teknoloji olduğu için bilgi üreten, bilgiyi ürüne, hatta katma değeri yüksek ürüne çevirme becerisini kazanmış eğitim kurumlarının altın çağı. Bu yüzden küresel bazda üniversiteler arasında da kıyasıya bir yarış var. En iyi doktora öğrencilerini, en iyi akademisyenleri çekme, kendi kurumlarına ara kaynak yaratacak sanayi işbirlikleri geliştirme, patent alma vs.

Bakıyoruz yeniden THE Üniversite 2020 sıralamasına… Anglo-Amerikan gücü her zamanki gibi ilk sıraları koruyor. Oxford, Cambridge, Stanford, Yale, MIT, Princeton, Harvard, Chicago Üniversitesi, Imperial College of London… Çin başta olmak üzere Asya, İngiltere ve ABD’nin tahtını sarsmak için büyük ataklar içinde. En iyi ilk 200 üniversite içinde geçen sene Asya üniversitelerinin sayısı 2 iken bu yıl 24. Tsinghua ve Pekin üniversiteleri 23 ve 24. sıradalar. Hong Kong’un sıralamaya giren 6 üniversitesinden 5’i ilk 500 içinde. Tayvan da büyük atak yapmış, bir önceki yıl sıralamaya 4 üniversite sokarken bu yıl sayıyı 36’ya çıkarmış. Ulusal Tayvan Üniversitesi 50. sırada.

Avrupa’da Almanya, Fransa, İspanya ve İtalya, ilk 200’deki varlıklarını korumuşlar, Malta ve Karadağ ilk kez katılmış, Sırbistan sıralamadan düşmüş.

Latin Amerika’da başı Brezilya çekiyor, sıralamaya giren 17’si yeni (yani bu yıl katılan) 101 üniversitesi ile. Şili 2 olan sayısını 18’e çıkarmış, Kolombiya 8, Meksika 17 üniversite ile sıralamada.

Özlem Yüzak

*Bu yazı 13.09.2019 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yayınlandı.

Üniversitelerimiz… Sevinelim mi? Üzülelim mi? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

THE Asya’nın En İyi Üniversiteleri Sıralaması, öğrenme ortamı, araştırma çalışmaları, atıflar, uluslararası profil ve sanayi geliri gibi toplamda 13 özelliğe göre belirleniyor. İlk 50’de Türkiye’den üç vakıf üniversitesi Koç, Sabancı ve Bilkent var. Koç Üniversitesi 27, Sabancı Üniversitesi 33, Bilkent Üniversitesi ise 46. sırada.

Geçtiğimiz yıl 200 üniversiteden oluşan sıralamada ilk 50’de 3, ilk 100’de 7, toplamda 11 Türk üniversitesi bulunuyordu. Bu yıl listeye İzmir Teknoloji Enstitüsü, Atılım, Ankara, Gazi, Marmara, TOBB Ekonomi ve Teknoloji üniversiteleri de girdi.

Asya’nın en iyi 10 üniversitesi:

Listede yer alan Türk üniversiteleri:

THE Editörü Phil Baty, Türkiye’de yükseköğretim sistemini şöyle yorumluyor:

“17 Türk kurumunun Asya’nın en iyi üniversiteleri listesinde yer alması harika bir haber. Fakat sıralama, ülke için karışık bir tablo oluşturuyor. Geçen yıl 7 üniversite ilk 100’e girmiş olmasına rağmen bu yıl 6 üniversite bunu başardı. Geçtiğimiz yıla göre daha yüksek bir puana ulaşmasına rağmen, Türkiye’nin bir numaralı kurumu olan Koç Üniversitesi, geçen yıla göre altı sıra geriledi. Bu, diğer kurumların daha hızlı geliştiği anlamına geliyor. Fakat masadaki rekabetin artmasına rağmen, birkaç Türk üniversitesi de gelişti. Örneğin, Sabancı Üniversitesi, başta araştırma etkinliği ve sanayi geliri olmak üzere, genel performansı sayesinde beş sıra daha yükselerek 33. sırada yer buldu.”

Yüksek öğretime katılım %70 arttı

Türkiye, “Dünyanın yeni eğitim süperstarsları” olarak adlandırılan, yedi TACTICS (Tayland, Arjantin, Şili, Türkiye, İran, Kolombiya ve Sırbistan) ülkesinden biri. Türkiye, 2000 ile 2014 yılları arasında ARGE’nin GSYIH içindeki payını %1’e yükselterek ikiye katladı. 2010-2014 yılları arasında ise yükseköğretime katılım %71 oranında arttı. Bu iyi bir haber, ancak bu genişlemenin kalitedeki artıştan mı kaynaklandığı sorusuna net bit yanıt verilemiyor.

Türkiye’de yükseköğretim, son dönemde yaşanan istikrarsızlık ve aksaklıklar, nedeniyle tehlikede. Asya’nın en iyi 300 üniversitesinden oluşan bu sıralama, bu kıtanın ne kadar dinamik, çeşitli ve rekabetçi bir eğitim bölgesi olduğunu gösteriyor. Türkiye bu gelişimin önemli bir parçası olabilir ancak geride kalmadığından emin olması gerekiyor.

Gelecek Uzak Doğu’da

Geçen yıl olduğu gibi bu yıl da başta Singapur olmak üzere Çin, Hong Kong, Japonya ve Güney Kore öne çıktı. Özellikle teknoloji ve mühendislik okulları listelerin üst sıralarında yer alıyor. Dünyada bilim ve teknoloji ekseninin Uzak Doğu’ya kaydığı düşünüldüğünde, Asya üniversitelerinin değerlendirildiği listelerdeki derecelerimiz farklı bir anlam kazanıyor.

Asya’nın en iyi üniversiteleri açıklandı: 17 Türk üniversitesi listede yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.