hint keneviri arşivleri - Herkese Bilim Teknoloji https://www.herkesebilimteknoloji.com/e/hint-keneviri Türkiye'nin günlük bilim, kültür ve eleştirel düşünce portalı Sun, 25 Aug 2019 09:15:08 +0000 tr hourly 1 Bilimin yeni gözdesi: Hint keneviri https://www.herkesebilimteknoloji.com/haberler/saglik/bilimin-yeni-gozdesi-hint-keneviri Sun, 25 Aug 2019 09:12:05 +0000 https://www.herkesebilimteknoloji.com/?p=14944 Zehir mi? Mucize mi? Tartışmalı bitki Cannabis, diğer adıyla Hint keneviri, dünya genelinde büyük tartışmalara neden oluyor. Hint keneviri ismiyle de bilinen bu bitkinin tıbbi kullanımı, kanserin yanı sıra mental hastalıkların tedavisi açısından da önem taşıyor. Her türlü tütün ve uyuşturucu kullanımının sağlığa zararlı olduğunu belirterek başlamak zorunda olduğumuz bu yazıda, cannabis bitkisinin tıbbi kullanımı üzerine tarihi ve bilimsel kısa bir yolculuğa çıkacağız. Marijuana, halk arasında Hint keneviri adını verdiğimiz Cannabis sativa bitkisinin çiçek veya yapraklarının kurutulmasıyla elde edilen ve ülkemizde kullanımının ve izinsiz ekiminin “yasa dışı” olduğu bir bitki. İçeriğinde %1-5 oranında Δ9-tetrahydrocannabinol (THC) bulunduran cannabis’in etken maddeleri, kullanımıyla birlikte vücudun yağ dokusunda depolanıyor. Bu sayede ara sıra kullanan kişilerin kullanımlarının ertesindeki birkaç gün, kronik içicilerinse daha uzun bir süre içinde idrarlarında tespit edilebiliyor. Hatta pasif içicilik durumunda bile testlerde pozitif sonuç alındığı biliniyor. Bununla birlikte düzenli kullanımda fiziksel bağımlılık geliştirebiliyor. Solunması durumunda birkaç saniye veya dakika, çeşitli yollarla yenmesi durumunda ise 30-60 dakikada etkisini gösteren marijuana; rahatlama, iştahta artış ve öforiye (zindelik ve mutluluk hissine) neden olabilmenin yanı sıra görme, duyma ve tat alma duyularını da keskinleştirebildiği gibi panik, anksiyete, hezeyan, paranoya, delüzyon, halüsinasyon (sanrı, varsanım) ve hareketlerin (motor) koordinasyonunda problemlere de neden olabiliyor. Bununla birlikte düşünme, öğrenme ve problem çözmede yavaşlama da yaşatabiliyor. 200 milyon kişi kullanıyor Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi’nin (UNODC) son (2016) verilerine göre, dünya çapında en yaygın olarak kullanılan “uyuşturucu madde” olan cannabis’i, yaklaşık 200 milyon kişinin kullandığı tahmin ediliyor. Bu kadar yaygın olarak kullanım sebebi, Cannabis sativa bitkisinin neredeyse her iklime uyum sağlayabilmesi olarak gösteriliyor. Yasa dışı ticaret için Fas, Tunus, Sudan gibi Afrika ülkelerinin yanı sıra Avrupa’da Makedonya ve Arnavutluk ile Güneydoğu ve Güneybatı Asya ülkelerinde de üretiliyor. Tabii Latin Amerika ülkelerinin payı da büyük. Keyif veren maddelerin zararlarıyla ilgili “Drug Harms in the UK: A Multicriteria Decision Analysis” başlığıyla, danışman psikiyatristlerin yanı sıra kimya, adli bilimler ve farmakoloji gibi alanlarda uzmanlaşan bilim insanlarıyla bir araştırma yapan The Lancet’e göre alkol ve tütün, marijuana’dan daha zararlı. Ancak yazımızın asıl konusu tıbbi amaçlı olmayan marijuana kullanımını kapsamıyor. Şimdi tıbbi amaçlı kullanımın tarihsel gelişim sürecine bir göz atalım. Eski çağlardan bugüne tedavi amaçlı kullanımı Literatürde tedavi amaçlı marijuana kullanımı için günümüzden yaklaşık 5 bin yıl öncesine gitmemiz gerekiyor. M.Ö.2737 yılında Çin hükümdarı Shen Nung, bitkilerle ilgili yazdığı eserinde marijuana’yı romatizma, gut hastalığı ve hafıza bozukluklarının da arasında bulunduğu 100’den fazla hastalığa tedavi olarak önerirken, marijuana’nın daha sonraki çağlarda Çin halk geleneklerinde kusma, parazit enfeksiyonları, ishal ve dizanteriye çare olarak kullanılmasının yanı sıra iştah açmak amacıyla çay olarak veya yenerek tüketildiği biliniyor. Buna ek olarak Hindistan halk kültüründe ise uykuya yardımcı ve hazmı kolaylaştırıcı olduğu düşünüldüğü için de kullanılırken ağrı kesici ve afrodizyak etkilerinin de kullanımı yaygınlaştırdığı aktarılıyor. Marijuana kullanımının tıbbi literatürdeki diğer kritik örnekleri için 19. yüzyıla kadar gelmemiz gerekiyor. Kimya ve adli toksikoloji üzerine uzmanlaşmış olan William Brooke O’Shaughnessy (1809-1889) adında İrlandalı bir doktorun, kas spazmlarını tedavi etmek için ham Hint kenevirinin kullanıldığı bir preparat (ilaç) önerip Hindistan’da bulunan bu bitkinin numunelerini Londra’ya göndererek bu bitkinin Britanya ve Birleşik Devletler ilaç kitabına (pharmacopeia) girmesine ön ayak olduğunu görüyoruz. O’Shaughnessy, 1839 yılında “Transactions of Medical and Physical Society of Bengal” isimli bir çalışmaya katkıda bulunarak koleranın neden olduğu kusma ve ishale de benzer bir tedavi öneriyor. Fransız doktor Louis Aubert-Roche (1818-1874) ise Kuzey Afrika üzerine yaptığı çalışmaların ardından 1840 yılında yayımladığı kitabında veba ve tifo belirtilerini tedavi için marijuana kullanımının uygun olduğunu savunurken, 1890 yılında -Kraliçe Victoria’nın da doktoru olan- Sir John Russell Reynolds’ın yanı sıra modern tıbbın babası sayılan Sir William Osler de 1915 yılında yayımladığı ders kitabında migren, nevralji ve uykusuzluk gibi sağlık sorunları için marijuana kullanımını tedavi yöntemi olarak öneriyor. Günümüzdeki çalışmalara gelecek olursak marijuana, yatıştırıcı ve antikonvülzan olduğu düşünülen etkileri sebebiyle 19. yüzyılda Birleşik Krallık ve ABD’de ilaçlar kitabına (pharmacopeia) dahil edilse de 20. yüzyılın ilk yarısında bu kitaptan çıkarıldığını söylemek gerek. Öyle sanıyorum ki toplumun konuyla ilgili eğitimsizliğiyle birlikte tıp dışı kullanımın suistimal edilmesi sebebiyle işin riskli yönü, tıbbi yönünü geride bırakmış ve klinik çalışmaların da yeterli olmaması sebebiyle hastalar riske edilmek istenmemiş, bununla birlikte sert yasal düzenlemeler getirilmiş. Günümüzde de bu çekince ve ağır cezai yaptırımları bulunan yasaların devam ettiğini görüyoruz. Günümüzde tıbbi amaçlı cannabis Tıbbi cannabis bugünlerde THC türevi olan dronabinol ve nabilone içerikli ilaçların belirli hastalıklar için tedavi olarak doktorlar tarafından reçete edilmesi anlamına geliyor. Bunlarla birlikte cannabidiol de THC etken maddesi taşıyan tıbbi bir sprey. (dronabinol, nabilone ve cannabidiol THC’li tıbbi ilaçların isimleridir.) Bilimsel makalelerden derlediğim teknik bilgilere bakacak olursak -farmakolojik olarak- cannabis’in temel aktif elementi cannabinoid ismini alıyor. Hint kenevirinde bulunan psiko-aktif bileşen olan Δ9-tetrahydrocannabinol (THC) ve cannabidiol (sprey) doğal birer cannabinoid iken; dronabinol ve nabilone gibileri sentetik cannabinoid olarak karşımıza çıkıyor. Uygulama alanı örneklerine geçecek olursak da tıbbi cannabis; Kanser hastalarının ağrılarını dindirmek için uygulanan bilimsel bir tedavi yöntemi. Etken madde THC’nin ağrı kesici etkisi göstermesine dair ön kanıtların yanı sıra, AIDS hastaları ve kemoterapi görenler için ağrı kesici, bulantı önleyici ve iştah arttırıcı etkileriyle birlikte Depresyon, hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) gibi duygu durumu ve psikotik bozukluklar için tedavi yöntemi olabileceğine dair bilimsel çalışmalar bulunuyor. Buna karşın şizofreni, bipolar bozukluk, anksiyete ve panik atak hastaları içinse cannabis içerikli madde kullanımının sıkıntı yaratabileceği savunuluyor. PubMed tarafından 2005 yılında yayımlanan hakemli bir çalışmada ise marijuana ve diğer cannabinoid’lerin, kanser kemoterapisinin neden olduğu mide bulantısı ve kusmaya, acı ve iştah kaybına, bunun yanı sıra omurilik yaralanmaları, Tourette sendromu ve glokom gibi hastalıklar için de tedavi etkisi yaratabileceğine vurgu yapılıyor. Harvard Tıp Okulu Psikiyatri Bölümü Psikobiyoloji Profesörü Bertha Madras’ın Dünya Sağlık Örgütü için hazırladığı raporda aktardığı üzere, 953 katılımcı üzerinde yapılan uluslararası bir anket çalışmasında, cannabis içerikli madde kullananların oranları: %11,9’unun sırt ağrısı, %6,9’unun uyku bozuklukları, %6,7’sinin depresyon, %6,2’sinin yaralanma ve kaza kaynaklı ağrı, %4,1’inin ise çoklu doku sertleşmesi (MS). Bununla birlikte Alzheimer, glokom, artrit (eklem iltihabı), Hepatit C, sabah bulantısı, kanser, HIV/AIDS gibi hastalıkların tedavisinde de ağrı kesici ve bulantı önleyici olarak kullanılabileceğine dair birçok farklı çalışma bulunuyor. Madalyonun öteki yüzü Tüm bunlara karşın bağımlılık potansiyeli taşıyan THC içerikli bu bitkinin, kısa erimli bellek, motor koordinasyonu ve karar verme süreçlerini olumsuz etkilediği ve düzenli kullanımının anksiyete, depresyon ve psikotik hastalıkların daha da kötüye gitmesiyle bağlantılı olabileceği de belirtiliyor. Tabii ki bu çalışmaların kliniklerde yapılan bilimsel çalışmalar olduğunu bilsek de çalışma ve kanıt sayısının yetersiz olması sebebiyle bilimsel bir reçete niteliği taşıdıklarını söyleyemeyiz. Bahsi geçen THC etken maddesinin fayda ve riskleriyle ilgili daha çok sayıda klinik çalışmaya ihtiyaç olduğu aşikâr. Öyle ki bazı çalışmalar aynı anda hem olumlu hem de olumsuz örnekleri bir arada sunabiliyor. Society for Neuroscience‘da yayımlanan bir çalışma bunun güzel bir örneği. Çalışmaya göre, ana rahminde ve ergenlik döneminde maruz kalınan cannabis, çocukların öğrenme ve bellek işlevlerini bozarken aktif maddesi THC olan aynı bitkinin Alzheimer tedavisindeki kullanımı, belleğin iyileşmesi ve hastalık semptomlarını azaltmada fayda sağlayabileceği savunuluyor. Uluslararası Psikiyatri Dergisi de cannabis ile ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi “karmaşık” olarak tanımlıyor. Anlaşılan cannabis’in medikal kullanımına yönelik tartışmalar, büyüyeyerek devam edecek gibi. İlaç firmaları ile devletleri karşı karşıya getiriyor Konuyla ilgili yurt dışında büyük mücadeleler veriliyor. Bu mücadelelerin verilme sebebi, hastaların tıbbi cannabis sayesinde yaklaşık 10’da 1 gibi bir oranında daha az maliyetle acılarını azalttıklarını savunmaları. Yani bir kanser hastası ağrı kesici ilaçlara (kaba bir hesapla) 1.000$ veriyorsa, daha etkili olduğunu iddia ettiği tıbbi amaçlı cannabis’e 100$ gibi bir rakam veriyor. İşte tam olarak burada devletler ile büyük ilaç firmalarının karşı karşıya ya da yan yana geldiğiniz görüyoruz. İlaç firmaları, marijuana’nın ot halinde kullanımının yasal hale getirilmesinden ziyade -en azından- kendi bandrollerini bastıkları THC ve cannabidiol etken maddeli dronabinol ve nabilone gibi ilaçların satılmasını istiyor. Konuyla ilgili konuşan biyokimya ve patoloji doktoru Paul Hornby’nin “ilaç firmalarının insanların kendi ilaçlarını yetiştireceği bir durumdan rahatsız olacaklarını” belirtmesi bu açmazı gayet açık bir şekilde ortaya koyuyor. Yayıncı notu: Kaleme almış olduğumuz bu yazı, cannabis’in tıbbi kullanımına yönelik bilimsel çalışmaların dünya çapında ne düzeyde olduğunu göstermekten başka bir amaç taşımamaktadır. Not: Bu yazı, 151.sayımızda yayımlanmıştır. Yazı: Batuhan Sarıcan / batusarican@gmail.com   Kaynakça: Amar’dan aktaran Miron, J.A & Varela, Gladys. Medical Marijuana: A Status Report (2011), The Harvard Clinical and Translational Science Center, p.3-4 Hazekamp ve diğerlerinden aktaran Madras, B.K. Update of Cannabis and Its Medical Use, World Health Organisation, p.19 http://www.who.int/medicines/access/controlled-substances/6_2_cannabis_update.pdf http://hub.jhu.edu/2015/05/15/secondhand-marijuana-smoke-study http://medicalmarijuana.procon.org/view.resource.php?resourceID=004477 http://www.ibtimes.com/%E2%80%98medical%E2%80%99-marijuana-10-health-benefits-legitimize-legalization-742456 https://blogs.scientificamerican.com/observations/is-cannabis-good-or-bad-for-mental-health/?utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=weekly-review&utm_content=link&utm_term=2019-01-23_top-stories https://dataunodc.un.org/drugs/prevalence_regional#cannabis https://www.newscientist.com/article/2174448-medical-cannabis-what-you-really-need-to-know/ https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001945.htm https://www.sciencedaily.com/releases/2018/11/181106150418.htm Kalant, Harold & Porath-Waller, A.J. . Clearing the Smoke on Cannabis: Medical Use of Cannabis and Cannabinoids (2014), Canadian Centre on Substance Abuse, p.2, http://www.ccsa.ca/Resource%20Library/CCSA-Medical-Use-of-Cannabis-2012-en.pdf Kevin, P.H. Medical Marijuana for Treatment of Chronic Pain and Other Medical and Psychiatric Problems, June 23/30, 2015, Volume 313, Number 24, p.2478, http://africanhemp.co.za/images/research/JAMA_Chronic_Pain.pdf Linszen D. & Amelsvoort T.’den aktaran Yedekçi, Aysun & Onur, Ece. Bağımlılık Yapıcı İlaçlar ve Tayin Yöntemleri, Türk Klinik Biyokimya Dergisi, 2010, 8(3), ss.125-131, s.128, http://tkb.dergisi.org/pdf/pdf_TKB_143.pdf Mack, Alison & Joy, Janet. Marijuana As Medicine?:  The Science Beyond the Controversy (2000), http://www.nap.edu/read/9586/chapter/3#p200047c2nnn00001 Madras, B.K. Update of Cannabis and Its Medical Use, World Health Organisation, p.4, http://www.who.int/medicines/access/controlled-substances/6_2_cannabis_update.pdf Tellioğlu, Tahir ve Tellioğlu, Zuhal. Tıbbi Esrar Psikiyatrik Bozuklukların Tedavisinde Kullanılabilir mi?, Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 22, Sayı: 1, 2012, s.101, http://www.psikofarmakoloji.org/pdf/22_1_15.pdf Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Yurt Dışı İlaç Kullanımı Listesi, T.C.Sağlık Bakanlığı, https://titck.gov.tr/storage/Archive/2019/dynamicModulesAttachment/bf3c0f97-b9fc-4523-9b6b-88cbb886494a.xls

Bilimin yeni gözdesi: Hint keneviri yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

]]> Zehir mi? Mucize mi? Tartışmalı bitki Cannabis, diğer adıyla Hint keneviri, dünya genelinde büyük tartışmalara neden oluyor. Hint keneviri ismiyle de bilinen bu bitkinin tıbbi kullanımı, kanserin yanı sıra mental hastalıkların tedavisi açısından da önem taşıyor. Her türlü tütün ve uyuşturucu kullanımının sağlığa zararlı olduğunu belirterek başlamak zorunda olduğumuz bu yazıda, cannabis bitkisinin tıbbi kullanımı üzerine tarihi ve bilimsel kısa bir yolculuğa çıkacağız.

Marijuana, halk arasında Hint keneviri adını verdiğimiz Cannabis sativa bitkisinin çiçek veya yapraklarının kurutulmasıyla elde edilen ve ülkemizde kullanımının ve izinsiz ekiminin “yasa dışı” olduğu bir bitki. İçeriğinde %1-5 oranında Δ9-tetrahydrocannabinol (THC) bulunduran cannabis’in etken maddeleri, kullanımıyla birlikte vücudun yağ dokusunda depolanıyor. Bu sayede ara sıra kullanan kişilerin kullanımlarının ertesindeki birkaç gün, kronik içicilerinse daha uzun bir süre içinde idrarlarında tespit edilebiliyor. Hatta pasif içicilik durumunda bile testlerde pozitif sonuç alındığı biliniyor. Bununla birlikte düzenli kullanımda fiziksel bağımlılık geliştirebiliyor.

Solunması durumunda birkaç saniye veya dakika, çeşitli yollarla yenmesi durumunda ise 30-60 dakikada etkisini gösteren marijuana; rahatlama, iştahta artış ve öforiye (zindelik ve mutluluk hissine) neden olabilmenin yanı sıra görme, duyma ve tat alma duyularını da keskinleştirebildiği gibi panik, anksiyete, hezeyan, paranoya, delüzyon, halüsinasyon (sanrı, varsanım) ve hareketlerin (motor) koordinasyonunda problemlere de neden olabiliyor. Bununla birlikte düşünme, öğrenme ve problem çözmede yavaşlama da yaşatabiliyor.

200 milyon kişi kullanıyor

Türkiye’de Hint keneviri üretimi 19 ilde devletten izinli olarak yapılıyor. 1960’lı yıllarda 20 bin hektarda lif ve tohum olarak 15 bin tonu aşkın üretim yapılırken, 2017 yılında bu rakam 13 hektarlık alanda 9 tona kadar düştü. Kenevir, medikal kullanımının yanı sıra halat ve kâğıt yapımı için de kullanılabiliyor.

Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi’nin (UNODC) son (2016) verilerine göre, dünya çapında en yaygın olarak kullanılan “uyuşturucu madde” olan cannabis’i, yaklaşık 200 milyon kişinin kullandığı tahmin ediliyor. Bu kadar yaygın olarak kullanım sebebi, Cannabis sativa bitkisinin neredeyse her iklime uyum sağlayabilmesi olarak gösteriliyor. Yasa dışı ticaret için Fas, Tunus, Sudan gibi Afrika ülkelerinin yanı sıra Avrupa’da Makedonya ve Arnavutluk ile Güneydoğu ve Güneybatı Asya ülkelerinde de üretiliyor. Tabii Latin Amerika ülkelerinin payı da büyük.

Keyif veren maddelerin zararlarıyla ilgili “Drug Harms in the UK: A Multicriteria Decision Analysis” başlığıyla, danışman psikiyatristlerin yanı sıra kimya, adli bilimler ve farmakoloji gibi alanlarda uzmanlaşan bilim insanlarıyla bir araştırma yapan The Lancet’e göre alkol ve tütün, marijuana’dan daha zararlı. Ancak yazımızın asıl konusu tıbbi amaçlı olmayan marijuana kullanımını kapsamıyor. Şimdi tıbbi amaçlı kullanımın tarihsel gelişim sürecine bir göz atalım.

Eski çağlardan bugüne tedavi amaçlı kullanımı

Literatürde tedavi amaçlı marijuana kullanımı için günümüzden yaklaşık 5 bin yıl öncesine gitmemiz gerekiyor. M.Ö.2737 yılında Çin hükümdarı Shen Nung, bitkilerle ilgili yazdığı eserinde marijuana’yı romatizma, gut hastalığı ve hafıza bozukluklarının da arasında bulunduğu 100’den fazla hastalığa tedavi olarak önerirken, marijuana’nın daha sonraki çağlarda Çin halk geleneklerinde kusma, parazit enfeksiyonları, ishal ve dizanteriye çare olarak kullanılmasının yanı sıra iştah açmak amacıyla çay olarak veya yenerek tüketildiği biliniyor. Buna ek olarak Hindistan halk kültüründe ise uykuya yardımcı ve hazmı kolaylaştırıcı olduğu düşünüldüğü için de kullanılırken ağrı kesici ve afrodizyak etkilerinin de kullanımı yaygınlaştırdığı aktarılıyor.

Marijuana kullanımının tıbbi literatürdeki diğer kritik örnekleri için 19. yüzyıla kadar gelmemiz gerekiyor. Kimya ve adli toksikoloji üzerine uzmanlaşmış olan William Brooke O’Shaughnessy (1809-1889) adında İrlandalı bir doktorun, kas spazmlarını tedavi etmek için ham Hint kenevirinin kullanıldığı bir preparat (ilaç) önerip Hindistan’da bulunan bu bitkinin numunelerini Londra’ya göndererek bu bitkinin Britanya ve Birleşik Devletler ilaç kitabına (pharmacopeia) girmesine ön ayak olduğunu görüyoruz. O’Shaughnessy, 1839 yılında “Transactions of Medical and Physical Society of Bengal” isimli bir çalışmaya katkıda bulunarak koleranın neden olduğu kusma ve ishale de benzer bir tedavi öneriyor.

Fransız doktor Louis Aubert-Roche (1818-1874) ise Kuzey Afrika üzerine yaptığı çalışmaların ardından 1840 yılında yayımladığı kitabında veba ve tifo belirtilerini tedavi için marijuana kullanımının uygun olduğunu savunurken, 1890 yılında -Kraliçe Victoria’nın da doktoru olan- Sir John Russell Reynolds’ın yanı sıra modern tıbbın babası sayılan Sir William Osler de 1915 yılında yayımladığı ders kitabında migren, nevralji ve uykusuzluk gibi sağlık sorunları için marijuana kullanımını tedavi yöntemi olarak öneriyor.

Günümüzdeki çalışmalara gelecek olursak marijuana, yatıştırıcı ve antikonvülzan olduğu düşünülen etkileri sebebiyle 19. yüzyılda Birleşik Krallık ve ABD’de ilaçlar kitabına (pharmacopeia) dahil edilse de 20. yüzyılın ilk yarısında bu kitaptan çıkarıldığını söylemek gerek. Öyle sanıyorum ki toplumun konuyla ilgili eğitimsizliğiyle birlikte tıp dışı kullanımın suistimal edilmesi sebebiyle işin riskli yönü, tıbbi yönünü geride bırakmış ve klinik çalışmaların da yeterli olmaması sebebiyle hastalar riske edilmek istenmemiş, bununla birlikte sert yasal düzenlemeler getirilmiş. Günümüzde de bu çekince ve ağır cezai yaptırımları bulunan yasaların devam ettiğini görüyoruz.

Günümüzde tıbbi amaçlı cannabis

01.02.2019 tarihinden itibaren geçerli olan T.C. Sağlık Bakanlığı Yurt Dışı İlaç Kullanımı listesinde etken madde kısmında tetrahydrocannabinol veya cannabidiol yazan 3 adet sprey bulunuyor. Bu ürünler, Türkiye’de yasal olan kullanılabilen yegâne cannabis içerikli ilaçlar olarak göze çarpıyor. Ancak ilaçların hepsi kırmızı reçete gerektiriyor.

Tıbbi cannabis bugünlerde THC türevi olan dronabinol ve nabilone içerikli ilaçların belirli hastalıklar için tedavi olarak doktorlar tarafından reçete edilmesi anlamına geliyor. Bunlarla birlikte cannabidiol de THC etken maddesi taşıyan tıbbi bir sprey. (dronabinol, nabilone ve cannabidiol THC’li tıbbi ilaçların isimleridir.)

Bilimsel makalelerden derlediğim teknik bilgilere bakacak olursak -farmakolojik olarak- cannabis’in temel aktif elementi cannabinoid ismini alıyor. Hint kenevirinde bulunan psiko-aktif bileşen olan Δ9-tetrahydrocannabinol (THC) ve cannabidiol (sprey) doğal birer cannabinoid iken; dronabinol ve nabilone gibileri sentetik cannabinoid olarak karşımıza çıkıyor.

Uygulama alanı örneklerine geçecek olursak da tıbbi cannabis;

  • Kanser hastalarının ağrılarını dindirmek için uygulanan bilimsel bir tedavi yöntemi. Etken madde THC’nin ağrı kesici etkisi göstermesine dair ön kanıtların yanı sıra,
  • AIDS hastaları ve kemoterapi görenler için ağrı kesici, bulantı önleyici ve iştah arttırıcı etkileriyle birlikte
  • Depresyon, hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) gibi duygu durumu ve psikotik bozukluklar için tedavi yöntemi olabileceğine dair bilimsel çalışmalar bulunuyor.
  • Buna karşın şizofreni, bipolar bozukluk, anksiyete ve panik atak hastaları içinse cannabis içerikli madde kullanımının sıkıntı yaratabileceği savunuluyor.

PubMed tarafından 2005 yılında yayımlanan hakemli bir çalışmada ise marijuana ve diğer cannabinoid’lerin, kanser kemoterapisinin neden olduğu mide bulantısı ve kusmaya, acı ve iştah kaybına, bunun yanı sıra omurilik yaralanmaları, Tourette sendromu ve glokom gibi hastalıklar için de tedavi etkisi yaratabileceğine vurgu yapılıyor.

Harvard Tıp Okulu Psikiyatri Bölümü Psikobiyoloji Profesörü Bertha Madras’ın Dünya Sağlık Örgütü için hazırladığı raporda aktardığı üzere, 953 katılımcı üzerinde yapılan uluslararası bir anket çalışmasında, cannabis içerikli madde kullananların oranları:

  • %11,9’unun sırt ağrısı,
  • %6,9’unun uyku bozuklukları,
  • %6,7’sinin depresyon,
  • %6,2’sinin yaralanma ve kaza kaynaklı ağrı,
  • %4,1’inin ise çoklu doku sertleşmesi (MS).

Medikal cannabis kullanımı yıldan yıla artış gösteriyor. 2016 yılı verilerine göre medikal kullanım amaçlı en fazla cannabis üretimi yapan ülke, 95 ton ile Birleşik Krallık. Onu Kanada (81 ton) ve Portekiz (21 ton) takip ediyor. Medikal amaçlı en çok cannabis ithalatı yapan ülkelerse 57 ton ile ABD, 1,6 ton ile Almanya ve 0,7 ton ile İtalya.

Bununla birlikte Alzheimer, glokom, artrit (eklem iltihabı), Hepatit C, sabah bulantısı, kanser, HIV/AIDS gibi hastalıkların tedavisinde de ağrı kesici ve bulantı önleyici olarak kullanılabileceğine dair birçok farklı çalışma bulunuyor.

Madalyonun öteki yüzü

Tüm bunlara karşın bağımlılık potansiyeli taşıyan THC içerikli bu bitkinin, kısa erimli bellek, motor koordinasyonu ve karar verme süreçlerini olumsuz etkilediği ve düzenli kullanımının anksiyete, depresyon ve psikotik hastalıkların daha da kötüye gitmesiyle bağlantılı olabileceği de belirtiliyor.

Tabii ki bu çalışmaların kliniklerde yapılan bilimsel çalışmalar olduğunu bilsek de çalışma ve kanıt sayısının yetersiz olması sebebiyle bilimsel bir reçete niteliği taşıdıklarını söyleyemeyiz. Bahsi geçen THC etken maddesinin fayda ve riskleriyle ilgili daha çok sayıda klinik çalışmaya ihtiyaç olduğu aşikâr. Öyle ki bazı çalışmalar aynı anda hem olumlu hem de olumsuz örnekleri bir arada sunabiliyor.

Society for Neuroscience‘da yayımlanan bir çalışma bunun güzel bir örneği. Çalışmaya göre, ana rahminde ve ergenlik döneminde maruz kalınan cannabis, çocukların öğrenme ve bellek işlevlerini bozarken aktif maddesi THC olan aynı bitkinin Alzheimer tedavisindeki kullanımı, belleğin iyileşmesi ve hastalık semptomlarını azaltmada fayda sağlayabileceği savunuluyor. Uluslararası Psikiyatri Dergisi de cannabis ile ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi “karmaşık” olarak tanımlıyor. Anlaşılan cannabis’in medikal kullanımına yönelik tartışmalar, büyüyeyerek devam edecek gibi.

Harita, ülkelere göre cannabis kullanımının yasallık durumunu gösteriyor. Türkiye, hem medikal hem de medikal kullanımının yasak olduğu ülkeler arasında gösteriliyor. ABD’nin bazı eyaletlerinin yanı sıra İspanya, Kanada, Kuzey Kore ve Uruguay’da her iki kullanımı da yasal. Bangladeş, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, İtalya, Jamaika, Hollanda ve Rusya gibi ülkelerde ise cezai yaptırım söz konusu değil ya da yasada yer almıyor. Belirli bir grama kadar bulundurmanın legal olduğu ülkeler ise: Belçika (5 gram), Şili (5 gram), Kolombiya (20 gram), Ekvador (10 gram), Meksika, Paraguay (2 gram), Peru (8 gram), Portekiz (25 gram), İsviçre (10 gram).

İlaç firmaları ile devletleri karşı karşıya getiriyor

Konuyla ilgili yurt dışında büyük mücadeleler veriliyor. Bu mücadelelerin verilme sebebi, hastaların tıbbi cannabis sayesinde yaklaşık 10’da 1 gibi bir oranında daha az maliyetle acılarını azalttıklarını savunmaları. Yani bir kanser hastası ağrı kesici ilaçlara (kaba bir hesapla) 1.000$ veriyorsa, daha etkili olduğunu iddia ettiği tıbbi amaçlı cannabis’e 100$ gibi bir rakam veriyor.

İşte tam olarak burada devletler ile büyük ilaç firmalarının karşı karşıya ya da yan yana geldiğiniz görüyoruz. İlaç firmaları, marijuana’nın ot halinde kullanımının yasal hale getirilmesinden ziyade -en azından- kendi bandrollerini bastıkları THC ve cannabidiol etken maddeli dronabinol ve nabilone gibi ilaçların satılmasını istiyor. Konuyla ilgili konuşan biyokimya ve patoloji doktoru Paul Hornby’nin “ilaç firmalarının insanların kendi ilaçlarını yetiştireceği bir durumdan rahatsız olacaklarını” belirtmesi bu açmazı gayet açık bir şekilde ortaya koyuyor.

Yayıncı notu: Kaleme almış olduğumuz bu yazı, cannabis’in tıbbi kullanımına yönelik bilimsel çalışmaların dünya çapında ne düzeyde olduğunu göstermekten başka bir amaç taşımamaktadır.

Not: Bu yazı, 151.sayımızda yayımlanmıştır.

Yazı: Batuhan Sarıcan / batusarican@gmail.com

 

Kaynakça:

Amar’dan aktaran Miron, J.A & Varela, Gladys. Medical Marijuana: A Status Report (2011), The Harvard Clinical and Translational Science Center, p.3-4

Hazekamp ve diğerlerinden aktaran Madras, B.K. Update of Cannabis and Its Medical Use, World Health Organisation, p.19

http://www.who.int/medicines/access/controlled-substances/6_2_cannabis_update.pdf

http://hub.jhu.edu/2015/05/15/secondhand-marijuana-smoke-study

http://medicalmarijuana.procon.org/view.resource.php?resourceID=004477

http://www.ibtimes.com/%E2%80%98medical%E2%80%99-marijuana-10-health-benefits-legitimize-legalization-742456

https://blogs.scientificamerican.com/observations/is-cannabis-good-or-bad-for-mental-health/?utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=weekly-review&utm_content=link&utm_term=2019-01-23_top-stories

https://dataunodc.un.org/drugs/prevalence_regional#cannabis

https://www.newscientist.com/article/2174448-medical-cannabis-what-you-really-need-to-know/

https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001945.htm

https://www.sciencedaily.com/releases/2018/11/181106150418.htm

Kalant, Harold & Porath-Waller, A.J. . Clearing the Smoke on Cannabis: Medical Use of Cannabis and Cannabinoids (2014), Canadian Centre on Substance Abuse, p.2,

http://www.ccsa.ca/Resource%20Library/CCSA-Medical-Use-of-Cannabis-2012-en.pdf

Kevin, P.H. Medical Marijuana for Treatment of Chronic Pain and Other Medical and Psychiatric Problems, June 23/30, 2015, Volume 313, Number 24, p.2478, http://africanhemp.co.za/images/research/JAMA_Chronic_Pain.pdf

Linszen D. & Amelsvoort T.’den aktaran Yedekçi, Aysun & Onur, Ece. Bağımlılık Yapıcı İlaçlar ve Tayin Yöntemleri, Türk Klinik Biyokimya Dergisi, 2010, 8(3), ss.125-131, s.128, http://tkb.dergisi.org/pdf/pdf_TKB_143.pdf

Mack, Alison & Joy, Janet. Marijuana As Medicine?:  The Science Beyond the Controversy (2000), http://www.nap.edu/read/9586/chapter/3#p200047c2nnn00001

Madras, B.K. Update of Cannabis and Its Medical Use, World Health Organisation, p.4, http://www.who.int/medicines/access/controlled-substances/6_2_cannabis_update.pdf

Tellioğlu, Tahir ve Tellioğlu, Zuhal. Tıbbi Esrar Psikiyatrik Bozuklukların Tedavisinde Kullanılabilir mi?, Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 22, Sayı: 1, 2012, s.101, http://www.psikofarmakoloji.org/pdf/22_1_15.pdf

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Yurt Dışı İlaç Kullanımı Listesi, T.C.Sağlık Bakanlığı, https://titck.gov.tr/storage/Archive/2019/dynamicModulesAttachment/bf3c0f97-b9fc-4523-9b6b-88cbb886494a.xls

Bilimin yeni gözdesi: Hint keneviri yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

]]> 14944 Hint keneviri: Zehir mi, mucize mi? https://www.herkesebilimteknoloji.com/gunun-yorumu/hint-keneviri-zehir-mi-mucize-mi Thu, 14 Feb 2019 14:00:16 +0000 https://www.herkesebilimteknoloji.com/?p=12987 İktidarın “keneviri büyük ölçekli ekeceğiz” kararından sonra, tartışma başladı. Tartışmalı yönü, kenevirin uyuşturucu amaçlı da kullanılması (esrar). Ama araştırınca gördük ki kenevir muazzam ve çok yönlü bir bitki. Özellikle tıbbi açıdan: Çok daha ucuz bir ağrı kesici, kemoterapinin yan etkilerini hafifletici, başta depresyon olmak üzere bazı zihinsel bozukluklar için tedavi edici, uyku bozukluğuna çare vb. Zararlarıyla, yararlarıyla size tam bir kenevir dosyası sunuyoruz. Adı daha çok Hint keneviri diye geçer. Cannabis sativa bitkisinden bahsediyoruz. Tarihi çok çok eskilere dayanıyor. Literatürde tedavi amaçlı kullanımı ise 5 bin yıl öncesine gidiyor. Baktık, Nature, Science gibi pek çok temel bilim dergisi konuyu son yıllarda çok kez ve tıbbi açıdan incelemiş. Kuzey Amerika’da kenevir üzerine yatırımlar 50 milyar Dolara dayanmış; yağlar, özütler, kremler… Kanser tedavisi için artan umutlar Kanser ile mücadelede umut veren gelişmeler var. İmmünoloji ve gen terapisinin birleştirilmesi sonucu elde edilen yeni tedavi yöntemleri çığır açıcı gelişmelere gebe. Reyhan Oksay gelişmeleri derledi. Mustafa Çetiner’e de neler olup bittiğine ilişkin sorular yöneltti. Doğan Kuban bu hafta sanayileşmenin önemi için önerilerini sıralıyor. Müfit Akyos’un ele aldığı konu ise mühendisler ve onlara verilen uluslararası ödüller. Bayram Ali Eşiyok “Türkiye Mutlu musun?” diye soruyor. TÜİK’in yaşam memnuniyeti araştırmasının sonuçlarını irdeliyor ve dünyadaki diğer ülkeler ile kıyaslıyor. Size müjdeli bir haber: Bilim insanları sivrisinek sorununu sona erdirecek bir araştırmada sona yaklaştı. Yaz aylarının kâbusu bakalım sona gerecek mi? Atılım Üniversitesi Öğretim Görevlisi Merve Gürel’in Bilişüstü becerileri ve bunların öğrenme süreçlerine etkisi konulu yazısı hayli ilginç. Mustafa Çetiner alkolün zararını yazıyor. Erhan Karaesmen ise eski Yunan döneminde ve Ortaçağ’da mühendislik ve matematik ilişkisini irdeledi. Kutup girdabı donduruyor  Artık küresel ısınma dergimizin ana konularından biri. Zira her hafta yeni bir gelişme ile karşı karşıya kalıyoruz. Bilim insanlarına göre özellikle Amerika kıtası ve Kanada’yı etkisi altına alan aşırı soğuklara kutup girdabı adı verilen bir atmosferik sirkülasyon sistemi yol açıyor. Uzun yaşamayı kim istemez? Bahçeşehir Üniversitesi’nden Meltem Bilikmen geçen hafta Türkiye’ye gelen Dr. Bruce Murphy ile keyifli bir söyleşi yaptı. Kültür Üniversitesi’nden Dr. Gülnur Işıklar’ın teknoloji çağında haz ve erdem başlıklı yazısı hayli ilginç. Hepinize keyifli okumalar, gelecek hafta yine birlikteyiz… ***  Umut Oran’dan anlamlı dergi hediyeliği Türkiye’nin 81 ili ve İstanbul’un 39 ilçesinde CHP merkezlerine 1 yıl süre ile basılı dergi aboneliği hediye etti. Bizim eğer bir çıkış yolumuz olacaksa, o da, çok daha geniş kitlelerin bilim dünyasının içine girmesi; bilim temelli düşünce ve sorgulama biçimini benimsemesi ile olabilir ancak. 3 yıl önce bu görevle Herkese Bilim Teknoloji dergisinin yolculuğunu başlatmıştık. Dünyada bilim nasıl ilerliyor? Türkiye bunun neresinde? Hangi yenilikler oluyor; tıpta, sağlıkta, eğitimde, kentleşmede, ulaşımda, enerjide? Ve tabii artık yaşamların her alanına giren dijital teknolojilerde? Arzumuz, haftalık dergimizin Türkiye’nin her tarafına ulaşabilir olmasıydı; okullara, dağ köylerine, kasabalara… Okurlarımız da bize inandılar. Kimi zaman tek yürek olduk onlarla, katkılarıyla gençlere hediye dergi abonelikleri başlattık. Kimi zaman köy öğretmenlerine gönderdik. Koca 80 milyonluk Türkiye’de kaç kişi sizi okuyor diyecekseniz, hiç demeyin. Çünkü Türkiye gerçeği içinde okyanusa kepçe daldırmak gibi. Ama yine aynı Türkiye gerçeği içinde çarpan etkisini de biliyoruz, önümüzde uzun soluklu bir yol olduğunu da. 2018’in son günleriydi. Telefon çaldı. Umut Oran. Oran CHP eski milletvekili. Her ne kadar mecliste olmasa da, CHP yönetim kadrolarında yer almasa da yine de aktif siyasetin içinde. İl il, kasaba kasaba dolaşıyor. Gördüğü yanlışları anlatıyor, Türkiye’yi içinde bulunduğu çıkmazdan kurtaracak çıkış yolları üzerine kafa yoruyor. Dergimizin sürekli takipçisi, kimi zaman yazıları ile de katkıda bulunuyor. “Ben” dedi “CHP’nin 81 il örgütünde ve İstanbul’un 39 ilçesinde Herkese Bilim Teknoloji Dergisi’nin okunmasını istiyorum.” Hemen imece ruhumuzu devreye soktuk ve Oran’ın bu anlamlı jestine biz de indirim yaparak katkıda bulunduk. 4 haftalık dergiler her ay sonu artık CHP il ve ilçe merkezlerinde. Umarız beğenir, okur ve başkalarının da dergi ile tanışmasına önayak olursunuz. Aslında diğer partilere de bu örnek olmalı. HBT tüm Türkiye’nin dergisi.  Abonelik başlatan ve sürdüren belediyelerimiz de var. Dergimizi, kendi bünyelerindeki çeşitli merkezlerde halkın okuması için bulunduruyorlar. Başta da dediğimiz gibi; uzun soluklu bir yolun içindeyiz. Ve sizlerin değerli katkıları ile o yolu adımlıyoruz.

Hint keneviri: Zehir mi, mucize mi? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

]]> İktidarın “keneviri büyük ölçekli ekeceğiz” kararından sonra, tartışma başladı. Tartışmalı yönü, kenevirin uyuşturucu amaçlı da kullanılması (esrar). Ama araştırınca gördük ki kenevir muazzam ve çok yönlü bir bitki. Özellikle tıbbi açıdan: Çok daha ucuz bir ağrı kesici, kemoterapinin yan etkilerini hafifletici, başta depresyon olmak üzere bazı zihinsel bozukluklar için tedavi edici, uyku bozukluğuna çare vb. Zararlarıyla, yararlarıyla size tam bir kenevir dosyası sunuyoruz.

Adı daha çok Hint keneviri diye geçer. Cannabis sativa bitkisinden bahsediyoruz. Tarihi çok çok eskilere dayanıyor. Literatürde tedavi amaçlı kullanımı ise 5 bin yıl öncesine gidiyor. Baktık, Nature, Science gibi pek çok temel bilim dergisi konuyu son yıllarda çok kez ve tıbbi açıdan incelemiş. Kuzey Amerika’da kenevir üzerine yatırımlar 50 milyar Dolara dayanmış; yağlar, özütler, kremler…

Kanser tedavisi için artan umutlar

Kanser ile mücadelede umut veren gelişmeler var. İmmünoloji ve gen terapisinin birleştirilmesi sonucu elde edilen yeni tedavi yöntemleri çığır açıcı gelişmelere gebe. Reyhan Oksay gelişmeleri derledi. Mustafa Çetiner’e de neler olup bittiğine ilişkin sorular yöneltti.

Doğan Kuban bu hafta sanayileşmenin önemi için önerilerini sıralıyor. Müfit Akyos’un ele aldığı konu ise mühendisler ve onlara verilen uluslararası ödüller. Bayram Ali Eşiyok “Türkiye Mutlu musun?” diye soruyor. TÜİK’in yaşam memnuniyeti araştırmasının sonuçlarını irdeliyor ve dünyadaki diğer ülkeler ile kıyaslıyor.

Size müjdeli bir haber: Bilim insanları sivrisinek sorununu sona erdirecek bir araştırmada sona yaklaştı. Yaz aylarının kâbusu bakalım sona gerecek mi?

Atılım Üniversitesi Öğretim Görevlisi Merve Gürel’in Bilişüstü becerileri ve bunların öğrenme süreçlerine etkisi konulu yazısı hayli ilginç.

Mustafa Çetiner alkolün zararını yazıyor. Erhan Karaesmen ise eski Yunan döneminde ve Ortaçağ’da mühendislik ve matematik ilişkisini irdeledi.

Kutup girdabı donduruyor 

Artık küresel ısınma dergimizin ana konularından biri. Zira her hafta yeni bir gelişme ile karşı karşıya kalıyoruz. Bilim insanlarına göre özellikle Amerika kıtası ve Kanada’yı etkisi altına alan aşırı soğuklara kutup girdabı adı verilen bir atmosferik sirkülasyon sistemi yol açıyor.

Uzun yaşamayı kim istemez? Bahçeşehir Üniversitesi’nden Meltem Bilikmen geçen hafta Türkiye’ye gelen Dr. Bruce Murphy ile keyifli bir söyleşi yaptı. Kültür Üniversitesi’nden Dr. Gülnur Işıklar’ın teknoloji çağında haz ve erdem başlıklı yazısı hayli ilginç.

Hepinize keyifli okumalar, gelecek hafta yine birlikteyiz…

*** 

Umut Oran’dan anlamlı dergi hediyeliği

Türkiye’nin 81 ili ve İstanbul’un 39 ilçesinde CHP merkezlerine 1 yıl süre ile basılı dergi aboneliği hediye etti.

Bizim eğer bir çıkış yolumuz olacaksa, o da, çok daha geniş kitlelerin bilim dünyasının içine girmesi; bilim temelli düşünce ve sorgulama biçimini benimsemesi ile olabilir ancak. 3 yıl önce bu görevle Herkese Bilim Teknoloji dergisinin yolculuğunu başlatmıştık. Dünyada bilim nasıl ilerliyor? Türkiye bunun neresinde? Hangi yenilikler oluyor; tıpta, sağlıkta, eğitimde, kentleşmede, ulaşımda, enerjide? Ve tabii artık yaşamların her alanına giren dijital teknolojilerde?

Arzumuz, haftalık dergimizin Türkiye’nin her tarafına ulaşabilir olmasıydı; okullara, dağ köylerine, kasabalara… Okurlarımız da bize inandılar. Kimi zaman tek yürek olduk onlarla, katkılarıyla gençlere hediye dergi abonelikleri başlattık. Kimi zaman köy öğretmenlerine gönderdik.

Koca 80 milyonluk Türkiye’de kaç kişi sizi okuyor diyecekseniz, hiç demeyin. Çünkü Türkiye gerçeği içinde okyanusa kepçe daldırmak gibi. Ama yine aynı Türkiye gerçeği içinde çarpan etkisini de biliyoruz, önümüzde uzun soluklu bir yol olduğunu da.

2018’in son günleriydi. Telefon çaldı. Umut Oran. Oran CHP eski milletvekili. Her ne kadar mecliste olmasa da, CHP yönetim kadrolarında yer almasa da yine de aktif siyasetin içinde. İl il, kasaba kasaba dolaşıyor. Gördüğü yanlışları anlatıyor, Türkiye’yi içinde bulunduğu çıkmazdan kurtaracak çıkış yolları üzerine kafa yoruyor. Dergimizin sürekli takipçisi, kimi zaman yazıları ile de katkıda bulunuyor. “Ben” dedi “CHP’nin 81 il örgütünde ve İstanbul’un 39 ilçesinde Herkese Bilim Teknoloji Dergisi’nin okunmasını istiyorum.”

Hemen imece ruhumuzu devreye soktuk ve Oran’ın bu anlamlı jestine biz de indirim yaparak katkıda bulunduk. 4 haftalık dergiler her ay sonu artık CHP il ve ilçe merkezlerinde. Umarız beğenir, okur ve başkalarının da dergi ile tanışmasına önayak olursunuz. Aslında diğer partilere de bu örnek olmalı. HBT tüm Türkiye’nin dergisi. 

Abonelik başlatan ve sürdüren belediyelerimiz de var. Dergimizi, kendi bünyelerindeki çeşitli merkezlerde halkın okuması için bulunduruyorlar.

Başta da dediğimiz gibi; uzun soluklu bir yolun içindeyiz. Ve sizlerin değerli katkıları ile o yolu adımlıyoruz.

Hint keneviri: Zehir mi, mucize mi? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

]]> 12987