1994-95 yıllarında Uluslararası Matematik Olimpiyatları’nda altın madalya kazanan ilk İranlı öğrenci olan Mirzakhani, 99’da Tahran’da eğitimini bitirdikten sonra 2004’te Harvard Üniversitesi’nde doktora yaptı.

Uzun süredir ABD’de yaşayan ve Stanford Üniversitesi’nde profesör olan Mirzakhani, Teichmüller teorisi, hiperbolik geometri, ergorid teori ve simplektik geometri üzerine çalışıyordu. Özellikle Riemann yüzeylerinin kendine özgü muhtemel geometrilerini haritalamaya ve böylelikle ortaya çıkan yeni alanları hesaplamaya odaklanmıştı.

2014 yılında, Riemann yüzeyleri ile ilgili çalışmaları nedeniyle, matematik alanında verilen en prestijli ödül olan Fields Ödülü’ne layık görüldü. Mirzakhani, bu ödülü alan ilk kadın matematikçi olarak tarihe geçti.

“Matematiğin Nobeli” olarak adlandırılan Fields Ödülü, 1936 yılında Kanadalı matematikçi John Fields tarafından başlatıldı ve 1950’den bu yana, 4 yılda bir veriliyor. Ödül, 40 yaşın altındaki matematikçileri “gelecek başarıları için cesaretlendirme”yi hedefliyor.

İranlı matematikçi Maryam Mirzakhani hayatını kaybetti yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Ancak Dorothy Reed’i özel yapan sadece bu değildir.

Reed, kadın olduğu için ailesinin karşı çıkmasına rağmen John Hopkins Tıp Fakültesi’ne girdi ve hekim oldu. Erkeklerin egemen olduğu toplumda kendisini kanıtlamak için insanüstü bir çaba gösterdi, Dr. Reed, ihtisas için John Hopkins Tıp Fakültesi’ne kabul edilen ilk kadın hekimdir.

Reed’in ünlü hücrelerini tanımladığı makalesi 1902’de yazılmıştır.

Tam da bu yıllarda (1890) İstanbul’da Tercüman-ı Hakikat dergisi “Tabibeler” isimli makale ile bir tartışma başlatır.

Soru basittir; kadınlar hekimlik yapabilir mi?

Yanıt saraydan gelir, “Hayır, kadınlar hekimlik yapamazlar…”

Bu kararı ilk tanımayan Safiye Ali’dir.

Safiye Ali, Almanya’da tıp eğitimi aldı, 1921 yılında mezun oldu ve 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın hekimi olarak icazetnamesini aldı.

Dr. Ali, Dünya Kadınlar Günü fikrini ortaya atan Uluslararası Kadınlar Konferansı’na 1924 yılında genç Türkiye Cumhuriyeti’ni temsilen katılan heyetin de başkanıydı.

Safiye Ali ile Dorothy Reed arasında büyük benzerlikler var.

Her ikisi de erkek egemen ortamlarda bir kadın olarak mücadele etti, var olmayı başardı, ülkelerinde kadın hareketi içinde yer aldı ve kadın erkek eşitliği için mücadele etti.

Dorothy Reed ABD’nin o dönemde en bilinen feministlerindendi. Safiye Ali İstanbul’da yeni başlayan feminist hareketlere katıldı ve Türk Kadınlar Birliği’nin Sıhhiye Komisyonu başkanlığını üstlendi.

Her ikisi de anne sütünün önemini vurgulayan çalışmalar yaptı.

Safiye Ali anne sütünden kesilen ve steril süt içme imkanından mahrum olan çocuklar için kurulan ve Himaye-i Etfal Cemiyeti’ne bağlı çalışan “Süt Damlası” Bakım Evi’nin başkanlığını yaptı. Bu cemiyette kadınları emzirmeye teşvik etti, yetersiz beslenen çocukların sağlıklı beslenebilmeleri için eğitimler düzenledi. Safiye Ali ayrıca sütten kesilmiş 1 yaş sonrası hasta ve zayıf çocukların bakımı için Hilal-i Ahmer Hanımlar Merkezi Küçük Çocuklar Muayenehanesi’ni kurdu.

Dorothy Reed ise 1917 yılından sonra tıp kariyerini Çocuk Sağlığı Bürosu’nda çalışarak geçirdi, “Süt, Vazgeçilemez Bir Besin” adını taşıyan bir kitap yazdı.

Dorothy Reed ve Safiye Ali’den söz ederken Kamile Şevki Mutlu’dan söz etmeden geçmek olmaz.

Kamile Şevki Mutlu, ülkemizin ilk kadın patoloğu ve ilk kadın profesörüdür. Dorothy Reed’in meslektaşıdır yani. O aynı zamanda 9 Kasım 1953 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşının Etnografya Müzesi’nden Anıtkabir’e nakli öncesi onu açan ve bozulmadan korunduğunu belgeleyen kişidir.

Kamile Şevki Mutlu’da tıpkı Safiye Ali gibi gerçek bir yurtsever ve cumhuriyetçi idi, Türk diline olan bağlılığı çok iyi bilinir.

Diyor ki;

“Ve bizim tıp öğretimi yüz binlerce Arapça sözcük ezberleye ezberleye 6 yılda tamamlandı. Yazık olmuştu körpe dimağlarımıza. Batı ülkelerinde bu yüz binlerin bir tanesi bile kullanılmıyordu… Siz genç kuşaklarımız; bizim boşuna harcadığımız o en kıymetli zamanı, öz Türkçeniz eşliğinde hayatınız boyunca ve dünyanın her köşesinde size ışık tutacak batı dillerini öğrenerek değerlendirebiliyorsanız ne mutlu sizlere.”

Yıllar öncesinden biz hekimlere vasiyeti nettir.

“Genç tıbbiyeli, bugün olduğu gibi, yarınki meslek ödevlerini yerine getirdiğin zamanda da vatanın sos-yal dertlerine eğilmeyi bir an ihmal etme! Derinliği hangi tarihlere kadar inen ve hangi çeşit menbaalardan beslendiği bilinmeyen dışardan ve içerden el ele vermiş ihanet ve ondan daha önemlisi cehalet, ancak böyle uyanık bir nesil karşısında zamanla atrofiye uğrayacaktır (yok olacaktır).”

NOT: Bu yazının ilham kaynağı, Herkese Bilim Teknoloji dergisinin doğal parçası ve destekçisi sevgili Aslı Velidedeoğlu Kaban, Marmara Soroptimist Derneği (www.soroptimistturkiye.org) ve destekledikleri HeForShe hareketidir, var olsunlar…!

Mustafa Çetiner / dr.m.cetiner@gmail.com

Dorothy Reed Mendenhall, Safiye Ali ve Kamile Şevki Mutlu yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Geçen aylarda düzenlenen “CERN ve Higgs Bozonu’nun 25 Asırlık Hikayesi”, “Dünya Dışı Akıllı Yaşam ve Karadelikler”, “Fiziğin Sağlık ile İlişkisi ve Kanser Fiziği” konulu konferanslara bir yenisi ekleniyor: “Uzay Çalışmalarında İlkler ve Türkiye”.

1969 yılında gazeteyi elinize alıyorsunuz ve manşete bir göz atıyorsunuz: “… ve ulaştılar! Astronotlar Ay’a ayak bastı.” Peki bu macera nasıl başladı? İnsanlık bu noktaya nasıl geldi? Uzay çalışmalarında/yarışında neler yaşandı? Dünyadaki ve Türkiye’deki uzay çalışmaları tarihine ve geleceğine doğru bir yolculuk.

Astronom Süleyman Fişek ve Astronom Furkan Ali Küçük’ün konuşmacı olarak yer alacağı etkinlik, 16 Ekim Pazar günü saat 15.00’de İstanbul, Kadıköy’de bulunan Barış Manço Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilecek. Etkinliğe katılım ücretsiz, kontenjan ise sınırlıdır.

Konferansa kayıt olmak için:
https://www.biletino.com/event/eventdetail/2788

Uzay çalışmalarında ilkler ve Türkiye yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.