Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 207. Sayı – 13 Mart 2020 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

(soldan) Yrd. Doç. Dr. Tolga Sütlü, İLKO İlaç Genel Müdürü Hatice Öncel, Sabancı Üniversitesi Rektör Vekili Prof. Dr. Ayşe Kadıoğlu, İLKO Argem Biyoteknoloji Ar-Ge Laboratuvar Yöneticisi Dr. Duygu Dağlıkoca

Yaklaşık 4 yıl sürmesi planlanan proje sonunda kanser ilaçları konusunda Türkiye’nin yurtdışına bağımlılığının azalması ve ilacın ülke ekonomisine de büyük katkı sağlaması hedefleniyor. Biyoteknik yöntemlerle üretime hazırlanacak olan ürün, Türkiye’de oldukça sık görülen kolon, akciğer, yumurtalık, rahim ağzı ve böbrek kanserlerinde etkin tedavi sağlayacak.

Yerli üretimin gelişmesi ilaç piyasasındaki iş olanaklarını artıracak

Sabancı Üniversitesi ile Türkiye’nin geleceği için iş birliği yaptıklarını belirten İLKO İlaç Genel Müdürü Hatice Öncel ‘Türkiye ilaç endüstrisi, uluslararası ilaç pazarında rekabet edebilmek için biyoteknolojik ilaç alanındaki teknolojilere uyum sağlamalı’ dedi ve ekledi:

“Yeni nesil biyoteknolojik ilaçlar, küresel ilaç endüstrisinin geleceği. Biyoteknolojik ilaçların dünyadaki pazar payı 232,5 milyar dolar ve önümüzde 30 yıl boyunca pazarın her yıl yüzde 10’dan fazla bir oranda büyümesi bekleniyor. Ülkemizde yaklaşık 60 adet biyofarmasötik ilaç bulunuyor ve tümü ithal. Biyoteknolojik ilaçların reçeteli ilaçlar içerisindeki payı 2016’da tutar olarak %17 seviyesinde.
Yerli üretimin bu yönde geliştirilmesi hem ithalatı azaltacak hem de ilaç piyasasındaki iş olanaklarını artıracak. Sabancı Üniversitesi ile birlikte geliştireceğimiz ilacın kamuya maliyeti 162 milyon TL.”

Kanserleri tedavisindeki etkinliği kanıtlandı

Projenin kamu ayağındaki yürütücüsü Sabancı Üniversitesi Nanoteknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi araştırmacılarından Yrd. Doç. Dr. Tolga Sütlü ise şunları söyledi:

“Biyoteknolojik ilaçlar moleküler biyoloji biliminin gelişmesiyle, üretilmesi mümkün hale gelmiş bir ilaç grubu. Bu ilaçlar, kanserin tedavisinde sadece tümör hücrelerinin hedeflenebilmesi amacıyla genetik mühendisliği teknikleriyle tasarlanıyor. Proje kapsamında üreteceğimiz ilaç, kolon, akciğer, yumurtalık, rahim ağzı ve böbrek kanserleri tedavisinde etkinliği kanıtlanmış bir molekül.

Bu projede, üretimde mikroorganizmalar yerine memeli hücrelerinin kullanımı ile protein moleküllerinin insana uyumlu ve güvenli olması sağlanacak. Ülkemizde henüz bu tip bir teknolojiyle ilaç üretimi yapılamıyor. Dünyada ise bunu yapabilen ülkeler, gelişmiş ülkelerle sınırlı. Başladığımız bu proje ile kurulacak olan Ar-Ge altyapısı ve edinilecek olan bilgi birikimi, artık bu tip ilaçları üretmek konusunda yetkin bir hale gelmemizde önemli rol oynayacak.”

Kanser tedavisi için yerli ilaç geliştiriliyor yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Bu bulgular, hastalığın erken teşhisi yolunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Araştırmada kök hücrelerinin tümör oluşumunda diğer hücre tiplerine oranla daha fazla katkı sağladığı ortaya çıktı.

2 Mart 2016 tarihinde saygın bilim dergisi Nature’da yayımlanan çalışmanın liderlerin Dr. Ömer H. Yılmaz ve doktora öğrencisi Semir Beyaz sorularımızı yanıtladı:

Fare çalışmalarında obezite ile  kolon kanseri arasındaki ilişkiyle ilgili kanıtlar ne kadar kesin?  

Şişmanlık ile kolon kanseri arasındaki ilişki bilim dünyasında uzun zamandır tartışılan bir konu olmasına rağmen, daha önce yapılan çalışmalar bu ilişkinin doğrusal ve nedensel olup olmadığını ortaya koyamamıştı. İnsanlarda yapılan çalışmalar yüksek vücut kütle endeksinin kolon kanser riski ile bağlantılı olduğunu öne sürmüştü.

Biz çalışmamızda, fare modelinde uzun süre yüksek yağlı beslenmeye bağlı olarak şişmanlığın, insanlarda kurulan ilişkiye benzer şekilde kolon kanseri olasılığını arttırdığını ortaya koyduk.

Önemli olarak, şişmanlığın bağırsak kök hücreleri üzerine olan etkisinin moleküler mekanizmasını keşfederek bu ilişkiyi nedensel bir düzlemde destekleyen kanıtlar ortaya koyduk. Bilimde kesinlik kavramı hipotezinizi destekleyecek nitelikteki biriken bilgiye bağlıdır.

Bizim bu ilişkiye yönelik bulduğumuz kanıtlar kolon kanseri hakkında bugünkü bilgi birikimimize göre bir kesinlik taşımaktadır. İleri ki çalışmalarımızda bu ilişkinin moleküler mekanizmalarını farklı açılardan ayrıntılı bir şekilde ele almayı planlıyoruz.

Bu sonuçların insanlarda da geçerli olmasının olasılığı ne kadardır?

Bu soruyu doğrudan cevaplamak çok zor çünkü insanlarda şişmanlığa ve şişmanlığın ilişkilendirildiği kanser türlerine sebep olabilecek birçok faktör var. Biz bu faktörlerden biri olarak yüksek yağlı besinleri çalışarak bu yapbozun bir parçasına dair mekanizmayı ortaya çıkardık. Bu çalışmadan çıkarılabilecek erken bir sonuç olarak uzun süre çok yüksek yağlı beslenmenin kolon kanseri riskini artırabileceğini söyleyebiliriz.

Normal kilolu deneklerde yağ asitleri tüketimi de kanser oluşumunu tetikliyor mu? 

En çok karşılaştığımız sorulardan biri belki de bu. Yayınladığımız çalışmada normal kilolu deneklerden aldığımız doku örneklerini laboratuvar ortamında doku kültüründe yağ asitlerine maruz bırakarak büyüttüğümüz zaman kanser riskini artıran mekanizmanın aktif hale geldiğini gösterdik. Ancak bu bulgu, bu soruyu tam olarak cevaplamak için yeterli değil. Bu nedenle su anda normal kilolu farelerde yüksek yağ asidi tüketiminin kök hücre ve kanser üzerine olan etkisinin mekanizmalarını araştırmaktayız.

Sizin çalışmanız ile Gökhan Hotamışlıgil’in çalışmaları arasında bir bağlantı var mı?

Gökhan Hotamışlıgil şişmanlık üzerine çok önemli çalışmalara imza atmış bir bilim insanıdır, ancak şu anda çalışmalarımız arasında doğrudan bir bağlantı yok. Biz laboratuvarımızda farklı beslenme türlerinin bağırsak kök hücreleri ve bağırsak kanseri üzerine olan etkilerini çalışmaktayız.

Obezite ile kanser oluşumu arasındaki ilişki başka hangi faktörlerin etkisi altındadır?

Kanser hastalıkları, şişmanlık dışında genetik değişimler, yaşlanma ve bağışıklık sistemi gibi faktörlerin etkisine göre şekillenebilen oldukça karmaşık hastalıklardır. Şu anda bu farklı faktörlerin kolon kanseri üzerine etkilerini anlamaya yönelik çalışmalar yürütmekteyiz.

Ömer H. Yılmaz / ohyilmaz@mit.edu
Semir Beyaz / semir@mit.edu

Hazırlayan: Reyhan Oksay

Aşırı yağlı beslenme kanser riskini artırıyor yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Kolon ve meme kanserine yakalanma riski olan kişilerin “Genetik Dizilenme Testi” sayesinde belirlenmesi ve uygulanacak önleyici tedavi ile hem risk faktörünün ortadan kaldırılması, hem de tedavide başarı şansının yükseltilmesi hedefleniyor.

İTÜ Genomik Laboratuvarı (GLAB)’nın gerçekleştirdiği proje, genetik faktörler nedeniyle ortaya çıkan ve toplumda sıkça görülen kolon ve meme kanserine yakalananlar ve yakınları için uygulanabilecek.

GLAB’dan yapılan açıklamada “Test sayesinde, halka kolon ve meme kanserinde önleyici tedavi sunabileceğiz. Çalışmalarımız kapsamında bugüne dek 4000 kanser hastasından kan alındı ve 300 hastanın ‘Genetik Dizilenme Testi’ tamamlandı. Test sürecinde, risk grubuna giren kişilerin bu hastalıklar yönünden kritik genlerine bakılıyor ve bu genlerin mutasyon durumunu inceleniyor” denildi.

Türkiye’nin mutasyon haritası

Elde edilen verilerle Türkiye’nin ‘mutasyon haritası’ çıkarılacak. Ümraniye Eğitim Araştırma ve Göztepe Eğitim Araştırma Hastanelerine meme ve kolon kanseri sebebiyle başvuran bütün hastalar, GLAB tarama ağına dâhil ediliyor. Klinisyenler bu ağ üzerinden hastalarla iletişime geçiyor ve mevcut bilgilere göre hastaların profilleri inceleniyor.

Sağlık Bakanlığı ve Kalkınma Bakanlığı’nın öncülüğünde başlatılan ‘Bireye Özgü Ailesel Kanser Sendromlarını Taramaya Yönelik İleri Düzey Genetik Analiz Laboratuvarı Projesi’, İTÜ ve İstanbul Anadolu Kuzey Kamu Hastaneleri Birliği işbirliği ve İstanbul Kalkınma Ajansı (İSTKA)’nın desteği ile gerçekleşiyor.

Kanserle mücadelede önemli bir adım! yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.