Bunları söyledikten sonra kötü haberi verelim: Ne yazık ki bu 9 tehlike eşiğinin 4’ü aşılmış durumda. Araştırmayı Almanya’da Postdam İklim Etkileri Araştırma Enstitü bilim insanları yapmışlardı. Enstitünün direktörü Johan Rockström 10 yıl içinde geldiğimiz noktayı değerlendirdi. Murat Altaş’ın New Scientist’ten derlediği söyleşiyi biz de sayfalarımıza taşıdık. Küresel ısınmadan, biyo-çeşitliliğe, ozon tabakasından, su döngüsü ve nükleer atıklara kadar hemen hemen tümü insan eliyle gerçekleşen bu 9 eşikte ne durumda olduğumuzu, bizi bekleyen yeni tehlikeleri, çözümler konusunda ne kadar yol alındığını dergimizde okuyacaksınız…

‘Merak’ konferanslarının ilki yapıldı

HBT Konferansları yeniden başladı. Bu kez ana tema Merak ve geçtiğimiz Cumartesi günü gerçekleştirdiğimiz ilk toplantıda Cem Say, Tanol Türkoğlu ve Tevfik Uyar “Merak öldü mü? İnsanlığın kadim yaşamda kalma dürtüsü olarak merak etmeye artık ihtiyacımız yok mu? Yerleşik kent yaşamının sağladığı türlü çeşitli ihtiyaçlar konforu, toplumun elinden, beyninden “merak iç güdüsü”nü koparıp aldı ve onu bir avuç azınlığın tekeline bıraktı diyebilir miyiz? Dijital dünyada merak “ gibi konuları ele aldılar. Konferansta Orhan Bursalı da “8 aylık merak maratonuna hoş geldiniz” diyerek kısa bir sunum yaptı.

Doğan Kuban Hoca da ‘Uygarlık, Cumhuriyet ve Özgürlük’ başlıklı yazısında merak olgusundan yola çıkarak toplumların aydınlanmasını ve burada ekonomist ve aydınların görevini irdeliyor.

Tanol Türkoğlu Dijital Kültür’de ‘Hümanist mi YaşamİST mi? ‘ diye soruyor merak konulu ilk konferansımızdan yola çıkarak.. Toplantıda okurlarımızdan gelen “Hümanist bir yapay zekâ yapılabilir mi?” sorusunun kendisine düşündürdüklerini anlatıyor.

Arkadaşımız Batuhan Sarıcan penisilinin 90 yıllık öyküsünü derledi. Ömrünü bakterilere adayan Alexander Fleming’in tesadüf eseri keşfettiği penisilin bugüne kadar milyonlarca insanın hayatını kurtardı ama sürekli direnç kazanan bakterilere karşı savaşı bakalım sürdürebilecek mi?

24 Kasım Öğretmenler Günü’nde ödevimiz

24 Kasım Öğretmenler Günü dolayısıyla öğretmenlerimize saygılarımızı sunuyoruz. 1928 yılında Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin yurttaşlarına yeni harflerle okuma-yazma öğretmek amacıyla kurulan Millet Mektepleri’nin açıldığı ve Atatürk’ün başöğretmenliği kabul ettiği tarih aynı zamanda. İKÜ Mütevelli Heyeti Başkan Yardımcısı Ful Akıngüç Över öğretmenlerin değerine ilişkin farkındalığımız ülke olarak ne aşamada? sorusunu ortaya attı yazısında. Hepimizin yanıtlaması gereken diğer sorularla birlikte 24 Kasım ödevlerimizi yeniden anımsamanın zamanı..

Antik Roma’da kimler yaşıyordu? Kentin çalkantılı ve bir o kadar da gizemli geçmişini araştıran bilim insanları köklerin Anadolu, İran ve Yakındoğu’ya kadar uzandığını saptadılar. Ayrıntılar sayfalarımızda..

“İnsan Beyninin 8 Harikası’ başlıklı yazı serimizde bu kez yanıtını aradığımız soru “Düşünürken beynimizde neler oluyor?”.

Aykut Göker’i özlemle anıyoruz

Yazarımız Müfit Akyos 3 yıl önce kaybettiğimiz Aykut Göker’i ölüm yıldönümünde anıyor “Merhaba Aykut Abi” yazısı ile. Biz de kendisini özlemle anıyoruz.

Dergimizde bu hafta sağlık sayfalarında çok işlevli ilaçların kardiyak hastalıkları azaltıp azaltmadığına ilişkin bir yazımız var. Prof. Mustafa Çetiner de son haftaların gündemini işgal eden ıspanak krizi hakkında yazdı.

Futbol topunu kim tasarladı?

Dünyanın en fazla ilgi gören sporu futbol. Peki futbol topunun geometrisi nasıl? Kim tasarladı? Ergun Akleman’ın yazısını ilgiyle okuyacağınızdan eminiz.

Bilim ve Üniversite sayfasında Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Türker Kılıç ve Kadir Sümerkent’in ‘Beyin-Bilgisayar arayüzleri‘ yazısının ilki var.

Atılım Üniversitesi’nden Prof. Meltem Huri Baturay tablet ile multimedya destekli yabancı dil öğretiminin artıları eksileri üzerine yazdı.

Ahmet Yavuz’un Mustafa Kemal Atatürk’ün Suriye Tasarrufu üzerine yazdığı serinin 3.sü de sayfalarımızda.

İnsanın nasıl ve neden 2 ayak üzerinde dikilerek yürümeye başladığı ile ilgili yeni hipotezden bulaşıcı göz parazitlerine, Nil nehrinin ne zaman oluştuğundan Ozon tabakası ile ilgili yeni gelişmelere kadar Araştırma Gündemi sayfalarımızda ilginç konularla yeni karşınızdayız.

Uykuda öğrenmenin gerçek mi yoksa aldatmaca mı olduğuna ilişkin yazıyı da okumanızı öneririz.

Grafik Bilgi’de ise yurtdışında eğitim gören doktorların ülkelere göre dağılımını bulacaksınız.

Bilim ve Beslenme sayfamızın bu haftaki konuğu tatlı patates. Ülkemizde çok fazla yetiştirilmeyen bu besinin faydaları hayli fazla.

Hayvanlar dünyasında bu kez konuk soyu tükendiği sanılan cüce geyiğin öyküsü..

Gelecek cumaya kadar bilimde ve HBT’de kalın… Herkese keyifli okumalar.

Yerkürenin 9 tehlike sınırının 4’ünü aştık yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 191. Sayı – 22 Kasım 2019 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Uzay ve Fizik

• Avrupa Nükleer Araştırmalar Merkezi’nin (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ile yapılan deneylerde gözlenen yeni ve son derece ilginç parçacıklar fizikte birtakım temel ilkeleri yerle bir edebilecek ipuçlarını da gözler önüne seriyor.
• Satürn gezegenine gönderilen insansız uzay aracı Cassini ile ilgili ekibin üyelerinden bilim yazarı Charles P. Wohlforth, Satürn’ün dondurucu soğukluktaki uydularından biri olan Titan’ın insanlar için dünya dışındaki en iyi seçenek olduğunu öne sürüyor (üzgünüz, Mars).
• Kütleçekim dalgalarıyla ilgili keşif uzaybilimde yeni bir çağ başlattı. Bu durumda kara delikler ve kimi başka kozmik olgular konusunda yepyeni ayrıntıların ortaya çıkması da beklenebilir.
• Proxima b: Uzaybilimciler güneş sistemine en yakın yıldızın çevresinde yeni bir gezegeni gün yüzüne çıkarttılar. Bu buluşla birlikte, yıldızlararası yolculukla ilgili bilim-kurgu düşleri de yeniden gündeme geldi.

Sürdürülebilirlik ve İklim

• Sürekli değişmekte olan bir iklimin yarattığı güçlüklerle karşı karşıya olduğumuz şu günlerde, İsrail kuraklığa bağlı su açığını yeni bir dizi tuzdan arındırma tesisiyle artı değere dönüştürdü.
• Ekim ayında yayımlanan bir araştırma kutupsal girdabın Avrupa’ya doğru yön değiştirdiğini, buna bağlı olarak da önümüzdeki kış mevsiminde dondurucu soğukların daha aşağı enlemlere kayma olasılığının da arttığını ortaya koydu.
• Kutup denizinde buz yitimi: Bilim insanları şimdilerde kutuplardaki erimenin ve Arktik koridor oluşumunun yaratabileceği karmaşık biyolojik sonuçları araştırıyorlar.
• Güney Kutbu’ndaki ozon deliği: Bu yıl yapılan bir araştırma Güney Kutbu’ndaki ozon deliğinin giderek kapandığını doğruluyor. Bu başarının uluslararası işbirliğinin ve yeni teknolojilerin bir sonucu olduğuna dikkat çekiliyor.

Zihin ve Beyin

• 45 yıldır sürdürülmekte olan olağanüstü zeka düzeyine sahip ayrıcalıklı gençlerle ilgili uzun soluklu bir araştırma, meslek yaşamlarında başarılı olacak parlak çocuklar yaratmak için gerekli olan unsurları gözler önüne serdi.
• Yeni bir araştırma otistik kız çocuklarının kendilerine özgü birtakım belirtiler sergilediklerini ve bu belirtilerin de çoğu zaman yanlış tanı konmasına neden olduğunu ortaya koyuyor.
• Yapay zekânın (Artificial intelligence-AI) dünya Go şampiyonu Lee Sedol’u yenmesi, AI’nin insan zekâsı ile boy ölçüşebilecek düzeye çıkabileceğini gösteren önemli bir gelişme.

Teknoloji

• Bilim insanları son derece sağlam ve elektriği de iletebilen kumaşların üretilmesine olanak tanıyan yeni bir yöntem geliştirdiler. Bu yöntem sayesinde, karbon nanotüpleri ve grafenle beslenen ipek böceklerinden çok daha güçlü ve sağlam ipek kumaşlar elde edilebiliyor.
• Nisan ayında fizik dalının en önde gelen bilimcileri, insanoğlunun dünya üzerindeki varlığının bir uzaylının bilgisayar programının bir parçası olup olmadığı konusunu ciddi bir biçimde tartışmaya açtılar.

Sağlık ve Tıp

• Bilim insanları kedilerin dışkısında bulunan toksoplazmos adlı son derece yaygın bir asalağın insanların duygudurumlarını ve davranışlarını olumsuz yönde etkileyebileceğini gözler önüne seren çok daha somut kanıtlara ulaştılar.
• Dinlence amaçlı spor etkinlikleri ya da daha başka etkinlikler sırasında kafada meydana gelebilecek en hafif sakatlanmalar bile sanıldığından çok daha yıkıcı sonuçlar doğurabilir. Geçtiğimiz Şubat ayında yayımlanan bir araştırma, kafaya yenen en hafif darbelerin bile uzun erimde intihar etme olasılığını üç kat arttırabileceğine işaret ediyor.
• Mikrosefali hastalığında tırmanışa neden olan Zika virüsü Brezilya’da ciddi sağlık sorunlarına yol açtı. Olayın yol açtığı bu yıkım tüm Amerika anakarasının yanı sıra, tüm dünyada da kaygı uyandırdı.
• Üç ebeveynli bebek: Bu yıl ABD’de yeni bir yöntemle dünyaya gelen bir bebek, annesi ve babasından gelen DNA’nın dışında, bir bağışçının da genetik kodunu taşıyor. Yöntem birtakım güvenlik ve etik sorunları da beraberinde getiriyor.
• Eski çağlarda insan göçleri: DNA araştırmaları insanların Afrika’dan göç etmeleriyle ilgili zamanlamaya yeni bir boyut getiriyor. Ancak araştırmacılar bu öykünün yalnızca genetik bilimiyle açıklanamayacağına dikkat çekiyorlar.
• Bilim insanları gereksiz gördükleri genleri susturmak suretiyle en az gen sayısına sahip yapay bir hücre üretmeyi başardılar.
• Alzheimer hastalığına bir çözüm: Araştırmacılar Alzheimer hastalarındaki amiloid beyin plaklarını yok eden bir ilacın bilişsel becerilerin geliştirilmesinde de etkili olup olmadığı konusunda yeni birtakım deneyler uygulayacaklar. 

Rita Urgan

Kaynak: https://www.scientificamerican.com/article/the-most-popular-science-stories-of-2016/

https://www.sciencenews.org/article/top-science-stories-2016

Bilim ve teknolojide 2016: En çok ses getiren olaylar yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.