Bedenimizin yaşlanırken niçin değiştiğiyle ilgili çeşitli teoriler vardır. Hücrelerin birçoğu belli bir süre için bölünmeye devam ederler: reaktif oksijen moleküllere zarar verir, kromozom uçlarındaki telomerler kısalır. Tahminlere göre bu süreçlerin kombinasyonu organizmaları yaşlandırıyor da.

Bu konuda kök hücrelerin önemli bir rolü var. Fakat somatik kök hücrelerini deneysel olarak test etmek hala zordur. Nishimura ve ekibi şimdi kök hücrelerini saç foliküllerinin yardımıyla incelediler. Cildin bu mini organı saçların büyümesini sağlarken, dönüşümlü olarak büyüme ve dinlenme evreleri yaşanıyor. Uzmanlar saç foliküllerinin hem farede hem de insanda ilerleyen yaşla birlikte küçüldüğünü hatta bazılarının tamamen yok olduklarını saptamışlar.
Üstelik de bu sadece erkekler değil kadınlar için de geçerli. Bu süreç, folikül kök hücrelerinin yaşlanmalarıyla ilgili.

DNA bozukluklarına reaksiyon olarak yaşlanmış kök hücreleri, belli başlı kolajen tipinin bozulmasına neden olan bir madde üretiyorlar. Bu indirgeme yüzünden folikül kök hücreleri kendi kendilerini onarma yetisini kaybediyor ve üst cilt tabakasının nasır oluşturan hücreleri (keratinositler) olarak gelişiyorlar ki bu da saç dökülmesine yol açmakta.

Bilim insanları bu kök hücrelerinin –XVII kolajen (COLI7A1) tipini korumaya “zorlanmaları” halinde bu yaşlanma sürecinin durdurulabileceğini söylüyorlar Science dergisinde. Böylece belki de belli başlı saç hastalıkları için yeni tedavi stratejileri geliştirilebilecek. Folikül kök hücreleriyle Amerikalı bir ekip de çalışıyor. Özellikle de dinlenme ve büyüme evrelerine odaklanan Rui Yi ve çalıma arkadaşları, bu konuda transkripsiyon faktörü Foxc1’in ne gibi bir rolü üstlendiğini incelemişler.

Söz konusu protein kök hücrenin dinlenme evresinde bulunmazken, yeni bir saç büyüme döngüsünün başlaması sırasında etkin evrede kendini gösteriyor. Foxc1 geni engellendiğinde, folikül kök hücrelerinin dinlenme evresini kontrol eden genler etkileniyor. Proteinin eksikliği dinlenme evresini kısaltıyor ki bunun sonucunda da saçlar dökülüyor. Üstelik de kök hücrelerinin etkinliği de baskılanmakta.

Kaynaklar: http://science.sciencemag.org/content/351/6273/aad4395 ve http://science.sciencemag.org/content/351/6273/613

Saçlarımız kök hücrelerdeki değişimler yüzünden dökülüyor! yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Kök hücreler, farklı dokulara dönüşme kapasitesi olan hücrelerdir ve vücudumuzda saç dahil pek çok yerde bulunurlar. Diğer dokulardaki kök hücrelerin aksine, saçtaki kök hücreler belli aralıklarla kendilerini yeniler ve bölünürler. Yani bir nevi açık-kapalı durumları vardır. Açık ve kapalı hallerin olduğu bilinmesine rağmen, bunun nasıl gerçekleştiği tam olarak bilinmiyordu.

Emi Nishimura ve ekibi tarafından Tokyo Tıp ve Dişçilik Üniversitesi’nde gerçekleştirilen çalışmada farelerdeki tüylerin zamana bağlı değişimi gözlemlendi [1]. Yaş arttıkça, saç köklerinde bulunan kök hücrelerin DNA’da gerçekleşen hasarlardan dolayı kolajen 17A1 adı verilen proteini daha fazla üretemediği, bu proteinin eksikliğinin de kök hücrelerin epidermal keratonisitlere, bir diğer deyişle deri hücrelerine dönüşmesine sebep olduğu gösterildi.

Aynı deneyler, gönüllü insanlar üzerinde de gerçekleştirildiğinde özellikle 55 yaş ve üstü insanlarda daha az kolajen 17A1 üretimi gerçekleştiği gözlemlendi. Kısacası daha az kolajen 17A1, daha az saç demek. Gene de eklemekte fayda var, kolajen 17A1 saç azalmasının tek sebebi değil.

Aynı kök hücreler üzerinde yapılan farklı bir çalışmada ise, Foxc1 isimli bir proteinin saçtaki kök hücrelerin açık-kapalı hallerinin düzenlenmesini sağladığı gösterildi [2]. Boulder’daki Colorado Üniversitesi’nde fareler üzerinde gerçekleştirilen bir araştırmada, Foxc1’nin baskılanması, yani üretilmemesi durumunda kök hücrelerin “kapalı” evreye geçmediği gözlemlendi. Yani, saçtaki kök hücreler Foxc1 üreterek kapalı duruma geçebiliyor, bu sayede de yeni hücrelerin üretimini kontrol edip durdurabiliyor.

Saçlardaki kök hücreler üzerine çalışmalar uzun yıllardır devam ediyordu ancak moleküler düzeyde ne gibi mekanizmaların işlediği bilinmiyordu. Yayınlanan bu iki yeni çalışma ile, bilim insanları kök hücrelerin davranışlarını daha detaylı anlama fırsatı bulmuş oldu. Gelecekte, mekanizmaların daha iyi anlaşılması sayesinde saç incelmesinin tedavisi konusunda da yeni yöntemlerin geliştirilmesi mümkün olacak.

Kaynaklar

[1] Matsumura, H. et. al. Science  Vol. 351, Issue 6273 (2016)

2] Wang, L. et. al. Science Vol. 351, Issue 6273, pp. 613-617 (2016)

Kapak Resmi Kaynağı : commons.wikipedia.org

Batuhan KAV batuhankav@gmail.com          

İncelen saçlarınız deriye dönüşüyor olabilir yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.