37 ülkeden 1300 bilim insanının katılımı ile başlatılan Küresel Genomik Projesi kapsamında gerçekleştirilen çalışmalarda (Türkiye aralarında yok) kanserin genetik temelinin anlaşılması konusunda çok büyük bir adım atıldı. Sonuçlar 6’sı Nature dergisinde 17’si ise başka dergilerde yayınlanarak kamuoyuna sunuldu. Peki nedir veriler? Nasıl yapıldı? Kanserin genetiğinin keşfi bizim için ne anlama geliyor? Özlem Yüzak derledi.

Koronavirüs tehdidi sürüyor. Türkiye bundan nasıl ve ne şekilde etkilenir? Neler yapılması? Konunun Türkiye’deki en önemli uzmanlarından biri epidemiyolog Prof. Dr. Önder Ergönül. Arkadaşımız Batuhan Sarıcan kendisi ile bir söyleşi yaptı. Ergönül salgının bahar aylarında biteceğini öngörüyoruz diyor.

Alzheimer hâlâ gizem dolu bir hastalık. Bilim dünyası sırrını aydınlatmak ve erken teşhisini sağlayabilmek için büyük uğraş veriyor. İçlerinde biri, bizim topraklarımızda yetişen Prof. Dr. Marsel Meşulam, demans ve Alzheimer konusunda yaptığı çığır açıcı buluşları olan bir isim. Arkadaşımız Reyhan Oksay kendisi ile bir söyleşi yaptı… Yağmur Kan’ın yazısı: Herkesin yaşlanma hızı farklı; 4 farklı yaşlanma tipi var…

Geçen hafta ilginç bir olay yaşandı, Afrika’yı çekirgeler istila etti. Göçmen çöl çekirgeleri 85 milyon kişinin yiyeceği gıdayı bir günde tüketti. FAO bu durumu “benzeri görülmemiş bir tehdit” olarak tanımladı. Nedeni ekolojik dengenin bozulması. Detaylar sayfalarımızda.

“1946’da daha uygardık”

Doğan Kuban Hoca “kimse 70 yıl önce insanların daha uygar olduklarını kabul etmez, ama biz 1946’da daha uygardık” diyor ve kendi yaşadığı, o dönem bir köy niteliğinde olan Anadoluhisarı’nda uygarlığın yıkılışını örnekleyerek anlatıyor.

Dergimizde sıklıkla bilim tarihine yer vermeye, tarihte farklı disiplinlere yön vermiş, çığır açmış bilim insanlarını ya da keşifleri tanıtmaya özen gösteriyoruz. Bu hafta da doğumunun 150. yılında bireysel psikolojinin kurucusu olarak gösterilen Alfred Adler’i konuk ettik sayfalarımıza. Adler, Sigmund Freud ve Carl Gustav Jung ile “üç büyükler”den biri. Hedefi bireyi bütünsel olarak görüşünün yanı sıra toplumsal eşitliği savunan psikolojik bir hareket yaratmaktı. Bugün onu anlamaya ve pratiğini önce kendimiz ardından toplum üzerine uygulamaya her zamankinden daha fazla ihtiyaç var.

Mustafa Çetiner Güncel Tıp’ta dünyayı sarsan koronavirüs konusunu bu hafta da sürdürüyor. Çizerimiz Tayfun Akgül’e de göz atmadan sayfayı çevirmeyin. Araç sürücülerinin Google Map bağımlılığı üzerine…

Ölümünün 500. Yılında Leonardo da Vinci için başta Louvre Müzesi olmak üzere dünyanın birçok yerinde büyük anma etkinlikleri yapılıyor. Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Meltem Bilikman derledi…

Sanayi 4.0, işsizlik ve Türkiye

Bayram Ali Eşiyok Sanayi 4.0’dan yola çıkarak Türkiye’nin bu alanda nerede durduğunu ve işsizliği yazdı. Müfit Akyos da Türkiye’nin üretim kapasitesinin nasıl giderek eridiğini bölgesel açıdan irdeledi. Tanol Türkoğlu’nun yazı başlığı “Dijital Çığlık”. Harari’nin Davos’ta son yaptığı konuşma üzerine!

“İki dirhem bir çekirdek” sözü nereden geliyor? Bilim ve Beslenme sayfamızda Keçiboynuzu’nu okuyun deriz.. Çekirdek ile dirhem arasındaki ilişki ilginç.. Tabii unu, pekmezi, çekirdeği ve tüm yönleri ile…

Atılım Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Dr. Esin Cengiz Boduroğlu’nun yazısı rahim ağzı kanseri üzerine… İstanbul Kültür Üniversitesi Matematik Bölümü’nden Arş. Gör. Gözde Karataş sosyal ağların yaşamımızla iç içe geçtiği bu dönemde “kişisel bilgilerimi paylaştığım bu kurumlara ne kadar güvenebilirim?” diye soruyor.

Prof. Dr. Nevzat Saygılıoğlu ise Türkiye’de iş yapmanın zorluklarını uluslararası kriterlere göre değerlendiriyor..

Afrikalıların da Neandertal geni taşıdığı, günde bir paket sigara içenlerin beyinlerinin 11 gün daha hızlı yaşlandığı gibi konular Araştırma Gündemi’nde..

Sivrisinekler ısıracakları kişileri nasıl bulur? Koyunlar da sağlık durumlarına göre nasıl diyet yapıyor? Hayvanlar dünyası sayfalarımızda arkadaşımız Murat Altaş’ın kaleminden…

***

HBT Türkiye’nin, dünyayı anbean izleyen, haftalık güncel bilim haberleri, yorumları, makaleleri dergisidir. Başka bir dünyanın, geleceği belirleyen tüm bilim alanlarının sesidir.

Özgün köşe yazıları, ilginç konuları ile bambaşka bir dünyanın kapılarını açıyoruz sizlere… Yayalım, okutalım…

Tedaviye doğru önemli bir adım: Kanserin genetik şifreleri çözülüyor yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 203. Sayı – 14 Şubat 2020 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Bu kadar değil. En önemli özelliğin unutmayalım: Araştırmacı üniversite fikrinin temelini atan adam.. Bugün üniversiteler ne kadar Humboldt’un özelliğini taşıyor, çok tartışmalı.

Ekvador’da kubbe şeklindeki yanardağ Chimborazo’ya yanında ölçüm aletleri, defteri kalemi ile kan ter içinde tırmanan bir bilim insanının günümüzde yeri yok. Humboldt hatta ilk çevrebilimci-ekolog olarak bile tanımlanıyor.

Batuhan Sarıcan anlamlı bir yazı derledi. Bir parça: “Rastladığı herhangi bir canlıyı; kuşu, böceği veya bitkiyi defterine ayrıntılarıyla not alıp çiziktiriyor. Yerçekimi, sıcaklık ve basınç ölçümleri yapmak için ekibi zaman zaman durduruyor. 5.400 metre rakıma ulaştıklarında bir kayada gördüğü yosun parçası, bildiği anlamda canlılığın son belirtisiydi. Tırmanmaya devam ettiler. Buzul yarığını aşarak zirveye ulaştığında Humboldt, ayakları kanlar içinde, sislerin arasından önce yere, ardından göğe baktı. Resmen bulutların arasındaydı ve işte o anda büyük bir…”

Nilgün Özbaşaran Dede, bilim dünyasındaki son gelişmeleri derledi: K2-18b olarak bilinen bir öte gezegende bulunan su, dev karadeliğin hiç olmadığı kadar parlak olduğunun bulunması, cesetlerin ölüm sonrasında bile hareket ediyor olması gibi ilginç haber ve gelişmeler, Araştırma Gündemi’nde sizi bekliyor… Tekno Vitrin köşesinde de yine kullanıcıları bekleyen yeni teknoloji ürünleri var: Dünyanın ilk doldurulabilir lazer yazıcısı, 16K çözünürlüğünde sinema ekranı ve yaşlılar için akıllı saat bunlardan birkaçı.

Üçüncü sayfamızda ise Reyhan Oksay’ın derlediği ilginç bir konu sizi bekliyor; milyonlarca yıl önce Avrupa kıtasının altına gömülen Büyük Adria. Bilim insanları, o zamanlar var olan süper kıta Gondwana’dan ayrılan bu kayıp kıtayı en ince ayrıntısına kadar yeniden tasarlamayı başardılar. Hemen yanında insan vücudunun bilinmeyenleri dizisini okuyacaksınız.

İklim değişikliği çağımızın en büyük sorunu olarak medyada da geniş yer bulurken Erdal Musoğlu, Küresel Uyum Komisyonu’nun “Şimdi Uyum Sağla: İklim Direnci İçin Küresel bir Önderlik Çağrısı” raporuna mercek tuttu.

İlkleri yaşatan kadın: Rita Levi-Montalcini!

Bir Nobel başarı öyküsüne devam ediyoruz. 200’den fazla bilimsel makaleyle bilim dünyasında ilklerin kadını olan ve 102 yaşına kadar araştıran Rita Levi-Montalcini’yi Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. Kadircan Keskinbora’nın kaleminden okumanızı tavsiye ediyoruz.

Doğan Kuban hoca, ülkemizin teknoloji geliştirmede eksik ve başarısız kaldığını, oysa Türkiye’nin çok zengin olanaklara sahip olduğuna dikkat çekiyor. Müfit Akyos ise Bilim-Teknoloji-Yenilik (B-T-Y) sisteminin yeniden yapılandırılmasının gereği üzerine eğilerek, B-T-Y firmalar dünyasındaki sektörel tekelleşmeleri ve ülkeler düzeyinde yeni yapılanmaları gündeme getiriyor.

Mustafa Çetiner geçtiğimiz hafta başlattığı “E-sigara” yazı dizisine devam ediyor. Çetiner, e-sigara tüketiminin sağlığa olan zararlarını, FDA’nın e-sigara hakkında görüş ve istatistikleriyle ilişkilendirilerek anlatılıyor. Beslenme sayfalarımız da yine sağlığına önem veren okurları bekliyor. Buzlukta, buzdolabında ve buzdolabının dışında etin nasıl saklanması gerektiğini işledik.

İnsan, Teknoloji ve Yapay Zekâ yazısında ise Bilgehan Gürlek, “Acaba kapitalizm, insanın üretim sürecinde devre dışı bırakıldığı yeni bir ekonomik aşamaya mı geçmek istemektedir?” sorusunu soruyor.

Dijital Kültür köşesinde Tanol Türkoğlu ise geçtiğimiz hafta hayatını kaybeden Neslican Tay’ı andığı yazısında, talihsiz bir açıklamada bulunan Nevzat Tarhan’ı eleştirerek, “Bu aşağılık yer (dünya) seküler olduğu için aşağılık bir hale gelmemiştir. Ontolojik olarak aşağılıktır.” yorumunu yapıyor.

Özlem Yüzak, Girişimcilik Vakfı Girvak Genel Müdürü Mehru Aygül ile konuştu: “Gençlerde değişimin anahtarı oluyoruz.” Gençlere, ana babalara şiddetle tavsiye ediyoruz.

Bahçeşehir Koleji Metodbox yapay zeka programını eğitime adapte etti. Hikayesi sayfalarımızda. Yanında ilginç bir haber okuyacaksınız: Beyin, atık ve zehirleri nasıl temizliyor?

Evrenin yaşı ve büyüklüğü sanıldığı gibi değil mi?

Fizikçi ve gökbilimciler, bugün Hubble Sabiti konusunda anlaşmazlıkta. Astrofizik meraklıları için büyük önem taşıyan bir tartışmayı Batuhan Sarıcan derledi: Yoksa evrenin yaşı ve büyüklüğü sandığımızdan daha mı farklı?

İstanbul Kültür Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nden Doç. Dr. Mehmet Toran, yeni öğretim yılı başlarken oldukça önemli bir konu olan çocuğun katılım hakkını savunmak üzerine yazdı.

Tartışma sayfamızda ise Texas Üniversitesi’nden Yıldıray Erdener, müzikte Ortaçağ anlayışlarını irdeleyerek Ortaçağ piskoposları ile modern Türkiye ilahiyatçılarının müzik hakkında örtüşen görüşlerine yer verdi. Önemle üzerinde duruyoruz! İbrahim Gedik’in ise görsellerle evrimi anlatan yazısını kaçırmayın: Kozmolojik, jeolojik, biyolojik toplumsal süreç, iletişim, TV ve havacılıkta evrim başlıkları altında geniş anlamda evrimsel gelişmeyi anlattı.

***

HBT, bilginin ışığına doğru sürekli koşuyor. Sizin için her hafta dopdolu ve anlaşılır içerikler sunmaya çalışıyor. Bilginin yayılması ve ülkemizde bilim ve teknolojinin gelişmesi umuduyla. Yayacağız, okuyacağız ve geleceği elbirliğiyle kuracağız.

Gelecek Cumaya kadar iyi okumalar.

Olağanüstü bir bilimci, doğacı, araştırmacı ve bilimsel düzen kurucu: Humboldt yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 183. Sayı – 27 Eylül 2019 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Florida Üniversitesi’nde tıbbi bir entomolog ve sivrisinek uzmanı Dr. Jonathan Day, sivrisineklerin gerçekten de bazı insanları başkalarına tercih ettiğini söylüyor. Day, bu fenomenin gayet mantıklı açıklamaları olduğunu, bazı insanların derilerine göre daha fazla kimyasal madde üretmesi veya barındırmasıyla açıklıyor. Mesela ürik ve laktik asit gibi kimyasallardan bazıları sivrisinekleri daha çok çekiyor. Sadece bu da değil. Kan grubu da sivrisinekler için bir etken. Sözgelimi 0 tipi kan grubunun, sivrisinekleri diğerlerinden daha fazla çektiğine dair kanıtlar da var.

Ne yazık ki, genler de belirleyici. Day, yerel sivrisinek popülasyonu için bizi bir “mıknatıs” haline getirebilecek başka faktörlerin de olduğunu söylüyor. Belki en önemlisi: Metabolik hızımız ve vücudunuz enerjiyi yakarken saldığı karbondioksit (CO2) miktarı.

Birincil faktör: Vücuttaki karbondioksit seviyesi

Sivrisineklerin, karbondioksiti hedef belirlemelerinin birincil yolu olarak kullandıklarını ifade eden Day, bir sivrisinek için bir insanı bulmanın en önemli yolunun bu olduğunu söylüyor.

Burada metabolizma hızı da devreye giriyor: “Hamile kadınlar ve fazla kilolu veya obez insanlar, onları sivrisineklere daha çekici hale getirebilecek metabolik hızlarına sahip olma eğilimindedir”. Ayrıca, alkol almak veya kendinizi fiziksel olarak zorlamak da metabolik hızınızı arttırıyor. Ve sivrisinekler için cezbedici bir hale geliyorsunuz. Bu da yaz aylarında bir bira kapmayı veya dışarı çıkmadan önce egzersiz yapmayı düşündürücü kılıyor.

Karbondioksit, sivrisinekler ve diğer kan emici böcekler için konakçılarını tespit etmek amacıyla kullanılan birincil teknik olsa da bizi arabalardan, çürüyen ağaçlardan ve diğer karbondioksit üreten nesnelerden ayırmak için ikincil işaretlere güveniyorlar. Day, ikincil faktörlerin burada belirleyici olduğunu söylüyor. Örneğin: Koyu renk giysiler sivrisinekler için hafif renklerden daha çekici. Day’e göre, sivrisinekler hafif bir rüzgârda bile uçmakta zorlanıyor ve bu yüzden yere yakın duruyor. Aşağıda durdukları için de siluetinizi ufka göre karşılaştırarak hedeflerini belirliyorlar. Day, “koyu renkler hemen göze çarpıyor.” diyor. Aynı zamanda, çok fazla hareket bizi çevremizden ayırıyor. Eğer çok dolaşıyorsanız veya el hareketi yapıyorsanız, “Hey, sivrisinekler! Ben buradayım.” işareti veriyoruz. Aman dikkat!

SİVRİSİNEK KOVMAK İÇİN İPUÇLARI 1) Sivrisineklerin uçmasını önlemek için vantilatör kullanın. 2) Kokusuz mum yakın. 3) Dış mekan alanları için akkor telli lamba (sıradan elektrik lambası) yerine sarı “böcek lambaları” kullanın. 4) Açık alandaki boş kova ve saksı gibi su birikintisi oluşturabilecek eşyaları depoya kaldırın/ters çevirin. – 5) Bir havuzunuz varsa uygun şekilde klorlayın.

Sivrisinek ısırığından kaçınmak için ipuçları

Peki kaşıntılı ısırıklardan kaçınmanın en iyi yolları ne? Day, bol kot pantolon ve uzun kollu tişört gibi koruyucu giysiler öneriyor. “Sporcular veya balıkçılar için yapılmış hafif, nefes alan kumaşların birçoğu sizi böceklerden koruyacak kadar sıkı bir şekilde dokunuyor” diyor.

Giysilerin vücudunuzun gizleyemediği kısımları içinse %15 DEET değerine sahip bir sivrisinek ilacı etkili olabilir. Yalnız, doğru ve güvenli uygulama için talimatları uyguladığınızdan emin olmanız gerekiyor. Day, “Teneffüs etmekten kaçınmak için ellerinize püskürtün ve ardından cildinize sürün” diyor. “Bu sizi yaklaşık 90 dakika koruyacaktır.”

Ayrıca, sivrisineklerin genellikle rüzgârın azalma eğiliminde olduğunda, nem yükseldiğinde ve genellikle şafak ile alacakaranlıkta beslendiğini hatırlatıyor. Bu zaman aralığında içeride kalabilirseniz, ısırıklardan kaçınabilirsiniz. Day, iyi bir vantilatörün de sivrileri uzak tutmak için harika bir iş çıkardığını söylüyor ve ekliyor, “Sivrisinekler saatte 1,60 kilometreden daha hızlı bir esintiyle uçamaz”.

Batuhan Sarıcan / batusarican@gmail.com

Kaynaklar: 

https://time.com/3311624/why-mosquitoes-bite/

https://www.livescience.com/45404-mosquito-bites.html

Sivrisinekler niçin başkasını değil de sizi seviyor? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Ama büyük bir iştahla biz insanlara da saldırıyorlar. Ve işin ilginci bu konuda hayli seçiciler. Kimilerini daha çok sokarken kimilerine de zorunlu olmadıkça pek yaklaşmıyorlar. Peki neden? Bilim dünyası da bu sorunun yanıtını arıyor. Biz de bu hafta dergimizin kapağına sivrisinekleri taşıdık. Sivrisinekler nasıl ortamları seviyor? İnsanlar arasındaki tercihlerini etkileyen faktörler nedir?

İlgiyle okuyacağınızı düşünüyoruz…

İnsanın evrimi tabi ki sürüyor!

Doğan Kuban diyor ki: “Bu ülkenin geleceği hakkında halkın bilinçlenmesi ve dünyanın ne yöne doğru gittiğinden haberdar olması gerekir.”

Uygar yaşam biz insanların hayatını atalarımıza kıyasla çok daha kolaylaştırmış durumda. Peki, başta sağlık, barınma, beslenme, ısınma olmak üzere pek çok yaşamsal gereksinime büyük çabalar sarf etmeden sahip olmak, insanın evrimsel sürecini nasıl etkiliyor? Hangi genlerin doğal seçilimden geçtiğini belirlemek amacıyla başlatılan iki proje var: Uluslararası HapMap Projesi ve 1000 Genom Projesi. Buradaki genetik araştırmalar insanların günümüzde de evrilmeyi sürdürdüğünü ortaya koyuyor. Bu bağlamda laktoz toleransından, HIV’e, Kaspaz-12 genine kadar ilginç bilgiler ve detaylar dergimizin bu haftaki sayısında.

Dünya genelinde depresyon oranlarında ciddi bir artış var. Hatta intihar oranlarında da…Ekonomik güvenceden yoksun olmak başta olmak üzere bunun çeşitli nedenleri var. Ancak ilginç bir araştırma, insanların sindirim sistemlerindeki bakterilerin (mikrobiyom) ruhsal sağlıklarında da ciddi rol oynadığını ortaya koyuyor. Ve sıkın durun… Burada giderek daha fazla hayatımıza giden GDO’lu ürünlerin ve bu ürünlerdeki glifosat kullanımının payı bulunuyor.

Geçen hafta 6 Temmuz Dünya Zoonozlar Günü idi. Bu ne demek sorunuzu duyar gibiyiz… Dünya’nın çok karmaşık sağlık sorununa bir bütüncül bakış: Tek sağlık! Rüştü Taştan’ın yazısı.

Batı dünyasındaki göçmen korkusu sürüyor. Ama istatistikler bambaşka bir tabloyu ortaya koyuyor. Örneğin Avrupa’ya göç aslında Afrika’nın kendi içinde ve kimi Asya ülkelerine göçten sayı olarak çok daha az. Arkadaşımız Murat Altaş göç hareketliğindeki değişiklikleri farklı kaynaklardan derledi.

Yazarımız Ali Akurgal ODTÜ mezunu ve bu yıl mezuniyetinin 50. yılı. Bu bağlamda ODTÜ’yü ve önemini yazdı. Mustafa Çetiner Güncel Tıp köşesinde bu hafta post-truth yani gerçek sonrası üzerine yazdı ve konuyu tıpta süregelen safsatalara bağladı.

Bayram Ali Eşiyok’un son derece önemli yazısı da neo-klasik yaklaşımın nasıl 1980’li yıllardan itibaren adım adım iktisat eğitiminin merkezine yerleştirildiği ve üniversitelerin pazarın bir parçası haline getirildiği üzerine. Öneri: İktisat eğitiminde köklü değişiklikler…

Ahmet Yavuz, Kurtuluş Savaşı başlangıcının izlerini sürmeye Amasya ile devam ediyor.

Atılım Üniversitesi’nden Prof. Dr. Meltem Huri Baturay, dijital oyun bağımlılığı üzerine yazdı. Kültür Üniversitesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü’nden Arş. Gör. Gamze Ertürk Uzunoğlu’nun yazısı ise Parkinson Hastalığı üzerine…

Meltem Bilikmen ünlü filozof David Chalmers ile yapay zekâ ve geleceğin toplumu üzerine söyleşinin ikinci bölümünü derledi: Yoksa sanal gerçeklik içinde miyiz? Bilinen bir felsefi söylemin ilginç bir çeşitlemesi…

Bu hafta ikinci bir köşe dizisine başladık: İnsan vücudunun bilinmeyenleri… İki alanda hayvanlardan daha üstünüz… Hangileri?

Uzaya fırlatılan atomik saat gelecek yolculuklarda navigasyon sorununu çözecek… Bazı ilaçlar bunamaya mı yol açıyor? Dev bir ilkel kuş fosili, bazı kısa haberlerimizden… Teknoloji vitrini, ilginç sorular, bulmaca sayfası ve daha pek çok haber sizleri bekliyor.

Bugünün ve geleceğin haberlerini taşıyor sizlere HBT… Yeni Aydınlanma’yı izleyeceğiz ve ülkemize yayacağız.

Gelecek Cuma yeniden birlikte olmak üzere, sevgi ve dostlukla kalın.

***

ÇYDD’li 40 gence daha dijital abonelik

ÇYDD’den burs alan 100 öğrenciye dijital abonelik çağrımıza güzel destekler gelmeye devam ediyor. Geçen hafta siz okurlarımızın katkısı ile 25 öğrenciyi dergimize abone yapmıştık. Bu hafta bunlara 40 öğrenci daha eklendi. Okurlarımızdan Burak Güç 6 öğrenciye, Prof. Dr. Coşkun Özdemir 3 öğrenciye, Güler Kızıltün ve Oğulcan Alpsan 2’şer öğrenciye, Tülay Üstündağ, Nursel Çelik ve Arzu Gelgeç ise birer öğrenciye dijital abonelik hediye ettiler. İsminin açıklanmasını istemeyen bir okurumuz 10 öğrenciye, 3 okurumuz ikişer, 3 okurumuz da birer öğrenciye abonelik hediye ettiler. Kendilerine teşekkür ediyoruz. 35 ÇYDD’li öğrencimiz kaldı geriye. İlgilenenler için e-posta adresimizi tekrar edelim: info@herkesebilimteknoloji.com

Ah şu sivrisinekler… Neden seni değil de beni sokuyor? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Tokyo ve Hokkaido Üniversiteleri ile Japon Bilim ve Teknoloji Kurumu’ndan bir grup araştırmacıya göre Brezilya ile bağlantısı olan ülkeler çoğunlukla tehlike altında. Ekip, sivrisineklerin neden olduğu viral hastalıkların insan vasıtası ile nereden nereye taşındığını analiz edebilmek için uçuş güzergah ve bağlantı noktalarını ve buralarda kayda geçen vakaları araştırdı. Prof. Nishiura, zikanın görülme ihtimali zayıf olan ülkelerin bir dizi önlem alması gerektiğini ve özellikle tehlikeli bölgelere seyahat etmek zorunda olan hamile kadınlara dikkat edilmesi gerektiğini belirtti.

Bölgelere göre dağılımı tam olarak anlayabilmek için sivrisinekler ile ilgili ekolojik bilgiler de analiz sürecine eklenebilir dendi.

Kaynak: https://www.sciencedaily.com/releases/2016/05/160527090912.htm

Zika virüsü yayılmaya devam ediyor yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Geliştirilen yeni bir yöntem ile aedes aegypti türü genetiği değiştirilmiş erkek sivrisineklerin yavruları erişkinliğe ulaşamadan ölüyor ve çoğalamıyor. Bu müdahelenin amacı 1940’larda Afrika’da ortaya çıkan ve geçtiğimiz yıl Brezilya’da görülen Zika virüsü ile mücadele etmek.

Sivrisinekler İngiliz biyoteknoloji şirketi Oxitec tarafından modifiye edildi ve türün popülasyonunu azaltmayı hedefliyor. Söz konusu türün seçilmesinde ana neden ise bu türün dang humması, sarı humma, chikungunya ve Zika virüslerinin taşıyıcısı olması. Zika virüsüne karşı bir aşı veya enfeksiyona karşı bir tedavi henüz bulunabilmiş değil. Bu nedenle virüs ile mücadelede kullanılan yöntemler şimdilik yayılmasını önleme amacını taşıyor. Bu amaca uygun olarak da doğrudan bu virüsü taşıyan sivrisinekler hedef alınıyor.

Genetiği değiştirilmiş sivrisinekler DNA’larına kodlanan bir gen ile bir tür kendini yok etme mekanizmasına sahip oluyor. Söz konusu gen ile üretilen bir protein sineğin hayatta kalması için gereken bazı hayati genlerin kullanılmasını engelliyor. Böylece sinek erişkinliğe ulaşamadan ölüyor. Araştırmacılar proteini üretebilmek için laboratuvarlarda sinekleri antibiyotiklerle canlı tutarak çoğaltıyorlar.

Brezilya, Panama ve Cayman Adaları’nda bir süredir denenen yöntem türün popülasyonun %90 oranında azalmasına neden olmuş. Bugüne kadar ABD’de kullanılan sivrisinek ile mücadele yöntemleri ise sivrisinek popülasyonunu yalnızca %50 azaltabilmişti.

Sivrisinek popülasyonuna bu denli büyük etkileri olan bu yöntem elbette çevreye ve biyoçeşitliliğe olan etkisi bakımından bazı soru işaretlerine neden oluyordu. FDA, yaptığı açıklama ile genetiği değiştirilmiş bu sivrisineklerin yapılan testlerde çevreye kayda değer bir etkisinin saptanmadığını açıkladı.

Change.org üzerinden başlatılan ve FDA’ya genetiği değiştirilmiş sivrisinekleri onaylamama çağrısı yapan kampanyanın ise şimdiden 161.000 destekçisi var. Bilindiği kadarıyla FDA, sivrisineklerin çevreye etkisini gözlemlemek amacıyla Florida’da denemeler yapıyordu. FDA’nın açıklaması yöntemin ABD’de de uygulanmasının önünü açmış oldu.

Derleyen: Seyit Zor, Kaynaklar:

1. http://www.fda.gov/AnimalVeterinary/DevelopmentApprovalProcess/GeneticEngineering/GeneticallyEngineeredAnimals/ucm446529.htm
2. https://www.washingtonpost.com/news/to-your-health/wp/2016/01/29/heres-how-gm-mosquitos-with-self-destruct-genes-could-save-us-from-zika-virus/
3. http://www.reuters.com/article/uk-health-zika-intrexon-idUSKCN0WD1RQ

Resim Kaynağı: CDC Global, Flickr, (CC BY 2.0)

FDA, genetiği değiştirilmiş sivrisineklerin güvenli olduğunu söylüyor yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.