İlkel yaşamın en önemli girdilerinden biri bol miktarda gün ışığına maruz kalmaktı. Yapay aydınlatmanın olmadığı o dönemlerde insanlar, bütün günü dışarıda geçiriyor; karanlık basınca da mağaralarına girip uyuyorlardı. Oysa modern yaşam koşulları insanları neredeyse tamamen yapay ışığa mahkûm ediyor. Sonuçta sirkadiyen saatimizin ritmi bozuluyor. Buna bağlı olarak ruh ve beden sağlığımız teklemeye başlıyor. Çare, kısa süreliğine bile olsa gün ışığına çıkmak, kapalı mekânlarda da gün ışığına yakın bir aydınlanma düzenine geçmek.

Gün ışığından en çok nasıl yararlanırsınız dahil, dosyamızda bu konuyu pek çok yönüyle okuyacaksınız.

İnsan cinsi yok olabilir, eğer akıl devre dışı kalırsa..

Doğan Kuban bu kez toplumu, gençleri evrensel bir tehlike karşısında ne gibi önlemler almaları gerektiği konusunda düşünmeye davet ediyor. Bunun için öncelikle toplumu iklim değişikliğinin sonuçları konusunda aydınlatmanın büyük önemine vurgu yaparken, insan cinsinin yok olabileceğine dikkat çekiyor. Bu açıdan en büyük ayrıcalığımız olan düşünme ve aklı kullanmak birinci derecede önemli hale geliyor. Bunları kullanmazsak, diğer canlılardan bir farkımız kalır mı?

Son günlerde ülke gündeminin ilk sıralarında yer alan Doğu Akdeniz’de doğal gaz arama faaliyetlerinin yarattığı sorunlar, resmi görüşmeler katılan Jeolog Esen Arpat tarafından özetleniyor. Arpat’ın daha geniş değerlendirmesini portalımızda okuyabilirsiniz.

Erdal Musoğlu, mühendislik ve teknoloji dünyasında teori ve pratiğin rolüne değiniyor ve bu birbirine zıt olduğu düşünülen iki kavramın aslında birbirini nasıl tamamladığına dikkat çekiyor.

Ali Akurgal hepimizin merak ettiği elektrikli yerli araç girişiminden sızan bilgileri bize aktarıyor. Haberlerin iyi olduğu müjdesini verdikten sonra üretimde ve sonrasında yaşanması olası darboğazları anlatıyor.

Gelelim hepimizin her gün karşılaştığı önemli soruna: Hangi yağ, hangi pişirme yöntemine daha uygun? Burada kritik nokta, yağların yanmaya başladığı eşiğin bilinmesi.

Bahçeşehir Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’ndan Fırat Kara, sağlık sistemlerindeki liderlik şeklini tartışmaya açıyor. Bu sektörde aranılan liderlik tipini dönüşümcü liderlik olarak tanımlayan Kara, bunun için de aranılan özelliklerin karizma, motivasyon ve entelektüel birikim olduğunu söylüyor.

Mustafa Çetiner tıbbın en eski tartışma konularından biri olan hijyen ve bağışıklık sistemimiz arasındaki ilişkiye parmak basıyor. Devamını haftaya okuyacaksınız.

“Post-truth” çağında savaş

Tanol Türkoğlu bu hafta hakikat ötesi dünyada kazara savaş çıkabileceğine, binlerin, milyonların yanlışlıkla ölebileceğine değiniyor. Ancak bu durum o kadar karmaşık süreçler sonucunda çıkacak ki her şeyin büyük bir hata olduğu belki de hiçbir zaman anlaşılmayacak diyor.

Dr. Eşref Atabey ve İbrahim Kiraz Dalaman/Karaağaç-Göcek orman yangınında bilgisizlik ve ihmal bulunduğunu vurguluyor. Basında yer aldığı gibi başka nedenlerin olasılık dışı olduğunu söylüyor.

Ahmet Yavuz, Mustafa Kemal’in Kurtuluş Savaşı’ndaki önemli kilometre taşları dizisine devam ediyor. Bu sayıda “Erzurum’da asi bir paşa” başlıklı yazısında M. Kemal’in Padişah’ın İngilizlerle birlikte belirledikleri rotanın dışına çıkarak Erzurum Kongresini 23 Temmuz tarihinde toplamasını anlatıyor. Gelecek hafta Sivas Kongresi’ne geçeceğiz.

Amerika’da yapılan CureSMA konferansına katılan İpek Badırgalı, SMA hastalarına umut veren yeni ilaç tedavilerini anlatıyor. Hande Emin Benli ise yapay zekânın politik ekonomisinin nasıl okunması gerektiğini açıklıyor.

Geçen haftalarda Mora Adası’ndaki Apidima Mağarası’nda en eski Avrupalı Homo sapiens fosilinin bulunması paleontoloji alanındaki yerleşik görüşleri temelinden sarstı.

Dolunay’da bazı insanların kurt adam olduğu bir efsane, ama bilim, Ay ışığında hayvan davranışlarının kökten değiştiğini gösteriyor.

Ünlü yazar ve bilim insanı Jared Diamond son kitabı Upheaval’da ulusların kriz ve değişikliklerle nasıl başa çıkabildiğine ışık tutuyor. New Scientist dergisinin kendisi ile yaptığı söyleşiye yer veriyoruz. Günümüzün hastalıklı toplumlarının nasıl tedavi edileceğine ilişkin ilginç görüşleri var.

Özge Özkök ‘Sosyal medya ve dönüşen ün kavramı’ başlıklı yazısında sanal fenomenlerin bu kadar etkili olmasının nedenlerine ışık tutuyor.

Biz her hafta buradayız. Sizlerin katkısı ile bu aydınlanma büyüyecek ve genişleyecek.

Gelecek Cuma’ya kadar sevgiyle ve bilimle kalın…

***

ÇYDD’li 11 öğrenciye daha hediye abonelik

Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’nden burs alan 100 öğrencinin dijital dergi aboneliği isteklerini siz okurlarımıza aktarmıştık. Bu hafta da okurlarımız 11 gence dijital abonelik hediye ettiler.

Birer öğrenciye dergi aboneliği hediye eden Musa Tufan, Emine Durgun, Mehmet Aydın Özbay, Cenk Tekin, Ali Uğur Çağal ve Lütfi Seçinti’ye desteklerinden dolayı çok teşekkür ederiz. Ayrıca isminin açıklanmasını istemeyen bir okurumuz 3 öğrencinin, 2 okurumuz da birer öğrencinin aboneliklerini gerçekleştirdiler. Böylece 91 öğrenci sizlerin desteğiyle HBT okurları arasına katılmış oldu. İlgilenenler için e-posta adresimizi tekrar edelim: info@herkesebilimteknoloji.com

Ruh ve beden sağlığımız için bedava ilaç: Gün ışığı yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

***

Yeni yılın ilk Herkese Bilim Teknoloji’sinin 41. sayısıyla sizlere merhaba diyelim. Kapağımız, atalarımızın mağaraya girer girmez en önemli sanatsal etkinliği olan duvar sanatlarını konu alıyor. Ve Nilgün arkadaşımız yazısına Türkiye’deki mağaralardan örnekleri de ekliyor. İlk atalarımız doğuştan sanatçı!

Doğan Kuban hoca bu haftaki yazısında “Uygarlık, insanın hayvandan ayrılma sürecinin son aşamasıdır” diyor.  Ve “insana özgü akıl denen mekanizma… Kendisinden istenen işi gerçekleştirir. Kötü, iyi, doğru, yanlış, düşünce ve iradenin saptadığı amaçlardır.”

Bu saptamasıyla uygarlığı insanın varoluşuyla, dünya sahnesine çıkmasıyla başlatıyor.

Ama ne uygarlık! Bugün bir çılgınlık içinde yaşayan 8 milyar bir kalabalık!

Kuban, bu hafta HBT’de yayımlanan yazısında şu saptamalarıyla uygarlığın karakterine nesnel bir açıklama getiriyor:

“İnsanlar, hiç olmazsa Sokrates’ten bu yana, doğruluk, iyilik, hoşgörü, alçak gönüllülük, hak, hukuk, güzellik, cinayete, yalan bağlamında kurallar geliştirmiş, yasalar yapmış, bunları örgütlenmiş toplum sistemleri haline getirmişlerdir. Fakat kötülük de örgütlenir. Engizisyon, savaş, yağma, ideoloji, haçlı seferi, sömürgecilik, zorbalık, çetecilik örgütlenmiş kötülüklerdir…”

Bize bir de teselli veriyor: “Fakat aklın bize uygarlık, bilim, felsefe, sanat yetenekleri de kazandırdığını” unutmayalım!

Zaten insanoğlunun bu etkinlikleri de olmasa, “çek dünyanın kuyruğunu” diyesi gelir insanın!

Bozkurt Güvenç ise zamanı kavramsal ve nesnel olarak inceliyor. Zaman kavramının tarihsel gelişimi içindeki serüvenine, çeşitli düşünce ve bilim duraklarındaki anlamına ve evrimine bakarken vardığı sonuç şu: “zaman, bir illüzyon (hayal) değil, uygarlık, özgürlük, adalet, istiklal, laiklik vd. gibi kavramsal bir gerçek(lik)’tir.” Merakla okuyacaksınız.

17 yy. da Hollanda’da doğan, kumaş tüccarı ve şarap eksperi iken mikroskobu keşfederek bilim tarihine geçen Anton Leeuwenhoek bu buluşunu nasıl yaptı diye soruyor Mustafa Çetiner ve yanıtını Descartes’ın, 17. yy Hollanda’sını tanımlamasında buluyor: “Özgürlüğün tam anlamıyla hissedildiği, güvenliğin en üst, suçun ise en alt düzeyde olduğu, örf ve adetlerin en sade biçimiyle yaşandığı başka bir ülke bilmiyorum.”

Yani bilimsellik, keşif ve üst değer ifade eden insanlığın tüm temel etkinlikleri için, uygun ortam vazgeçilmez koşul.  Çetiner’in yazısından: “Leeuwenhoek’un yaşadığı Hollanda ticaretin en yoğun yapıldığı, insanların müzik, sanat ve eğitim için yanıp tutuştuğu bir ülkeydi. Leeuwenhoek’un Hollanda’sında her köyde bir okul vardı.”

Eğitime ve okula gelmişken Hasan Şimşek’in yazısında PISA sonuçlarını incelediği analizini hiç kaçırmayalım derim.

Bir bilim tarihinden nefis bir yaprak açıyor Kutay Deniz Atabay ve Türker Kılıç, “Andreas Vesalius ve Modern Anatominin Uyanışı”nı anlatıyorlar. Bir cesaretin nasıl 1400 yıllık bir inanışı yıkıp, gerçeği başlattığının da öyküsü bu.

Ülkemizin en baş dertlerinden biri olan bilim ve teknoloji üretimi konusunda Müfit Akyos, yine tarihten bir yazı ile bugün yapılması gerekenleri anımsatıyor: “Bilimsiz Teknoloji, Teknolojisiz Yenilik olmaz.”

Tanol Türkoğlu, içinde yüzdüğümüz veri bombardımanına bambaşka bir açıdan bakıyor ve diyor ki: “Bilgi çağında dış dünya etkileşimi geometrik olarak artarken tefekkür süreci aynı oranda gelişmiyor. Tam tersine geriliyor. Zihin; veri ve enformasyon bombardımanına uğradıkça, birey bunları hazmedecek vakti bir türlü bulamıyor… Günümüz bireyi her ne kadar adı bilgi çağı olsa bile bir tür mağara devrinde yaşamaktadır. Belki de “Dijital bir mağara!” Ne dersiniz?

Yazarımız Erdal Musoğlu, paylaşım ekonomisini enine boyuna inceliyor ve soruyor, Acaba bu bir modern kölelik mi?

Dergimiz çok zengin: Sigarayı bırakmanın bilimsel olarak kanıtlanmış 10 yolu…

Fiziğin çok ünlü Curie ailesini hayalleri ile birlikte tanıtıyor, Filiz Korkmaz ve İrem Yılmaz.

Coşkun Özdemir, kas hastalığı SMA konusunda bir umut haberini verirken, daha onlarca haber, yazı, fotoğraf ile size merhaba diyoruz bu hafta da.

Unutmayın, cumaları HBT dergimizle beyin besleme günü.

Gelecek Cuma yeniden görüşmek dileği ve ülkece kötü bir başlangıç yapmamıza rağmen mutlu bir yeni yıl umuduyla…

HBT ile geleceği inşa etmek iddiasındayız…

Dergimize dijital abone olarak geçmiş sayılara da ulaşabilirsiniz. Üstelik 10 Ocak’a dek dijital abonelik indirimli!
http://www.herkesebilimteknoloji.com/yilbasi-hediye-abonelik

Uygarlık, hayvandan ayrılmanın son aşaması mı? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.