Arkadaşımız Reyhan Oksay pusula, matbaa, kâğıt ve barut gibi devrim yaratan buluşları dünyaya kazandıran Çin’in son 150 yıllık tarihinde bilimin inişli çıkışlı yolculuğunu yazdı. Çin’i bilimle kurtarmak deyimi nasıl popüler hale geldi? Yurtdışına eğitime giden öğrencilerin geri dönüşlerinin önemli rolü ne? Çin’de bilim insanın sayısının nasıl büyük bir hızla arttığı, alınan patentler, yayımlanan makaleler… Büyük olasılıkla gelişmekte olan bütün ülkelerin çıkaracağı dersler vardır sanırız. Türkiye’de de ilgili kişi ve kurumların Çin’in bilime uzun yürüyüşünü ilgiyle okuyacaklarını umuyoruz.

Neden bilim insanı olarak hekimleri ihtiyaç var? Geçen sayımızda ilkini yayınladığımız yazının bu bölümünde Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Türker Kılıç araştırmacı tıp bilimcilerin sayısının ve temel bilimlerle ilişkilerinin giderek zayıfladığına dikkat çekiyor. “Eğer tıp biliminde ilerleme kaydedilmesi isteniyorsa bunun üzerine düşünmeli; devlet, akademi ve özel sektör arasında işbirliği yapılmalı” diyerek.

Uluğbey Rasathanesi

Özlem Yüzak ve Orhan Bursalı Özbekistan’a kısa bir gezi yaptılar. Türklerin ata yurduna yapılan bu hoş kültür ve tarih gezisinden ilk izlenimlerini Uluğbey Rasathanesi ile yazmaya başladılar. Tüm dünyada astronominin altın çağını başlatan bu rasathanenin kalıntıları ve tam karşısına kurulan müze kadar Uluğbey’in kişiliği de son derece önemli.

Doğan Kuban hoca ‘geleceği özgür bir düşünce ortamında aramazsanız, bulacağınız başka bir pazar yok. Türkiye’nin 21. yüzyıla ortaklığı, özgür bir bilimsel ve teknolojik ortam gerektiriyor’ diyor “Matematiksiz teknoloji” başlıklı yazısı ile.

Çernobil faciasında bitkiler, hayvanlar ve insanlar kadar zarar görmedi. Bunun nedeni bitki fizyolojisinin daha gelişmiş bir uyum yeteneğine sahip olması. Üstelik bugün bölgede devasa bir ekosistem oluşmuş durumda.  Bu da insanların doğaya nükleer radyasyondan daha fazla zarar verdiğini kanıtlıyor. Nasıl mı? Ayrıntılar dergimizde…

IBM Google’u nasıl açığa düşürdü? 

Geçen hafta teknoloji dünyasına bomba gibi düştü Google’un “Kuantum üstünlüğüne sahip bir bilgisayar geliştirdik” haberi. Google bu en hızlı süper bilgisayarlarla 10 bin yıl sürecek hesaplamaların 200 saniyede yapılabildiğini açıkladı. En büyük rakibi IBM’in yanıtı gecikmedi: Google hiçbir şey bulamadı. Kuantum bilgisayarlarda dönüm noktası olacağı düşünülen veriler gerçek değil.

Peki, IBM Google’u nasıl açığa düşürdü? Neler oluyor iki rakip arasında? Bilim dünyasında eşine az rastlanan bu sızıntı skandalının perde arkasını Prof. Cem Say HBT okurları için yazdı.

Geçen hafta düzenlenen siber saldırı bu konuyu yeniden gündeme taşıdı. Türkiye ne yazık ki en fazla saldırıya uğrayan ülkeler arasında. Güvenlik açıklarını ve saldırı türlerini özetledik.

Medyanın görevi kamuoyunu gerçeklerle, doğru bilgi ile aydınlatmak. Ama ne yazık ki bu çizginin çok çok dışına taşmış durumda günümüz medyası. Tanol Türkoğlu çeşitli örneklerle günümüz medyacılığını değerlendirdi. Dijitalem ise kuşak çatışmasından, Godwin Yasası’na kadar farklı konularla yine dopdolu.

Ali Akurgal “Birlikte düşünelim” yazı serisini sürdürüyor. Bu hafta bir öneri ortaya attı: Bizde günümüzde karşılaştığı sorunlara bilimi kullanarak çözüm getiren bir karaktere çok ama çok ihtiyaç var. Böyle bir karakter yaratılarak bir rol model haline neden dönüştürülmesin ki?

Tartışma sayfasında Bekir Onur’un öğretme ve öğrenme kavramlarını yeniden düşünmek başlıklı yazısına da dikkatinizi çekmek isteriz.

İstanbul Kültür Üniversitesi’nden Prof. Dr. Nihal Sarıer pediyodik tablonun keşfedilmesinin 150. Yılı üzerine son derece bilgilendirici bir yazı yazarken Atılım Üniversitesi’nden Doğuş Kaya iş yaşam kalitesine etki eden unsurlar yazısını bu hafta da sürdürdü.

Yağmur Kan, bu yıl Lasker Temel Tıp Araştırma Ödülü’nü kazanan iki bilim insanının, Cooper ve Miller’ın bağışıklık sistemini anlamak için yaptıkları çalışmalarının harika öyküsünü anlattı bize.

Beslenme ve Bilim sayfamızda sağlıklı beslenerek depresyonu engelleyebilir miyiz diye soruyoruz. Ve bir soru daha: Kahve, bal ile tatlandırılabilir mi?

Araştırma Gündemi sayfalarımızda Alzheimer’ı teşhiste önemli bir ilerleme sağlanmasından tutun saniyede 47 adım atan dünyanın en hızlı karınca türüne, Avrupa’daki hava kirliliğine kadar ilginç haberler hazırladık sizlere.

Murat Altaş’ın hazırladığı Hayvanlar Dünyası’nın bu haftaki konuğu ise dışkıları karbon salımını engelleyen görünümü karidese benzeyen bir deniz canlısı olan kril.

Gelecek hafta yine ilginç konularla, tartışmalarla karşınızda olacağız. Hepinize keyifli okumalar.

Bir ulus nasıl süper güç haline geldi? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 188. Sayı – 1 Kasım 2019 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Ağırlığı 4 kiloya kadar çıkabilen bu yengeç 28 kilo ağırlığı bile taşıyabiliyor. Pasifik ve Hint Okyanusu’nda yaygın olarak görülen bu yengeç Japonya’nın güney bölgelerinde de yaşar. Okinawa adasında farklı yaşlardaki 29 palmiye yengecinin kıskaç gücünün test edildiği bir araştırmada, ağırlıkları 33 ve 2120 gram arasında, göğüs uzunlukları ise 16,2 – 64,5 mm arasında değişen yengeçlerin uyguladıkları kuvvetin 29,4 ila 1765,2 Newton arasında değiştiği görüldü. Bu değerlerin hayvanların beden ağırlıklarıyla ilişkili olduğunu ifade eden araştırmacılar, dört kiloluk bir palmiye yengecinin uygulayabileceği 3300 Newton kuvvetin, bu yengeci en kuvvetli kıskaçlara sahip kabuklularından biri yaptığını ve timsahlar dışında karada yaşayan başka hiçbir yırtıcı hayvanın bundan daha kuvvetli ısıramayacağını belirtiyor.

Palmiye yengeçleri ile akraba olan Hermit yengeçleri (Paguroidea), yumuşak karınlarını düşmanlardan korumak için içi boş salyangoz kabuklarını kullanırlar. Fakat palmiye yengeçlerinin bu korumaya sadece gençken ihtiyaçları olur çünkü daha sonra karın kısmında da bir zırh gelişir. Bu evrimsel gelişme sayesinde palmiye yengeçlerinin
günümüzdeki boyutlarına ulaşabildiği düşünülüyor. Daha büyük ve kuvvetli olan sol kıskaçlar hem kendilerini daha iyi savunmalarına hem de diğer hayvanlardan, hindistan cevizine kadar hemen her şeyi yiyebilmelerine imkan veriyor.

Palmiye yengeçlerinin nasıl bu kadar kuvvetli olduğu bir soru işareti. Birçok hayvana kıyasla daha büyük olarak 8 mikrometre uzunluğunda sarkomerlere (en küçük kas birimleri) sahip olsalar da, uyguladıkları kıskaç kuvvetinin açıklanabilmesi için sarkomerlerinin yaklaşık 14 mikrometre olması gerekir. Bu nedenle araştırmacılar, kas liflerinin kalınlığı ve yapısı gibi farklı etkenlerin söz konusu olduğunu düşünüyor.

Kaynak: PLOS ONE

Dev yengecin kıskaçları, aslanın çenesinden daha güçlü yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Fakat Batı dünyasındaki bu korku, şimdiden gerçekleşmeye başladı: Çin pek çok açıdan ABD’yi geride bıraktı. Öncelikle de bilimsel araştırma makaleleri sayısında. Sonra patent sayısında… Sonra yüksek teknoloji ihracatında… Sonra gelir gider dengesindeki muazzam fazlalığıyla…

Neden bunları saydık, bilim teknoloji üretkenliğinde ve dış satış avantajlarında öne geçmek dünya liderliğini devralmak mı demek?

Ülkelerin gücü ekonomideki üstünlüğüne dayanır.

Bilim ve teknolojideki üretkenliğine, yüksek teknoloji üretme ve satma kapasitesine, satın alma gücüne, sahip olduğunuz finans kaynaklarının gücüne… Şüphesiz ki, bunlar üzerine inşa ettiğiniz askeri gücünüze…

Askeri güç, eğer ülkenin ekonomik kaynaklarınca kalıcı olacak şekilde desteklenmezse, geçicidir.

Bu sayımızda, Çin’in askeri güç dışında, ulaştığı bilimsel, teknolojik ve ekonomik gücü üzerine sizlere, Özlem Yüzak ve Bayram Ali Eşiyok tarafından iyi hazırlanmış bir dosya, nesnel bir fotoğraf sunuyoruz.

Amerikan Ulusal Bilim Vakfı’nın hazırladığı 2018 Bilim ve Mühendislik Göstergeleri raporuna göre, 2016’de dünyada yayımlanan toplam 2,3 milyon araştırma makalesinin %18,6’sını Çin, %17,8’ini de Amerikalı bilimciler yayımladı. Çok değil 10 yıl önce bu oranlar şöyleydi: ABD %24,4, Çin %12,1. Muazzam bir atılım!

Küresel olarak ARGE’yi dünyada 1,9 trilyon dolar harcandı. ABD en yüksek harcamayı yaptı: 495 milyar dolar.

Çin, iki yılda ARGE harcamasını 234 milyar dolardan 409 milyar dolar gibi rekor bir düzey çıkartarak ABD’nin ensesine bindi.

Sadece bir rakam daha vereceğiz ve gerisini okumanıza bırakacağız: ABD’nin yüksek teknoloji ihracatı 15 milyar dolar, Çin’in ise 550 milyar dolar!

Kapitalist dünyanın zirvesi değişiyor. Boşuna değil, ABD baş düşman olarak Çin’i belledi!

Bu değişimin yol açacağı irili ufaklı depremlere hazır olalım. İşin ilginci, Çin Komünist Partisi bu süreci yönetiyor, devlet yönetiminde karma bir ekonomi uyguluyor ve özel sektör silahıyla Batı’yı vuruyor!

Zengin bir içerik

Türk Pediatri Kurumu Başkanı Mehmet Vural ile söyleşide, bu çok eski derneğin başarılarını okuyacaksınız…  Arkadaşımız, çok yönlü kişiliğiyle Tevfik Uyar’ı tanıtıyoruz Cemre Yavuz’un söyleşisiyle. Bakın bakalım, gençlere ne diyor!

Doğan Kuban hoca dünya ve Türkiye için güzel bir değerlendirme yapıyor, Bağımsızlığı Sürdürmek yazısında. Erdal Musoğlu, Yüz Tanıma Sistemleri Nereye Gidiyor yazısında, bu sistemi hem güvenlik hem tehdit olarak önümüze koyuyor. Genç HBT sayfamızı kaçırmayın! Kadircan Keskinbora’nın, Fatih’in Molla Gürani yazısı, âlimin doğru bildiğinden taviz vermemesi ve bükülmezliğini anlatıyor. Günümüz için ders dolu! Ebeveynlerin tutumlarının çocukların üzerindeki etkileri: Melis Seray Özden Yıldırım. Ali Akurgal: Büyük Veri; Tanol Türkoğlu: Kişisel verilere telif ödenmeli diyor.

Köşeleri, son bilim haberleri, teknoloji vitrini, bulmaca sayfasıyla bize göre pırı pırıl bir dergi daha önünüzde. Pek size göre?!

Aydınlanmanın pusulasıdır HBT. Gençler, size güveniyoruz…

Sevgiyle kalın.

***

Çin, bilim, teknoloji ve ekonomide ABD’yi solladı yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.