Benim hayatımda İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nın özel bir yeri vardır. İzmit’te bir lise öğrencisiyken, daha Sinema Günleri bile olmamış, Müzik Festivali içerisinde film gösterimiyle başlayan Film Festivali’ne trenle gelir, Haydarpaşa’dan vapurla Avrupa yakasına geçip, sinema salonlarında “dünya ne konuşuyor? Neler düşünüyor? Neler yapıyor?” anlamaya çalışırdım. Meraklı bir taşralı olarak üniversite yıllarımda da, sonrasında da Sinema Günleri’nin bana büyük ama çok büyük katkısı olmuştur. İnternetin olmadığı günleri yaşamayanların bunu anlaması zor ama, o yıllarda benim gibi yurt dışına çıkmayanların dünyayı anlaması ancak kitaplarla mümkündü. Düşünün filmler bile 1 yıl sonra vizyona girerdi. Filmler bizim için o kadar büyük önem taşırdı ki, sevgilimle hala tarihleri filmler üzerinde konuşuruz; “Tılsımım Koru Beni’nin ödül aldığı sene” veya “Kurosowa senesi” gibi. İşte bu bakışla son iki yıldır zihnimde olan bir projeyi bu sene hayata geçirdim ve Film Festivali sırasında büyük kentler dışındaki  bir grup öğrenciyi İstanbul’da bir hafta konaklatıp, günde 2 film görmelerini sağladım. (Benim hala bazen günde 4 film gördüğüm düşünülürse insaflıyım)

Ardından İKSV’den sevgili Ayşe  Bulutgil aradı ve Tasarım Bienali’ni bana anlatmak için tasarım ekibiyle bir yemek teklifinde bulundu. Onları dinlerken birden zihnimde Adapazarı ve İzmit’te geçen çocukluk ve ilk gençliğimde dünyaya ulaşma, anlama çabalarım geldi. Kafamda bir proje oluştu.

Ardından Mayıs ayının 19’unda bu internet sitesinde bir çağrım yayınlandı: http://www.herkesebilimteknoloji.com/haberler/toplum/tasarim-mimarlik-ogrencileri-yaziya-dikkat Zenginliğin önemli kaynaklarından biri olan tasarım (ve bağlantılı tüm alanlar) öğrencilerini İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nın @iksv_istanbul düzenlediği Tasarım Bienali’nde benim konuğum olmaya http://bizinsanmiyiz.iksv.org/ çağırdım.

İstanbul, Ankara ve İzmir dışındaki illerden öğrencilere açık olan çağrıma o kadar çok başvuru geldi ki açıkçası şaşırdım. Şahsi imkânlarım 10 öğrenciye yeteceği için büyük bir vicdan azabı duydum; “diğer öğrencilere ne diyeceğim?”

Bu sırada güvendiğim insanlardan oluşan amatör bir jüri öğrencilerin başvurularını değerlendirdi.

Amaç kesinlikle öğrenciler arasında bir yarışma açmak, dehalar bulmak falan değildi. Tek hedefim, küçük illerde kısıtlı imkânlarla tasarım ve bağlı alanlarda okuyan öğrencilere bir pencere açabilmek, bir nefes almalarını sağlamak. Bu yüzden başvurularda 1. Okulda yaptıkları çalışmaları göndermelerini, 2. Neden Tasarım Bienali’ne gelmek istediklerini yazmalarını istedim. İlkinin amacı bazıları yetenekli olabilir, ama kısıtlı imkânlar nedeniyle kendilerini geliştiremiyor olabilirler, bunları görebilmek. İkincisinin amacı ise, yeteneklerini ortaya koyacak çalışmaları olmayabilir ama geleceğe dair istekleri, tahayyülleri etkileyici olabilir. Ben ikisinin de değerli olduğunu düşündüğüm için, iki ayrı değerlendirme yapılmasını sağladım. Şahsen bu sürece neredeyse hiç katılmadım. (Ben biraz bol kese hocayım galiba)

Bu arada birçok insan projeme destek vermek istedi. Açıkçası bundan çekindim. Parayla ilişkisi hep sorunlu olmuş biriyim. Birilerinden herhangi bir nedenle para alma fikri beni her zaman rahatsız eder. Ayrıca bunun hesabını kuruş kuruş vermek lazım. Versen bile laf olur gelir seni bulur. Ve fakat gene de bazı insanlar çok içten ve çok açık yüreklilikle bana ulaştılar. Benimle parasal bağ kurulmamasını sağlayacak bir kaç desteği kabul ettim. Böylece benim 10 öğrencilik hayalim 25 öğrenciye fırladı. Bu yüzden hem kurumsal olarak Hedef Filo ve Pegasus’a hem de oradaki harika dostlara şahsen teşekkür ediyorum. Bunun dışında samimiyetiyle beni etkileyen iki kişisel başvuruyu da kabul ettim. Şahsen tanışmadığım Çağrı Balban, ortak bir dostumuz üzerinden bana ulaştı ve öylesine dürüst ve içten bir destek öne sürdü ki, bu proje ilk aklıma geldiğinde hissettiklerimi onun da paylaştığını, ta içimde hissettim. Sağ olsun sevgili Tanyer Sönmezer ise, ısrarla bu projenin bir şekilde parçası olma isteğini “öyle dümdük” kafama kaktı sürekli.

Öğrenci sayısını 10’dan 25’e çıkaran destekçilerim:

• Pegasus, 10 öğrenciyi İstanbul’a hiçbir karşılık almadan getirecek.
• Hedef Filo, 10 öğrencinin İstanbul’daki konaklamasını karşılayacak.
• Çağrı Balban, 5 öğrencinin uçak, konaklama ve günlük cep harçlığı dâhil tüm masraflarını şahsen karşılayacak.
• Tanyer Sönmezer, 5 öğrencinin cep harçlığını verecek.

Bu arada İstanbul’daki otellerde yer ayarlamama destek veren ama adının yazılmasını istemeyen dostlarıma minnetimi yazmasam olmaz.

Öğrenciler

Seçilen öğrencilerin isimleri aşağıda. Kayseri, Konya, Mardin, Adana, Erzurum, Eskişehir, Tekirdağ, Balıkesir, Gaziantep ve Karabük’ten öğrenciler var. Özellikle Mardin’den gelen yoğun başvurular beni çok şaşırttı ve mutlu etti. Mimarlık, grafik tasarım, endüstriyel tasarım, moda, şehir ve bölge tasarımı, peyzaj gibi alanlardan öğrenciler var. Öğrencilerin kalabalık gruplar halinde olmasını özellikle istemediğim için, gruplara böldüm. Umarım tüm öğrenciler için ufuk açıcı olur. Daha da önemlisi umarım tüm gençler için keyifli bir kaç gün olur. Zira ben keyif alınmayan işin iyi bir iş olmadığına inanırım. Seçilen arkadaşlara otel ve uçak bilgileri için editörüm Ece Eliboloğlu ulaşacak. Son not: Başvurup seçilemeyen gençlerden bir kez daha özür diliyorum. Lütfen imkânların sınırlı olduğunu, elimden bu kadar geldiğini unutmayın.

28 Ekim-30 Ekim
Bengisu Almıla Kantarcı
Ömer Berk Yüksel
Afaf Sema Samo
Selda Sağlamtaş
Saadet Kavuncuo
Alperen Coşkuner
Feyza Nur İnce
Furkan Yılmaz
Arzu Yaman
Merve Mehan

12 -14 Kasım
Murat Can Akbaş
Zeynep Eylül Kızılgün
Özlem Ebru Yıldız
Serhat Yeşilyurt
Mukaddes Uyandıran
Samet Dalgıç
Ruken Aydoğdu
Emin Dersim Tanlı
Berk Kılıçoğlu
Fulya Kırbıyık

18-20 Kasım
Alihan Bak
Ahmet İbrahim Polat
Merve Rozerin Öztüzün
Müberra Kalender
Nurettin Ersin Çiçek

Biz İnsan mıyız? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Aslına bakarsanız iktisat dediğimiz alanın en önemli uğraşlarından biri bu. Neden bazı ülkeler zengin, bazıları fakirdir? (Bu konuda Daron Acemoğlu’nun Ulusların Düşüşü kitabını hala okumamışlar varsa hararetle tavsiye ederim.) Neden bazı şirketler başarılı, bazıları başarısızdır? Neden bazı insanlara yürü ya kulum, bazılarına sürün ya kulum?

Elbette bilimle zenginlik arasında güçlü bir bağ var. Petrol zenginlerini bir tarafa bırakırsanız bu bağın çok güçlü olduğunu görürsünüz. Bence bunun en güzel göstergesi periyodik cetveldir. Kimyanın temelinde yer alan bu tabloya o elementleri bulan ülkelerin bayrağını koyduğumuzda ortaya çıkan durum bize gücün, zenginliğin, refahın, uygarlığın sırrının akıl ve bilimde olduğunu açıklıyor. Bu sene ilk kez o tabloya Batılı olmayan bir ülke Japonya eklendi. Ama bizim milyarlık coğrafyamızdan bir tek ülke yok.

İyi de bu tabloda olmayan ama hızla yükselen ülkeler var. Örneğin Kore gibi. İşte burası çok önemli çünkü Kore, tıpkı daha önce Japonya’nın yaptığı gibi zengin ülkeler arasına sonradan girdi. Ama iki ülkenin de özelliği, bilimi ve  ona bağlı teknoloji geliştirmeyi başarmasında yatıyor. Japonya ve Kore’nin bilim literatürüne son yıllarda yaptığı katkıları basit bir şekilde taramak bunun için yeterli. Ama bu yazının konusu bu değil. Türkiye’nin zengin ülkeler arasına girememesinin nedeni de bilim üretiminde geri kalması, buna bağlı olarak teknoloji üretememesidir.

Bunun en önemli göstergelerinden biri patent sayıları. Elbette patent her zaman teknolojiyle aynı değildir, ama gene de önemli bir göstergedir. (Türkiye’de bilim, teknoloji, Ar-GE, ÜRGE birbirine karıştırılıyor. Bunlar kesişim kümeleri olsa da, birbirleriyle aynı şeyler değildir) Lütfen grafiğe bakın. Dünya milli gelirinden % 1 pay alan bir ülkenin, patentten 0,4 pay alması normal midir? Bu ülkenin ihracatının kilo fiyatının  artmak bir yana gerilemesi normal değil midir?

Patent Rekortmenleri: 2014’te dünyada 214.500 patent alındı.

PATENT                 PAY
ABD                       61.492      % 28,7
JAPONYA              42.459      % 19,8
ÇİN                        25.539       % 11,9
ALMANYA             18.008        % 8,4
G.KORE                 13.151        % 6,1
TÜRKİYE                   802         % 0,4

Patent konusunda ne kadar kötü bir durumda olduğumuzu anlatmak için ikinci bir karşılaştırma daha yapalım. Dünyanın en çok patent alan şirketleri ile Türkiye’yi kıyaslayalım. Ne yazık ki, Türkiye bir şirket olsaydı, en çok patent alan şirketler sıralamasında ilk ona giremezdi. Koskoca bir ülke, patent konusunda şirketlerle yarışamıyorsa o ülkenin dünyada büyüklük iddiası olabilir mi?

Patent Rekortmenleri: 2014’te Türkiye’de 802 patent alındı.

Şirket                      Ülke                    Patent
HUAWEI                  ÇİN                        3.442
QUALCOMM          ABD                       2.409
ZTE                          ÇİN                         2.179
PANASONIC           JAPONYA               1.682
MITSUBISHI           JAPONYA               1.593
INTEL                      ABD                        1.539
ERICSSON               İSVEÇ                    1.512
MICROSOFT           ABD                        1.460
SIEMENS                ALMANYA               1.399
PHILIPS                  HOLLANDA             1.391

Ancak, bu yazının asıl amacı Türkiye’nin neden yoksul kaldığını anlatmak değil. Bu bir davet yazısı. Zenginliğin önemli kaynaklarından biri de dizayn. Endüstriyel dizayna uluslararası koruma alan ilk üç ülkeyi ve Türkiye’yi görüyorsunuz tabloda. Üstelik bu dizaynların kalite/gelir yaratma açısından kıyaslaması yok.

Dizayn: Uluslararası koruma (2014)

ALMANYA      3.868
İSVİÇRE         3.189
FRANSA         1.559
TÜRKİYE        427

(Kaynak: WIPO)

Herhalde zenginliğin önemli bir kaynağının tasarım olduğu konusunu kimse tartışmayacaktır. Ne yazık ki Türkiye tasarım konusunda da istediğimiz yerde değil. İşte bu yüzden İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı, bir tasarım bianeli düzenliyor. Bu sene üçüncüsü gerçekleştirilecek tasarım bianelinin teması, “Biz İnsan mıyız?” İlgilenenler için internet adresi; http://bizinsanmiyiz.iksv.org/

10 öğrenciye tasarım bienali bursu benden

Bu sene ben de kısıtlı imkanlarımla bu çorbada bir tuzum olsun diye düşündüm. İstanbul, Ankara ve İzmir dışından, tasarım ve ona bağlı alanlardan 10 öğrenciyi tüm masrafları bana ait olmak üzere İstanbul’da ağırlayacağım. İKSV bu öğrencilerin hem bianeli gezmesini, hem de tasarımcılarla bir araya gelmesini sağlayacak. İşte bu yazıyı yazmamın nedeni başvuru koşullarını buradan yayınlamak.

Başvurular dunyanin1001hali@cnnturk.com.tr adresine yapılacak. Benim oluşturduğum küçük bir jüri başvuruları eleyecek.

Koşullar:
1. Tasarım (mimari 1 öğrenci, peyzaj 1 öğrenci, moda 1 öğrenci, endüstriyel tasarım 3 öğrenci, grafik 2 öğrenci, web tasarım 2 öğrenci / jüri bu sayılarda kaydırma yapabilir) öğrencisi olduğunu belgelemek. (öğrenci belgesi veya okuldan bir yazı)
2. 18 yaşını doldurmuş olmak. (İstanbul’da reşit olmayan gençlerin sorumluluğunu almam mümkün değil ne yazık ki)
3. İstanbul, Ankara, İzmir dışındaki illerde yer alan okullarda öğrenci olmak.
4. Neden bu projede yer almak istediğini anlatan yarım sayfayı geçmeyen bir yazı ve çalışmalarından örnekleri göndermek. (Jüri değerlendirmesi bu ikisi üzerinden yapılacak.)

Sunulacak olanaklar:
1. Ulaşım
2. 4-5 yıldızlı otellerde 27 Ekim-3 Ekim arası konaklama
3. Günlük 100 TL harcırah
4. Tasarım Bianeli’nin tüm sergilerini profesyonellerle gezme imkanı
5. Tasarımcılarla söyleşiler
6. Tasarım atölye ve stüdyolarına geziler

NOT: Katılımcı gençlerin İstanbul’daki programdan azami faydayı sağlamaları tamamen kendi çabalarıyla mümkün olacaktır. Bu organizasyon tamamen benim amatör çaba ve küçük bütçemle gerçekleştirilecek. İKSV’nin ve bazı dostların desteği hayati önem taşısa da bütçe kısıtı nedeniyle sınırlı sayıda genç bu imkandan yararlanacak. Elimden gelse bu imkanı çok daha fazla gence tanımak isterdim. Ancak olanaklarım daha fazlasına izin vermiyor. O yüzden seçilemeyen gençler lütfen gönül koymasın.

Tasarım ve mimarlık öğrencileri… Bu yazıya dikkat! yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.