Keşfi yapan ekipte yer alan deniz arkeoloğu Jonathan Benjamin (Flinders Üniversitesi, Avustralya), 7000 yıllık deniz duvarının, yerleşimi koruyamamış olsa da, bugün de karşı karşıya olduğumuz önemli bir soruna karşı alınmış en eski önlem olduğunu belirtiyor.

Kaynak

7.000 yıl önce yapılmış deniz duvarı keşfedildi yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Her yıl su baskını

Denizin kabarması ekonomik tehlike: Bina temelleri, kanal duvarları elden gidiyor. Binalarda yapısal sorunlar zaten çok. Bunlar artıyor. Ayrıca, Venedik yöresindeki kıyı şeridi için sürekli erozyon demek. Denizde tuz miktarı değişiyor. Dalga artıyor. Liman tesislerine büyük zarar…

Ama, ortaya bir “Zihni Sinir Procesi” çıktı: İngiltere/Surrey Üniversitesi mühendislik master öğrencileri Venedik’i şimdiki seviyesinden bir metre yukarıya doğu “yükseltme” projesi yaptılar. Kafadan sallama bir çılgın proje değil bu. Fizibilitesi var. Proje, 6 yılda tamamlanabilir, 956 milyon Euro’ya mal edilebilir. Ama evdeki hesabın, çarşıya uymadığını biliyoruz: İtalyan Hükümeti’nin Venedik açıklarına deniz altına bariyer inşa etme projesi bitemiyor. 1.5 milyar Euro’ya mal olacağı hesaplanmıştı, maliyet 6 milyara çıktı. Daha da çıkacak. Denizin altına takılan kapaklarda paslanmayı giderme masrafı 700 milyon Euro, her yıl genel bakım masrafı 105 milyon Euro. Ve İtalya, ekonomik dar boğazda…

Denizin altına bariyer

Venedik’in, kenarında olduğu uzun lagünün denize açılan üç ağzına 78 tane “kapı” yapılıyor. Her biri 30 x 20 x 5 metrelik 350 tonluk kapılar, deniz yatağında yatacak. Denizde kabarma başlayınca, kapıların içindeki su dışarı basılacak. Kapılar deniz yüzeyine doğrulacak. 110-300 cm kabarmaya direnecek. Şimdiye kadar en büyük su baskını 1966’da 200 cm olmuştu. Hiç bitmeyecek gibi görünen bu projenin adı Kızıldeniz’i ikiye bölen Hazreti Musa’nın ismiyle çağrışımlı: MOSE (Modulo Sperimantale Elettomeccanico=Deneysel Elektromekanik Modül). Projenin 2014’te bitmesi gerekiyordu. Bitemedi. Sadece mühendislik değil, yolsuzluk, sahtekarlık gibi “alışıldık” sorunlar yüzünden iş uzadıkça uzadı. Venedik Belediye Başkanı Giorgio Orsoni ve 30 kişi toplam 6 milyar Euro vergi kaçakçılığı ve yolsuzlukla suçlandı. Bizzat başkan bey, MOSE Konsorsiyumu’ndan 600 bin Euro’ya yakın rüşvet almış. Cezası: 4 ay hapis. Tecil edildi.

Mühendislerin çılgın projesi

İngiliz Surrey Üniversitesi, her yıl, mühendislik masterini tamamlamakta olan öğrencilere Çok Boyutlu Tasarım Projesi (MDDP) yaptırır. 6 kişilik gruplara ayrılan gençler 4 ay süreyle tek bir proje üzerinde çalışır. Bu yılki en ilginç proje, Venedik’i deniz seviyesinden bir metre yukarıya kaldırmak. Bunu, kaya gazı/petrolü arama işinde başvurulan hidrolik kırılma (fracking) yöntemiyle yapmayı öneriyorlar. Venedik, toplam 42 kilometre uzunlukta 117 kanalla bölünmüş durumda. 400 köprüyle birbirine bağlanan 118 adacık üzerinde kurulu. Her köşesi ayrı bir tarihi eser olan bu şehir kırılıp dökülmeden nasıl “yükseltilecek”?

Leonardo acaba ne derdi?

Projeye göre, 320 metre aralıkla 90 tane kuyu delinecek. Kuyu, deniz seviyesinden 190 metre aşağıya, kil/alüvyon çökeltisine kadar inecek. Kuyuya uçucu küllü çimento dökülecek. Bu çok ince çimento en aşağıya ulaşınca, bulduğu kırıklardan sağa ve sola doğru ilerleyerek yukardaki zemini yerinden oynatacak. Bütün bu işlem sırasında şehrin üzerinde uçacak dronlar, lazerle binaların statiğini sürekli ölçecek… Venedik Yönetimi ve İtalyan Hükümeti, tam da Leonardo da Vinci’lik bu tür bir çılgın projeye her halde evet demeyecektir. Ama teorik olarak böyle bir yenilikçi projenin hesaplarını yapmak bile bu eşsiz kültür mirasını kurtarma amacına hizmettir.

Edip Emil Öymen 

*Bu yazı 09.11.2018 tarihli Dünya gazetesinde yayınlandı.

Venedik’i bir metre yükseltmek yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

ABD kıyılarındaki bazı bölgeler ve adalar şimdiden su altında kalmaya başladılar bile. Gelgitler değişti ve Batı Antarktikteki buzların erime süreci de artık geri dönüşemez olarak kabul ediliyor. Ve bir kötü haber daha: Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nden David Pollard ve ekibi, deniz seviyesinin Hükümetlerarası İklim Değişimi Paneli‘nin (IPPC) son iklim raporunda açıkladığından iki kat daha fazla yükselebileceğini hesapladı.

Isınma aynı şekilde devam ettiği taktirde sadece Antarktik 2100 yılına dek bir metrelik ve 2500’e kadarsa en az 13 metrelik bir yükselmeye neden olacak. Deniz seviyesine yakın bölgelerde bulunan kentler için bu bir felaket demek. Ayrıca tüm emisyonlar durdurulsa dahi seviye kolay kolay düşmeyecektir.

Çünkü okyanuslar sıcaklıkları birkaç bin yıl süreyle depoluyorlar diyor araştırmacılar. Deniz seviyesinin hızlı yükselmesinden Antarktikteki buz sorumlu tutuluyor. Çünkü gelecekte sıcaklığa, tahmin edilenden çok daha duyarlı bir şekilde reaksiyon gösterebileceği sanılıyor.

Bunun sebebi de şimdiye kadarki iklim modelleriyle dikkate alınmayan iki süreç. Buzların erimesiyle ilgili fiziksel modellere dahil edildiklerinde, geçmişteki sıcak dönemlerdeki seviyeler de daha iyi hesaplanabiliyor. Jeolojik veriler yaklaşık olarak üç milyon yıl önceki Pliosen devrinde deniz seviyesinin 20 metre kadar yükseldiğini açıklıyor. Ama halihazırdaki iklim modelleriyle bunu görmek imkansızdı.

Şimdiye dek dikkate alınmayan buzul mekanizmalarıyla, uzmanlar jeolojik verilerle örtüşen sonuçlara ulaştılar ki bu da gelecekle ilgili tahminlerinin de doğru olabileceğinin bir kanıtı olabilir. İhmal edilen ilk mekanizma buzul dilleri üzerindeki ısınmış hava ve yağmurdu. Şelf buzunun düz yüzeyinde toplanan erime suyu, buzun havadaki sıcaklığa karşı bugüne dek tahmin edilenden daha duyarlı tepki vermesine neden oluyor.

Üstten erime 2002 yılında Larsen B şelf buzunun da kırılmasını tetiklemişti diyor araştırmacılar. Önümüzdeki yüz yıl içinde üstten erimeye bağlı kayıpların, deniz suyunun ısınması nedeniyle alttan erimeye bağlı kayıpları aşacağı düşünülmekte. İkinci süreç ise altlarında hala buzun bulunduğu, şelf buzu tabanlarının çekilmesiyle işlemeye başlıyor. Antarktikteki kıyı alanlarındaki alt tabaka içe doğru aktığı için üzerindeki buzul da içe doğru kalınlaşmakta ki sorun tam da burada yatıyor:

Tabandaki buzun 800 m ve daha kalın olduğu yerlerde 90 metreyi aşkın buz kenarları oluşabilir ve büyük baskılar yüzünden çökebilir. Ve bu çökme de erimeyi önemli ölçüde hızlandırır. Bu tür yüksek buz kenarları daha şimdiden Antarktika yarımadasındaki Crane buzulunda ve Grönland’daki Helheim ve Jacobshaven buzullarında görülmekte diyor uzmanlar.

Kaynak: www.nature.com/nature/journal/v531/n7596/full/nature17145.html

Deniz seviyesi sanılandan iki kat daha fazla yükselecek yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.