Küresel yönetim? Evet; çünkü artık yerküre tek tek ulus devletlerin çıkarlarına göre yaşayamaz. Ulus devletlere bırakılsa, dünya ölür, canlılar ölür. Dolayısıyla dünya üzerinde “ulus devletler ötesi” bir yönetim biçimi, küreselleşmenin gelişmesiyle birlikte, kendiliğinden oluşmuş durumdadır.

Özellikle bilimin yerkürenin gelişmesiyle ilgili ve yaşamsal sorunlara giderek daha egemen olması, araştırma boyutlarının sıçramalarla büyümesi, bilimi de, yerkürenin ve insanlığın temel sorunlarını evrenselleştirmede temel bir rol üstlenme noktasına getirdi!

Bilim, evrensel özelliğini geçen yıl güce ve büyük bir farkındalığa dönüştürdü. Özellikle Trump’ın küresel ısınmada “alternatif bilim” zırvalığını öne sürmesine karşı, “Bilim İçin Yürüyüş” örgütlenmiş ve dünyada on binlerce bilim insanı gösteriler yapmıştı. 6 gün önce Bilim İçin Yürüyüş’ün ikincisi yapıldı. Bilimi savunmak, kurumsallaştı; bu da bilimin evrensel gücünü ortaya koyması bakımından son derece önemli.

Kapak konumuza dönersek, iklim değişikliğinin çok önemli işareti, Kuzey Atlantik akıntısının son derece yavaşlaması, dahası yer yer durma noktasına gelmesi. Biliyoruz ki okurlarımızın evrensele ilgisi gelişmiştir ve merak etmektedir. Gulf Stream olarak bilinen bu akıntı, Kuzey Avrupa’nın var olan iklim düzeni için son derece tayin edici bir role sahip. Ilıman iklimin oluşmasında etkisi olan akıntının durması, Avrupa’yı donduracak, okyanus sahillerinde sular hızla yükselecek ve Afrika’da şiddetli bir kuraklık hüküm sürecek. Bunun ilk işaretlerini mi görüyoruz? Kapak konumuz bilimin alarm verici araştırmalarını önümüze koyuyor.

Gulf Stream akıntılarının durması durumunda dünyanın buzul çağa girdiğini kurgulayan örneğin The Day After Tomorrow gibi filmleri anımsayın.

Bu kadar değil, iklim değişikliği salgın hastalıkları da gündeme getirmektedir. Bu konuyu da ana yazıya paralel okuyacaksınız.

Yakın gelecekte evde çalışacaklar artıyor

ABD temelinde bakıldığında, çalışanların %36’sı dışarıdan işini yapıyor. Bu 56 milyon insan demek. Ofise gitmeden işini evden vb. yapanların oranı %55’i bulacak diyen araştırmada, aynı zamanda 25 gözde meslek sıralanıyor.

İki ayak üzerinde insanoğlunun nasıl yürüdüğü üzerine son bir araştırmayı paylaşıyoruz: “Ardi” hem yürüyor ve hem de tırmanıyordu. Peki, Ardi kimdi?

Doğan Kuban hoca diyor ki Paganizm vurgusu olmayan Rönesans yazısında: “Türkiye bugünkü varlığını Cumhuriyet’e borçludur, ülkeyi bugüne getiren laik Cumhuriyettir, otomobil, televizyon vb. değil… Cehalet için laiklik ve demokrasi önemli değildir, İslam Rönesans’ından sonra İslam dünyası Ortaçağ dönemine geri döndü…” Kuban günümüzde açgözlülükle uygarlığın çatıştığını belirterek, İslam ülkelerinin oynadığı olumsuz rolü vurguluyor.

Ali Akurgal, teknolojinin ne yazık ki ağırlıklı olarak silah geliştirmede kullanıldığını, ama Türkiye’nin önünde askeri teknolojilerin sivil hayatta kullanılması için önemli bir fırsat bulunduğunu belirtiyor. Mustafa Çetiner Kurtuluş Savaşı’na katılmış bir tıp insanını anlatıyor: Hikmet Boran. Sarıkamış’ta görev yapan Boran’ın çok ilginç öyküsünü okuyacaksınız. Prof. Zehra Taşkın, tartışma köşesindeki yazısında “Çöp makaleler başarıyı ölçmemeli” diyor ve akademi dünyasının derin bir sorununu dile getiriyor. Nüfus bilimci Mümtaz Peker, “100 milyonluk Türkiye” iddiasına eleştirel bir bakış getiriyor yazısında. Tabii olgulara ve istatistiklere dayanarak: “Bu iddianın bilimsel bir tutarlılığı yok.”

HBT çok zengin içeriğe sahip. Daha onlarca güncel haber, fotoğraf, makale, teknoloji vitrini, bulmaca ve tabii son sayfada Kangal köpeğinin dünyadaki öyküsü.

HBT yaygınlaştıkça ülkemizin olumlu gelişmesine insani katkının da artacağını biliyoruz.

Haftaya yeniden birlikte olmak üzere, sevgiyle kalın…

***

İzzettin Silier’in gençler için HBT aboneliği kampanyası devam ediyor. 40 öğrencimizin daha isimlerini paylaşıyoruz. Böylece 120 öğrenci oldu! Sevgili gençler sizlerle birlikte olmaktan mutluyuz, iyi okumalar.

Basılı dergi

Can Koçak: Ankara Charles de Gaulle Fransız Lisesi. Aydın Oğur: Gaziantep Üni. Gazetecilik. Özgür Cem Boynueğri: Ege Üni. İletişim Fak. Tugay Palas: Sakarya Üni. Mekatronik Müh. Ozan Üst: Gebze Teknik Üni. Metroloji Müh. Özlem Karakaşoğlu: Çanakkale 18 Mart Üni. Arkeoloji.  Melahat Yapıcı: ODTÜ Kimya Müh. Belkıs Sena Talu: İstanbul Üni. Bilim Tarihi. Hicret Biber: Trakya Üni. Tıp Fak. Aleyna Kovacı: Aliya İzzetbegoviç Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi. Emre Durmaz: Harita Müh. Sungur Alp Akay: İstiklal Makzume Anadolu Lisesi. Murat Eray Korkmaz: KTÜ Makina Müh. Cansu Öztürk: İstanbul Üni. Tıp Fak. Necmiye Sultan Toprak: 19 Mayıs Üni. Fen Bilgisi Öğrt. Ömer Karahasanoğlu: Bilgi Üni. Enerji Sis. Müh. Burak Alkan: 9 Eylül Üni. Makina Müh. Deniz Bardak: 9 Eylül Üni. İşletme. Gülistan Yıldız: 9 Eylül Üni. Ulus. İşlet. Tic. Didem Cesur: Çanakkale 18 Mart Üni. İşletme YL.

Dijital dergi

Merve Elmastaş: BÜ Mol. Biy. Gen. Elif Sultan Akyer: KTO Karatay Üni. Tıp Fak. Burak Altın: Kocaeli Üni. Elektrik Müh. Adile Özlem Özer: Bursa Uludağ Üni. Tıp Fak. Doğukan Türksoy: BÜ Bilgisayar Müh. Deniz Dönmez: Çorlu Fen Lisesi. Zehra Çifçibaşı: İstanbul Üni. Makina Müh. Yılmaz Uzunca: Celal Bayar Üni. Bilgisayar Prog. Halil Emin Çalışkan: Pertevniyal Lisesi. Neşe Akgün: Eskişehir Osmangazi Üni. Sağlık Yönetimi. Ezgi Gök: Hacettepe Üni. Diş Hek. Kaan Kutsar: 9 Eylül Üni. Fin. İkt. Bank. YL. Ali Yaşar: Trakya Üni. Türkçe Öğretmenliği. Alper Doğan: 9 Eylül Üni. Yön. Bil. Sis. Deniz Pınar: YTÜ Gemi İnş. Mak. Müh. İpek Güvensoy: Üsküdar Üni. Psikoloji. Fatih Koç: Çukurova Üni. Bilgisayar Müh. Enes Yazıcı: BAAL. Egemen Avcu: Eskişehir Osmangazi Üni. Maliye. Duygu Gündoğdu: Çankaya Üni. Bilgisayar Müh.

Tehlike giderek ısınıyor: Ulus devletlerin üzerinde bir yönetimin kaçınılmazlığı yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Benjamin Franklin, 17 Ocak 1706 – 17 Nisan 1790

Yazar, teorisyen, politikacı, postacı, bilim insanı, müzisyen ve mucit… Bugün, ABD’nin kurucu babalarından biri olan Benjamin Franklin’in doğum günü.

Benjamin Franklin’in icatları, sayısız alanda sayısız probleme çözüm getirdi. Gelin yaratıcı icatlarıyla hayatımızı bugün dahi etkileyen Franklin’in buluşlarına bir göz atalım.

Yüzme paletleri

Benjamin Franklin, Boston’da Charles Nehri yakınında yaşayan küçük bir çocukken erken dönem el paletlerini geliştirdi. Bunu akıl ettiğinde henüz 11 yaşında olan Franklin, suyun içinde daha hızlı ilerlemeyi başardı.

Elektriksel Deneyler

Elektriği Benjamin Franklin keşfetmedi ama onun deneyleri elektriğin nasıl kullanılacağı konusunda birçok ilerleme sağladı. Batarya, şarj, kondansatör, iletken, artı–eksi uçlar ve bobin gibi birçok terimi ilk kez Franklin ortaya koydu. Franklin’in elektrik deneyleri sayesinde elektriğin depolanabileceği ve bir yerden bir yere iletilebileceği kanıtlandı. Bugün kullanılan birçok elektrikli aletin temelini oluşturan buluşları mümkün kıldı.

Paratoner

Elektrik yüklerinin artı ve eksi olarak belirlenip adlandırılmasını sağlayan Benjamin Franklin’di. Franklin, yaptığı çeşitli deneylerin sonucunda, her ikisi de eşit seviyede elektrik yüklü olan cisimlerin birbirini ittiğini, biri diğerinden daha fazla yüklü olan cisimlerin ise birbirlerini çektiğini ileri sürdü.

1752’de, fırtınalı bir havada uçurduğu bir uçurtma ile elektrik depolamada kullanılan bir leyden kavanozunu (en ilkel kondansatör) yüklemeyi başardı. Franklin’in bu deneyden elde ettiği pratik bilgiler paratonerin bulunmasına giden yolu açtı. Bu nedenle, aslında toprağa bağlı bir metal çubuktan ibaret olan paratonerin gerçek mucidi Franklin’dir.

Bifokal (Çift odaklı gözlük)

Bu gözlük, ilerleyen yaşlarda kişilerin yaşam konforunu azaltan çift gözlük kullanımını ortadan kaldırıyordu. Çünkü yakın ve uzak odaklı merceklerin beraber kullanımını mümkün kılıyordu.

Soba

Franklin, 1740’ta “Pennsylvania şöminesi” ya da “Franklin sobası” adı verilen bir düzenek geliştirdi. Bu düzenek, şöminelerden çıkan ısının, şöminenin ya da sobanın arkasından geçirilmesi ile, ısınan havadan daha iyi verim alınmasını sağlıyordu. Franklin bu yöntem ile, oturma odasını eskiden yaktığı odunun dörtte birini yakarak, iki kat daha çok ısıttığını söylüyordu.

Odometre (Kilometre sayacı)

Franklin’in postacılık yaptığı dönemde en büyük meraklarından biri de kat ettiği mesafeyi ölçmekti. İngiliz mucit Thomas Savery’nin 1698’de gemiler için geliştirdiği odometrenin, araçların tekerleklerine takılabilen bir versiyonunu geliştirdi.

Körfez akıntısının keşfi

Benjamin Franklin, 1768’de İngiltere’deyken Koloni Meclisinin ilginç bir şikayetine tanık oldu.

Neden Londra’dan New York’a yollanan kargolar, tam tersi istikamete göre birkaç hafta gecikiyordu?

Franklin, tecrübeli gemi kaptanlarıyla birlikte çalışarak bölgedeki balina davranışlarını, suyun sıcaklığın, yüzeye çıkan kabarcıkları, suyun rengindeki değişiklikleri ölçerek Körfez Akıntısını keşfetti ve bir haritasını çıkardı.

Cam armonika

18. yüzyıl İngiltere’sinde şarap kadehlerinden çıkan armonik seslerle yapılan müzik oldukça yaygındı. Kadehlerde bulunan farklı yoğunluktaki sıvılar, farklı tonda sesler oluşmasını sağlıyordu.

Franklin bu bakış açısı ile mekanik bir alet geliştirdi. Bu alet, 37 farklı cam halkanın birbirine geçirilmesiyle meydana gelmişti ve aletinin kontrolü bir ayak pedalıyla mümkün oluyordu. Müzisyen bir yandan ayağı ile kontrol ettiği aletin camlarına elleriyle ya da küçük tahta parçalarıyla vurarak sesi meydana getiriyordu.

Uzun kol (Long arm)

Franklin binlerce kitaba sahipti. Sahip olduğu evler, zeminden tavana kadar kitap rafları ile doluydu ve üst raflara ulaşmak için merdiven inip çıkmaktan helak oluyordu. Böylece aklına bir fikir geldi. Atölyesinde, ucuna iki mandal takılmış bir ahşap parça tasarladı.

“Uzun kol” adını verdiği aletin diğer ucundaki kabloyu çektiğinde mandallar kapanıyor ve istediği kitabı sıkıca tutuyordu. Bu aletin birçok farklı versiyonu yüzyıllarca farklı amaçlarla kullanıldı. Hatta basit protezlerin bile atası kabul edildi.

312. doğum gününde bir mucit olarak Benjamin Franklin yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.