Kapağa bu hafta herkesin sorduğu bir soru ile başladık: Bu salgın ne zaman sona erecek? İddia edildiği gibi havaların ısınması ile tehlike geçecek mi? Hacettepe Üniversitesi’nden Prof. Dr. Utku Perktaş koronavirüsün yakın tarihini ve ekolojisini yazdı, dünyada virüs iklim ilişkisine yönelik farklı iklim modellemelerinden yola çıkarak..

Prof. Dr. Şefik Alkan geçen hafta ‘virüsten mektup var’ diyerek önemli bilgiler paylaşmıştı. Alkan önemli bir bağışıklık uzmanı. Ve bu kez bize bağışıklık sistemiz üzerinden sesleniyor.. İlgiyle okuyacağınıza eminiz.

Bayram Ali Eşiyok küresel salgının işsizlik boyutunu ve yeni bir küreselleşme düzenine geçileceğini yazdı: “Ben güvende değilsem sen de değilsin!”

Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr.Kadircan Keskinbora “Mikroskobik yaramazlar” diye 4 serilik bir yazının ilkini paylaştı: İnsanların en azılı düşmanı veya doğanın yanıtsal cezası…

Koronavirüsle mücadelede en etkili yöntem: Test, test, test!

Dünya Sağlık Örgütü’nün de önerdiği gibi koronavirüsle mücadele elimizdeki belki de en güçlü araç testler. Reyhan Oksay, konuya dair merak edilenleri derledi: Yeni testlerin eskilerden farkı ne? Testler talepleri karşılayabiliyor mu? Türkiye’de hangi testler kullanılıyor? Koronavirüsle ilgili belki de en büyük şehir efsanelerinden biri gençleri etkilemiyor olması. Oysa, gençler de etkileniyor. Veriler bu yönde. Peki ama bu ölümlerden genler sorumlu olabilir mi? Sayfalarımızda.

Açık kaynaklı 3D tasarımlar hayat kurtarıyor: Dünyanın dört bir yanındaki hastaneler, koronavirüs pandemisinin yaşattığı zorluklarla mücadele ediyor. Mühendis, doktor ve bilim insanları ihtiyaçları nasıl karşılayacaklarını tartışıyor. 3D baskılar önemli bir çözüm aracı: Açık kaynaklı tasarımlar, hayati önem taşıyan tıbbi malzemelerin tedariğinde büyük eksiği giderebilir. Peki neler yapılıyor? Sayfalarımızda..

İran’da durum ne?

Peki komşu İran’da durum ne? Komplo ve bilim arasında sıkışıp kalan İran, 33 milyon kişiyi test etti ve aşı çalışmaları da sürüyor. Modellemelere dayalı olası kayıp oranı ve hangi tedbirlerin alındığını Batuhan Sarıcan derledi.

Doğan Kuban hocamız bizi aydınlatmaya devam ediyor. Bu haftaki yazısında, Descartes’ın “Düşünüyorum, o halde varım,” sözü üzerinden dünyayı etkisi altına alan koronavirüs salgınına dair gözlem ve yorumlarını paylaştı.. Dilara Çolak, “Sokrates’in yanılgısı: İnsan bezen bile bile yanlış yapar” yazısı ile salgına felsefi açıdan yaklaştı. Müfik Akyos “Durum çok ciddi ama bu sınavdan da çıkacağız. Kent halkı ve yerel kurumların önemli roller üstleneceği bir dünya geliyor diyorum. Kentler akıl ve ahlak için özgürlük isteyecekler, öyle olmalı” diyor. Yoksa hepimiz Hikikomorik mi olacağız? Hikikomorik evde kalma hastalığı demekmiş. Mustafa Çetiner’in kaleminden… Tanol Türkoğlu ise teorisiz dijital toplumu anlattı.

Uzmanların en çok söylediği ve dergimizde de sürekli yer verdiğimiz üzere virüse karşı bağışıklığın güçlü tutulması gerektiğini artık hepimiz biliyoruz. Ancak virüse yenik düşmemek için ne yemeliyiz? Hangi vitamin ve mineraller bizi virüse karşı korur; Bilim ve Beslenme sayfamıza göz atmanızı tavsiye ederiz.

Eve kapanmamız, sanattan uzak kalmamız anlamına gelmiyor: İstanbul Kültür Üniversitesi’nden Arş. Gör. Sevim Karaalioğlu, dijitalleşme ve değişen sergi mekânlarını yazdı: Kodlama ve yazılım sistemlerini içinde barındıran dijital çağın sanat sergileri, izleyiciye sanal ortamda yeni deneyimler yaşatıyor. Atılım Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nden
Öğr. Gör. Gizem Kuçak Toprak ise “Mekânı Yazı ile Anlatmak” yazı dizisine devam ediyor: Bir köyün ve eski
bir binanın yazılı bir dille aktarılması esnasında mekânın, fiziksel ve anlatımsal özelliklerinin yansıtılıp yansıtılamayacağına dair bir deneme yazdı.

Ünlü fizikçinin ardından

Manyetizma, süperiletkenlik ve maddenin yapısı hakkındaki çalışmaları ile 1977 yılında Nobel Fizik Ödülü’nü Philip W. Anderson, 96 yaşında hayatını kaybetti. Anderson’u ve çalışmalarını anlattık… Mersin balığının gen haritası, farenin duygularının yüzünden okunabilmesi…Murat Altaş’ın Hayvanlar Dünyası’nda..

Zor zamanlar dayanışma gerektiriyor. Dışarıyla ilişkimiz kesildikçe, HBT’ye ulaşma da zorlanıyor ve bayi satışları düşüyor. Carrefoursa ve Migros sanal marketlerden de HBT siparişi verebiliyorsunuz.

Sağlıklı olun, her şeyin başı.. Zor günler geçecek…

***

Okurlarımıza çağrı

Bir virüs herkesi evlere hapsederken bilimi de insanlığın ana gündem maddesi haline getirdi. Zorlu günlerden geçiyoruz. Dergi satış noktaları teker teker kapansa da, dergi satışları düşse de ısrarla haftalık yayıncılığımızı sürdürüyoruz. Sizlerin de ulaşmakta zorlandığının farkındayız. Birlikte çözeceğiz. Basılı dergiye ulaşamayanları dijitale yönlendiriyoruz.

Okurumuz Erdal Şimşek bir öneri ile geldi: Okulların kapalı olduğu bu dönemde 200 gence 2 aylık dijital dergi aboneliği hediye edeceğini açıkladı. Gençlere ve öğretmenlere duyurumuzu yaptık. Ve hepimiz çok şaşırdık. İlgi ve talep ummadığımız kadar fazla oldu: 600 kişi. Şimşek’in hediyesine biz de HBT olarak 100 genci daha ilave ettik ve 300 kişiye abonelik verdik. Ama 300 genç daha bekliyor. Ayrıca Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’nin bursu ile okuyan gençlerimiz var. Onlar da 1 yıllık dijital dergi abonelik taleplerini yağdırdılar.

Şimdi çağrımız sizlere. Ben de karınca kararınca, yıllık bir iki gence, öğretmene abonelik hediye etmek istiyorum derseniz info@herkesebilimteknoloji.com

Koranavirüs’ün yeni gizemi ve bilinmezlikler içinde gelecek senaryoları yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 211. Sayı – 10 Nisan 2020 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sokrates, batı felsefesinin kurucularından biri olarak kabul edilen klasik bir Atinalı filozoftur. Etik bilimine katkıları ile tanınır. Sokrates’in etik anlayışı bilgiye dayalı etik düşüncelerinin ilk örneklerindendir. Ne yazık ki ardından yazılı bir kaynak bırakmayan Sokrates, klasik yazarların, özellikle de öğrencileri Plato ile Ksenofon’un yazıları ve ölümünden 15 yıl sonra dünyaya gelen Aristoteles’in dolaylı anlatımlarıyla tanınmış gizemli bir figürdür. Platon’un diyalogları, Sokrates’in hayatını kapsamlı şekilde açıklayan metinlerdir.

Sokrates’in yaşamının en belirgin olaylarından biri MÖ 399 yılında hakkında açılan davadır. Platon’un “Sokrates’in Savunması” adlı eseri, Sokrates’in bir grup Atinalı tarafından şehrin tanrılarına inanmayışı ve gençlerin ahlakını bozması gerekçesiyle suçlanışını, Atina demokrasisi tarafından yargılanışını ve cezalandırılmasını konu alan bir diyalogdur.

Sokrates mahkeme karşısında savunmasını yapar. Aslında kimsenin idam etmeyi düşünmediği, sadece af dilemesi ve çalışmalarına son vermesi hedeflenen filozof; hayatının geri kalan kısmını felsefeden yoksun geçirmektense, ölümü tercih eder.

Sokrates’in infazı 30 gün sonra gerçekleşti. Bu süre içinde arkadaşları yardımıyla kaçabilme şansı olmasına rağmen Sokrates, kendi düşünce ve değerlerine aykırı bir tutum sergilememek için kaçmayı reddeder ve yasalara uyar. Sokrates baldıran zehrini kendi isteğiyle içerek hayatına son vermiştir.

1564: Galileo Galilei doğdu

Dünyaca ünlü astronom, fizikçi, mühendis, filozof ve matematikçi. Galilei hem Aristoteles akımından hem de Kutsal Kitap’tan şüphe duymuş, Orta Çağ’daki bilim anlayışında devrim yaratmış, “gözlemsel astronominin babası”, “modern fiziğin babası” ve “bilimin babası” gibi isimlerle anılmıştır.

Mekanik bilimi, mercekler ve astronomiyle ilgilenmiş ve birçok icat yapmıştır. 1609’da yapılmış basit bir teleskoptan ilham alarak daha üstün teleskoplar geliştirmiş ve uzay hakkında daha önce hiç yapılamamış gözlemler yapmıştır. Gözlemsel astronomiye katkılarının arasında Venüs’ün evrelerinin teleskopik kanıtı, Jüpiter’in en büyük dört uydusunun keşfi, güneş lekelerinin gözlemi ve analizi bulunmaktadır. Galilei ayrıca uygulamalı bilim ve teknoloji alanında da çalışmış, geliştirilmiş bir askeri pusula ve birçok alet icat etmiştir.  25 yaşındayken matematik profesörü olan Galilei, İtalya’nın önde gelen matematikçilerinden biridir.

Galilei’nin yaşadığı çağda, Güneş sistemi konusunda tartışmalar yaşanıyordu. Dünya’yı evrenin merkezine koyan (dünya merkezcilik) anlayış Kilise tarafından benimsenmiş ve yaklaşık 1400 yıl boyunca resmi görüş olarak varlığını korumuştu. Ancak Polonyalı Kopernik 1530 yılında tamamladığı, “De Revolutionibus” adlı çalışmasıyla Dünya’nın günde bir kez kendi ekseni etrafında, yılda bir kez de Güneşin çevresinde döndüğü yaklaşımını getirdi. Kilise’nin bütün öğretilerini altüst eden bu yaklaşımı Galilei de destekledi. 1632’de yayımlanan ve bu konudaki çalışmaların yer aldığı “Önde gelen İki Dünya Sistemi Üzerine Diyaloglar” adlı kitabı büyük yankı yaptı. Kilise tarafından yargıladı ve suçlu bulundu. Hem yazdıklarından caymaya zorlandı hem de hayatının geri kalanını ev hapsinde geçirmeye mahkum edildi. Ancak bir zamanlar Galilei’yi yargılayan Kilise bugün Dünyanın Güneş’in etrafında döndüğü gerçeğini kabul etmiş durumda.

2005: Video paylaşım sitesi YouTube kuruldu

Soldan sağa: Chad Hurley, Steve Chen ve Jawed Karim

Bir video barındırma web sitesi olan YouTube, 15 Şubat 2005’te eski PayPal çalışanları olan Steve Chen, Chad Hurley ve Jawed Karim tarafından kuruldu. Hurley ve Chen 2005 yılının ilk aylarında YouTube sitesini kurma fikrini geliştirdi. Chen’e göre buna neden olan San Francisco’daki apartmanında yapılan bir akşam yemeği partisi esnasında video paylaşımında yaşadıkları sorunlardı.

YouTube ilk başlarda girişimci finansmanı ile başlayan bir teknolojiydi. 11,5 milyon dolarlık ilk yatırımını Kasım 2005 ve Nisan 2006 arasında Sequoia Capital şirketi tarafından aldı.

İlk YouTube videosu sitenin ortak kurucularından Jawed Karim’in San Diego Hayvanat Bahçesi’nde çekip paylaştığı “Me at the zoo” (Türkçe anlamıyla “Hayvanat bahçesinde ben”) isimli içerikti. Video 23 Nisan 2005’te site üzerinden paylaşıldı ve şu an halen izlenebilir durumda. 2005 Mayıs’ta YouTube beta sürümünü yayınladı. Altı ay sonra Kasım ayında ise site resmi olarak yayına geçti ve hızlı bir şekilde büyüdü. 2006 yılının Temmuz ayında şirket, her gün 65.000’ten fazla yeni video yüklendiğini ve 100 milyondan fazla video izlendiğini duyurdu.

Kasım 2006’da Google tarafından 1,65 milyar dolara satın alındı ve şu an Google’ın hizmetlerinden biri olarak faaliyetine devam ediyor. Youtube, kullanıcılarına video yükleme, izleme ve paylaşma imkânı sunuyor. Youtube üzerindeki içerikler genelde bireyler tarafından yüklenmekte ancak CBS, BBC, Vevo, Hulu gibi şirketler ve diğer organizasyonlar da YouTube ortaklık programı ile içeriklerinin bir kısmını yayınlamaktadır.

Hazırlayan: Cemre Yavuz

Tarihte bugün: 15 Şubat yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

***

Yeni yılın ilk Herkese Bilim Teknoloji’sinin 41. sayısıyla sizlere merhaba diyelim. Kapağımız, atalarımızın mağaraya girer girmez en önemli sanatsal etkinliği olan duvar sanatlarını konu alıyor. Ve Nilgün arkadaşımız yazısına Türkiye’deki mağaralardan örnekleri de ekliyor. İlk atalarımız doğuştan sanatçı!

Doğan Kuban hoca bu haftaki yazısında “Uygarlık, insanın hayvandan ayrılma sürecinin son aşamasıdır” diyor.  Ve “insana özgü akıl denen mekanizma… Kendisinden istenen işi gerçekleştirir. Kötü, iyi, doğru, yanlış, düşünce ve iradenin saptadığı amaçlardır.”

Bu saptamasıyla uygarlığı insanın varoluşuyla, dünya sahnesine çıkmasıyla başlatıyor.

Ama ne uygarlık! Bugün bir çılgınlık içinde yaşayan 8 milyar bir kalabalık!

Kuban, bu hafta HBT’de yayımlanan yazısında şu saptamalarıyla uygarlığın karakterine nesnel bir açıklama getiriyor:

“İnsanlar, hiç olmazsa Sokrates’ten bu yana, doğruluk, iyilik, hoşgörü, alçak gönüllülük, hak, hukuk, güzellik, cinayete, yalan bağlamında kurallar geliştirmiş, yasalar yapmış, bunları örgütlenmiş toplum sistemleri haline getirmişlerdir. Fakat kötülük de örgütlenir. Engizisyon, savaş, yağma, ideoloji, haçlı seferi, sömürgecilik, zorbalık, çetecilik örgütlenmiş kötülüklerdir…”

Bize bir de teselli veriyor: “Fakat aklın bize uygarlık, bilim, felsefe, sanat yetenekleri de kazandırdığını” unutmayalım!

Zaten insanoğlunun bu etkinlikleri de olmasa, “çek dünyanın kuyruğunu” diyesi gelir insanın!

Bozkurt Güvenç ise zamanı kavramsal ve nesnel olarak inceliyor. Zaman kavramının tarihsel gelişimi içindeki serüvenine, çeşitli düşünce ve bilim duraklarındaki anlamına ve evrimine bakarken vardığı sonuç şu: “zaman, bir illüzyon (hayal) değil, uygarlık, özgürlük, adalet, istiklal, laiklik vd. gibi kavramsal bir gerçek(lik)’tir.” Merakla okuyacaksınız.

17 yy. da Hollanda’da doğan, kumaş tüccarı ve şarap eksperi iken mikroskobu keşfederek bilim tarihine geçen Anton Leeuwenhoek bu buluşunu nasıl yaptı diye soruyor Mustafa Çetiner ve yanıtını Descartes’ın, 17. yy Hollanda’sını tanımlamasında buluyor: “Özgürlüğün tam anlamıyla hissedildiği, güvenliğin en üst, suçun ise en alt düzeyde olduğu, örf ve adetlerin en sade biçimiyle yaşandığı başka bir ülke bilmiyorum.”

Yani bilimsellik, keşif ve üst değer ifade eden insanlığın tüm temel etkinlikleri için, uygun ortam vazgeçilmez koşul.  Çetiner’in yazısından: “Leeuwenhoek’un yaşadığı Hollanda ticaretin en yoğun yapıldığı, insanların müzik, sanat ve eğitim için yanıp tutuştuğu bir ülkeydi. Leeuwenhoek’un Hollanda’sında her köyde bir okul vardı.”

Eğitime ve okula gelmişken Hasan Şimşek’in yazısında PISA sonuçlarını incelediği analizini hiç kaçırmayalım derim.

Bir bilim tarihinden nefis bir yaprak açıyor Kutay Deniz Atabay ve Türker Kılıç, “Andreas Vesalius ve Modern Anatominin Uyanışı”nı anlatıyorlar. Bir cesaretin nasıl 1400 yıllık bir inanışı yıkıp, gerçeği başlattığının da öyküsü bu.

Ülkemizin en baş dertlerinden biri olan bilim ve teknoloji üretimi konusunda Müfit Akyos, yine tarihten bir yazı ile bugün yapılması gerekenleri anımsatıyor: “Bilimsiz Teknoloji, Teknolojisiz Yenilik olmaz.”

Tanol Türkoğlu, içinde yüzdüğümüz veri bombardımanına bambaşka bir açıdan bakıyor ve diyor ki: “Bilgi çağında dış dünya etkileşimi geometrik olarak artarken tefekkür süreci aynı oranda gelişmiyor. Tam tersine geriliyor. Zihin; veri ve enformasyon bombardımanına uğradıkça, birey bunları hazmedecek vakti bir türlü bulamıyor… Günümüz bireyi her ne kadar adı bilgi çağı olsa bile bir tür mağara devrinde yaşamaktadır. Belki de “Dijital bir mağara!” Ne dersiniz?

Yazarımız Erdal Musoğlu, paylaşım ekonomisini enine boyuna inceliyor ve soruyor, Acaba bu bir modern kölelik mi?

Dergimiz çok zengin: Sigarayı bırakmanın bilimsel olarak kanıtlanmış 10 yolu…

Fiziğin çok ünlü Curie ailesini hayalleri ile birlikte tanıtıyor, Filiz Korkmaz ve İrem Yılmaz.

Coşkun Özdemir, kas hastalığı SMA konusunda bir umut haberini verirken, daha onlarca haber, yazı, fotoğraf ile size merhaba diyoruz bu hafta da.

Unutmayın, cumaları HBT dergimizle beyin besleme günü.

Gelecek Cuma yeniden görüşmek dileği ve ülkece kötü bir başlangıç yapmamıza rağmen mutlu bir yeni yıl umuduyla…

HBT ile geleceği inşa etmek iddiasındayız…

Dergimize dijital abone olarak geçmiş sayılara da ulaşabilirsiniz. Üstelik 10 Ocak’a dek dijital abonelik indirimli!
http://www.herkesebilimteknoloji.com/yilbasi-hediye-abonelik

Uygarlık, hayvandan ayrılmanın son aşaması mı? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.