Scientific American

Nature Dergisi 2019 yılında yayınladığı makaleler arasından çarpıcı olan ve en çok okunan 10 tanesini belirledi. Koşan robotlardan mitokondriye, Neptün’ün yeni uydusundan, oda sıcaklığında süper iletkenliğe kadar ilginç çalışmalar sayfalarımızda.. Her ikisini de arkadaşımız Murat Altaş derledi. Dünya nereye gidiyor sorusu, en azından bilim ve teknoloji ve ekonomik olarak, bir tablo var karşımızda.

Kanada Yerbilimleri Dergisi Prof. Celal Şengör adına 2 ciltlik özel bir sayı çıkardı. Derginin baş editörü ve aynı zamanda Şengör’ün öğrencisi Windsson Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Ali Polat HBT okurlarına kendi gözünden Şengör’ü anlattı. Özel sayılara jeolojinin çok önemli tanıdık insanları da katkıda bulundu. Neden Şengör? Yanıtı yazıda..

“Türkiye’nin tarihçileri nedense dünya ile yüzlerce yıl savaşmış Osmanlı’nın karşısındaki ülkelerin sanayi, eğitim, kültür, sanat, üretim alanında bize göre ne durumda olduklarını merak edip de yazmıyorlar.  Hiçbir kültür tarihçisi resimsiz, heykelsiz, bilimsiz, felsefesiz gelişmiş bir kültür olamayacağını düşünmedi. Kimse bizde Mühendishane açıldığı zaman, Viyana’da da mühendishane var mıydı diye merak etmedi. Biz Rus Bilimler Akademisi’nin ne zaman kurulduğunu merak etmiyoruz..” Doğan Kuban Hoca “21. Yüzyıl Köleliğine kırsal kültür köprüsü” yazısında gelişmişlik ekseninde kültürün rolünü irdeledi.

Başarının basit formülü

Uzun vadeli başarı nasıl sağlanır? Kolay bir yanıtı yok diyeceksiniz ama bir fizikçi bu konuya kafayı yordu ve basit bir formül geliştirdi. Başarının formülünü… Yani S= Qr Peki bu ne anlama geliyor? Sayfalarımızda…

Bebeğiniz Büyürken… Bu hafta başlattığımız yeni yazı serimizin başlığı bu. Bilim insanları bebeklerin çıkarttıkları sesleri, el kol devinimlerini, bakışları ve tepkilerini araştırdılar. Ve ilginç veriler elde edildi…

Aşı neden önemli?

Mustafa Çetiner Güncel Tıp’ta grip aşısı tartışmasını sürdürdü bu hafta da.. Aşılar ve ilaç şirketleri biliyorsunuz şu son günlerin en sıcak tartışma konularından. Bir doktor ve bilim insanı gözlüğünden konuyu tüm detayları ile işliyor Çetiner.

Üretim paradigması değişirken sanayileşmeye ne oldu? diye soruyor Bayram Ali Eşiyok ve Sanayi 4.0 evresinde Türkiye sanayisinin durumunu irdeliyor. Ali Akurgal, 5G’yi inceliyor: 2 yıl sonra ihale yapılsa fiyatı yarı yarıya düşer diyor.

Bilim ve Üniversite sayfamızda bu hafta Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Meltem Bilikmen’in kaleminden önemli bir konu var: Bilimsel gelişmeler halka nasıl daha iyi aktarılır? Algı yönetiminin iyi yapıldığı ve bilimsel gerçeklikten kolaylıkla sapılabildiği günümüzde konu daha da önem kazanıyor.

Bilim ve Beslenmede hangi yiyeceklerin kansızlığa daha iyi geleceğine ilişkin yazıyı da okumanızı öneririz. Koyu yeşil yapraklı sebzeler, deniz ürünleri, et, fasulye.. Tamam iyi hoş da bunlar nasıl tüketilmeli, hangi ürünün yanında yenirse etkisi azalır. Hangisinde çoğalır?

Hava ve Omega etkisi

Kış aylarındayız ama havalar bir türlü soğumuyor. Ve her kafadan farklı bir ses çıkıyor. Biz de Prof. Mikdat Kadıoğlu’na rica ettik. “Hava havai bir şeydir. Normali falan yoktur. Meteoroloji okumadan iklim bilimci olunmaz” dedi ve bize hava-iklim meselesini anlattı. Aralık ayında Türkiye’yi saran sıcaklığın nedenini okuyacaksınız: Omega etkisi.. Çok önemli ve aydınlatıcı..

Avrupa Birliği 11 aralıkta Yeşil Sözleşmesinin bildirisini açıkladı. Sıfır karbondan, tarladan sofraya, binaların enerji ihtiyacının en aza indirilmesine kadar devrimci plan kabul edildi. Peki ya Türkiye? Erdal Musoğlu’nun yazısını kaçırmayın deriz.

Kültür Üniversitesi’nden Öğrenim Görevlisi Selen Çeliköz Türkiye’de kadın girişimciliği üzerine yazdı.

AY Işığı, kurtuluş tarihimizi aydınlatmaya devam ediyor. Mustafa Kemal’in Ankara’ya gelişiyle Heyeti Temsiliye’nin merkezi Ankara’ya taşınıyor. Ahmet Yavuz‘un kaleminden.

Prof. Dr. Orhan Öztürk çocukta bilme merakının nasıl söndürüldüğü üzerine son derece önemli bir yazı kaleme aldı. Yılların deneyimi ve gözlemiyle, çok özgün bir yazı.. Atilla Erdemli ise geçen haftaki kapak konumuz Belirsizliği felsefi açıdan inceledi: Özgürlük için çok gerekli..

Conga dansı yapan şempanzeler, hemofili için yeni bir tedavi, dünyanın en derin vadisi, Mars’da kullanılabilir suların tespit edilmesi ve daha birçok konu Araştırma Gündemi sayfalarımızda

Hayvanlar Dünyası sayfamızın bu haftaki konuğu köpekler. Gördükleri nesnelerin sayısı değişince beyinlerinin tepkisinin de değiştiği tespit edilmiş. Peki bu ne anlama geliyor? Okumanızı öneririz..

2019 yılının son sayısını yaptık birlikte. Bir de baktık ki 196 sayıdır sizinle birlikteyiz. Katkılarınızla, desteklerinizle geçen 196 hafta. Heyecanımız ise dipdiri. Siz bu sayfaları okurken biz çoktan bir sonraki sayıyı hazırlamaya başlamış olacağız. Unutmayın biz Türkiye’nin aydınlanma yolculuğuna küçük de olsa bir katkımız olsun diye yola çıktık.

Siz de bu ekibin bir parçası olmayı ihmal etmeyin. Dergimizi okuyun, okutun… Dostlarınıza, fiyatını indirdiğimiz Dijital Abonelik hediye edin!

Güzel, mutlu, sağlıklı bir yeni yıl diliyoruz hepinize.

Yakın geleceğe bakış: Dünyayı değiştirecek 10 yeni gelişme yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 196. Sayı – 27 Aralık 2019 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

McKinsey Global Institute, 2013 yılında “Yıkıcı teknolojiler: Yaşam, İş Dünyası ve Küresel Ekonomiyi Dönüştüren Gelişmeler” adı altında yayımladığı raporunda, önümüzdeki yıllarda hem gerçekten büyük ekonomik dönüşümlere hem de aksamalara neden olabilecek 12 teknolojiyi tanımlamıştı. Mobil İnternet, sürücüsüz araçlar ve gelişmiş genom bilimi de dahil olmak üzere 12 teknoloji, yaşadığımız dünyayı dönüştürmeye başlamış durumda bile. McKinsey’in raporunda öngörülen teknolojilerden bazıları hızla gerçekleşiyor.  Söz konusu 12 teknolojinin birlikte kullanılmasının, 2025 yılında yılda 14 ile 33 trilyon dolar arasında bir ekonomik etki yaratacağı tahmin ediliyor.

İlerleyen teknolojinin gerisinde kalmamak

Raporda tartışılan teknolojilerin potansiyel faydaları çok büyük; ancak olası etkileri için de hazırlıklı olmak gerekiyor. İş dünyası ve hükümet, bu teknolojilerin ekonomiye tam olarak etki etmesini bekleyecek olursa, avantajları yakalamak için çok geç olabilir. Doğru yaklaşımlar, farklı sektörler açısından farklılık gösterecek olsa da belli temel ilkeler, işletmeleri yıkıcı etkilerden koruyabilir.

Yıkıcı teknolojiler, yeni ürünler ve hizmetler oluşturarak işletmeler için oyunu tamamen değiştirebilir. Yeni bir teknoloji, eski bir hizmeti tamamen gereksiz hale getirebilir, ya da piyasada hiç olmayan bir ürünü gerekli kılabilir. Kuruluşlar bu değişimlerin üstesinden gelmek için iş modeli yenilikleri yapması gerektiğinin hep bilincinde olmalı.

İş dünyası liderleri, stratejilerini gelişen teknolojiler karşısında güncel tutmalı, kuruluşlarının ileriye dönük olmalarını sağlamalı ve performansı artırmak için teknolojilerini kullanmalı. Firmalar, rekabet ve riskin nereden gelebileceği konusunda bir dizi senaryo planlamalı ve çalışanlarının becerilerini de güncel tutmalı.

Tüm halkların yeni teknolojilerden faydalanabilmesi için devletlerin de gelişmiş teknolojiye uyum sağlaması gerekiyor.

 İşte 12 yıkıcı teknoloji:

Gelişmiş robotlar

Artık gelişmiş robotlar, yapay zekâ, makinelerin birbiri ile iletişimi, sensörler ve kumanda aygıtlarındaki hızlı gelişme sayesinde insanüstü duyular, beceriler ve zekâ kazanıyor. Giderek daha yetenekli olan robotlar, bir zamanlar ekonomik olmadığını düşündüğümüz işleri üstlenebilir.

Rapor, robotların daha ucuz, daha becerikli ve daha güvenli bir hale getirilmesinin ardından; üretim, bakım, temizlik ve cerrahi gibi alanlarda insan emeğinin cazip bir yedeği olarak büyümeye devam edeceklerini öngörüyor.

Yeni nesil genom bilimi

Genom bilimi konusundaki bilgimiz arttıkça, gen düzeltme, teşhis ve tedavi alanında da yeni beceriler kazanıyoruz. Süper bilgisayarlar, genetik analizin muazzam derecede karmaşık işlemini çok daha basit hale getirdiğinden, rapor “genetik tabanlı teşhisler ve tedavilerin hastaların yaşamlarını 2025’te altı ay ile iki yıl arasında uzatabileceği” bir dünya öngörüyor.

Enerji depolama aygıtları

Bu teknoloji, daha sonra kullanmak üzere enerji depolayan piller ve diğer sistemleri içeriyor. Lityum iyon (Li-ion) piller ve yakıt hücreleri, elektrikli ve hibrit araçlara güç sağlıyor. Enerji depolama teknolojisindeki ilerlemeler, önümüzdeki on yıl boyunca içten yanmalı motorlu araçlarla rekabet edebilecek elektrikli araçların (Hibrit, Plug-in Hibrit ve %100 elektrikli) yaygınlaşmasını sağlayacak. Pillerin daha ucuz ve verimli olması; ulaşım, enerji üretimi, petrol ve gaz endüstrilerinde büyük yarar sağlayacak.

Otonom (sürücüsüz) araçlar

Bu araçların faydaları arasında emniyet artışı, karbondioksit emisyonlarının azaltılması, sürücüler için daha fazla boş zaman veya çalışma süresi ve artan verimlilik bulunuyor. Raporda, 2025 yılına gelindiğinde, “sürücüsüz devrim” olabileceği belirtiliyor.

3D baskı

3D baskı üretimde performansı artıyor, malzeme çeşitliliğini genişletiyor ve fiyatları düşürüyor. 3D baskı ayrıca, imalatta boşa harcanmış malzeme miktarını azaltıyor ve geleneksel tekniklerle üretilmesi zor olan nesneler için kullanılıyor. Ayrıca bilim adamları, biyo-baskılı doku ve organ üretme çalışmalarını sürdürüyor.

Petrol-doğalgaz keşif ve yeniden kazanım yöntemleri

Geleneksel delme yöntemleriyle erişilmesi ekonomik olmayan petrol ve gaz depolarına ulaşmayı mümkün kılan kaya gazı çıkartma teknolojileri büyük ilgi görüyor. Bu yöntem yeni rezervlerin önünü açabilir.

Uluslararası Enerji Ajansı, ABD’nin ulaşılması güç noktalardan petrol çıkarmasının sonucunda ekonomik anlamda gelişeceğini; hidrolik kırma (İngilizce: Hydraulic fracturing veya Fracking) ve diğer teknolojilerdeki gelişmeler sayesinde 2020 yılına kadar dünyanın en büyük petrol üreticisi olacağını öngörüyor.

Gelişmiş malzeme teknolojileri

Mevcut malzemeleri moleküler düzeyde işleme yeteneği, zaten güneş gözlüğü, bisiklet çerçevesi ve tıbbi ekipman gibi ürünlerde ilerleme sağlıyordu. Ancak bilim insanları günümüzde, çeşitli nano malzemeler üzerinde her zamankinden daha fazla kontrol sahibi. İlaç firmaları, kanser gibi hastalıklarda ilaç tedavileri için nano parçacıkları kullanmak amacıyla araştırmalara devam ediyor.

Yenilenebilir enerji

Güneş, rüzgâr, hidroelektrik ve okyanus dalgası gibi yenilenebilir güç kaynakları, sonsuz bir enerji vaadinde bulunuyor. Bu teknoloji kirlilik endişelerini de azaltıyor. Uluslararası Enerji Ajansı, güneşin 2050 yılına kadar dünyanın en büyük elektrik kaynağı olma yolunda fosil yakıtları geride bırakacağını öngörüyor.

Mobil İnternet

Son yıllarda mobil İnternet teknolojisi, kullanımı kolay ara yüzler ve giyilebilir cihazlar da dahil olmak üzere yeni formatlar ile hızla gelişiyor. İnternetle ilgili harcamalar, tarım ve enerji sektörlerini bile geride bırakıyor.

Bilgi işlem otomasyonu

Yapay zekâ, makine öğrenimi ve doğal kullanıcı ara yüzlerindeki (Örn: ses tanıma) ilerlemeler, eskiden makineler için pratik olmayan birçok işi otomatikleştirdi. Gelecekte bazı iş türlerinin tamamen otomatikleşmesi de mümkün. 2025 yılına kadar, bilgisayarların 140 milyon farklı insanın işini yapabileceği öngörülüyor.

Nesnelerin İnterneti

Nesnelerin interneti (Makinelere ve diğer fiziksel nesnelere sensörleri ve kumanda aygıtlarını bağlayarak onları dünyaya bağlı hale getirmek) hızla yayılıyor. Nesnelerin İnterneti, bir fabrikadaki ürün akışını izlemekten, bitkilerdeki nemi ölçmeye; elektrik santralleri vasıtasıyla su akışını izlemekten, işletmelerin ve kamu kuruluşlarının varlıkları yönetmesine, performansı optimize etmesine ve yeni iş modelleri yaratmasına kadar birçok konu için olanak tanıyor. Aynı zamanda uzaktan izlenme yoluyla, kronik hastalığı olan hastaların sağlık takibinin yapılmasını ve bu sayede hem hastanın sağlık durumundan anında haberdar olunmasını sağlama potansiyeline sahip.

Bulut teknolojisi

Bu teknoloji ile, herhangi bir bilgisayar uygulaması veya hizmeti, yerel yazılım veya işlemci gücü gerekmeden bir ağ üzerinden teslim edilebiliyor. Bulut, şirketler ve hükumetler için bilgi teknolojileri ekonomisini geliştirebilir ve ödeme benzeri hizmet modelleri de dahil olmak üzere tamamen yeni iş modelleri geliştirilmesini sağlayabilir. Raporda, bulut teknolojisi olanakları sayesinde, küçük şirketlerin daha önce sadece büyük firmalara sunulan bilgi teknolojisi yeteneklerine sahip olacağını öngörüyor.

Kaynak:
McKinsey Global Institute, Disruptive technologies: Advances that will transform life, business, and the global economy

Hazırlayan: Cemre Yavuz

12 yeni teknoloji dünyayı dönüştürecek yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.