Son iki yıldır dünyanın en çok konuşulan sağlık konularından biri bu. GLP-1 ilaçları milyonlarca insanın kilo vermesine yardımcı oluyor; sosyal medyada, televizyonlarda ve hatta günlük sohbetlerde sık sık karşımıza çıkıyor. Ancak mesele yalnızca birkaç kilo vermekten ibaret değil. Çünkü bu ilaçlar iştahı azaltmanın ötesinde metabolizmayı, bağırsakları, kas dokusunu ve yaşam tarzını etkiliyor. Bazıları için yeni bir umut, bazıları için ise dikkatle izlenmesi gereken yeni bir tıbbi müdahale.
Bu sayımızın kapak dosyasında Prof. Dr. Zeliha Özer, GLP-1 iğnelerinin nasıl çalıştığını, hangi riskleri taşıdığını ve neden mutlaka doktor kontrolünde kullanılması gerektiğini ayrıntılarıyla anlatıyor. Aynı dosyada kilo vermenin belki de en zor kısmına, verilen kiloları koruma sorununa da eğiliyoruz. Yeni araştırmalar, bağırsaklarımızda yaşayan bazı bakterilerin bu mücadelede önemli rol oynayabileceğini gösteriyor. Görünen o ki geleceğin kilo kontrolü stratejilerinde bağırsak mikrobiyotası önemli bir yer tutacak.
Sıcaklık ve eşitsizlikler ve yazarlarımız
Bu sayıda iklim krizinin gündelik hayatımıza nasıl yansıdığına da bakıyoruz. Sıcak hava dalgaları artık olağanüstü olaylar değil, yaz mevsiminin yeni normali haline geliyor. Yedi ülkede milyonlarca cep telefonu verisinin incelendiği araştırma, insanların aşırı sıcaklarda nerelere sığındığını ve sıcaklığın etkilerinin sosyal eşitsizliklerle nasıl iç içe geçtiğini ortaya koyuyor.
Yazarlarımız yine gündemin farklı boyutlarını ele alıyor. Lale Akarun, Boğaziçi Üniversitesi’nde son yıllarda yaşananları akademik özgürlük ve kurumsal hafıza açısından değerlendirirken, Tanol Türkoğlu Papa XIV. Leo’nun yapay zekâ üzerine yayımladığı dikkat çekici tebliğden hareketle dijital toplumun yükselişini tartışıyor. Doğan Kuban ise eski tarihli bu yazısında Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın gözlemlerinden yola çıkarak yüz yılı aşkın süredir değişmeyen zihniyet kalıplarını sorguluyor. Ali Akurgal da bilim insanı ile mühendis arasındaki temel farkları nükleer enerji örneği üzerinden ele alıyor.
Tanol Türkoğlu’nun aylık sayfası Diitalem’de yapay zeka, iş dünyası üzerine son gelişmeleri okuyacaksınız: iki kahraman Bay Zhou ve stajyer Aime.
Kuban hocanın son kitabı
Dijital çağın yeni tehditlerinden biri olan siber güvenlik de sayfalarımızda yer alıyor. Kültür Üniversitesi’nden Esra Erik Akyol, bankacılık sektörünün karşı karşıya olduğu yeni riskleri ve finans dünyasının değişen güvenlik anlayışını inceliyor. Bu sayımızda Türkoğlu’nun Dijitalem’i var, yine birbirinden ilginç konularla…
Bu sayıda ayrıca büyük ustamız Doğan Kuban’ı yeni kitabıyla da anıyoruz. Sağlığında tamamlayıp teslim ettiği son eseri “İstanbul’un Destansı Anlatımı”nda Kuban Hoca, İstanbul’un tarihine ve Osmanlı dönemine eleştirel bir gözle bakıyor. “Bu son kitabım, en sevdiğim kitabım” dediği çalışma, onun düşünsel mirasının önemli halkalarından biri olmaya aday.
Bal süper gıda mı?
Bilim ve Beslenme sayfamızda bu kez balı mercek altına aldık. Binlerce yıldır sofralarımızda yer alan bu doğal ürün gerçekten bir “süper gıda” mı? Modern bilim bu konuda ne söylüyor? Yanıtları araştırıyoruz.
Grafik Bilgi sayfamızda ise nükleer enerjinin görünmeyen yüzüne bakıyoruz. Kazakistan’ın başını çektiği küresel uranyum üretim haritası, enerji güvenliği ve jeopolitiğin nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor.
İstinye Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Türker Kılıç’ın yazısı bu sayının düşünsel açıdan en ilgi çekici metinlerinden biri. Carlo Rovelli’nin fikirlerinden hareketle bilincin gerçekten “zor problem” olup olmadığını sorguluyor ve beynin çalışma biçimine farklı bir pencere açıyor.
Aşk mı azalıyor?
İnsan ilişkileri de bilimsel araştırmaların gündeminde. Yeni bir çalışma, çocuk sahibi olduktan sonraki ilk yıl içinde çiftlerin birbirlerine duydukları aşk ve bağlılık hissinde düşüş yaşanabildiğini gösteriyor. Uzmanlara göre bunun nedeni aşkın azalması değil, ebeveynliğin getirdiği büyük dönüşüm.
Teknoloji sayfalarımızda ise yapay zekânın beklenmedik bir etkisini ele alıyoruz. Açık kaynak yazılım dünyası, yapay zekânın ürettiği devasa kod seliyle mücadele ediyor. Bir yandan üretkenlik artarken diğer yandan gönüllü geliştiriciler üzerindeki yük büyüyor.
Hayvanlar Dünyası sayfamızın yıldızları ise yaz gecelerinin ışıklı dansçıları: Ateş böcekleri. Milyonlarca yıllık evrim sürecinde geliştirdikleri biyolojik fenerlerle iletişim kuran bu büyüleyici canlılar, ne yazık ki ışık kirliliği ve habitat kaybı nedeniyle giderek azalıyor.
Nilgün Özbaşaran Dede’nin hazırladığı Araştırma Gündemi sayfalarında yine birbirinden ilginç çalışmalar var. Yardıma çağıran fasulye bitkileri, biyolojik yaşımızı ölçmeye aday yeni genetik saatler ve yön bulma ustası güvercinler bunlardan yalnızca bazıları. Meraklı Çocuk sayfamızda ise kadın ve erkek giysilerindeki düğmelerin neden farklı yönlerde yer aldığı sorusunun peşine düşüyoruz. Onu da Mercan Bursalı hazırladı.
Bilgi Küpü’nde çok ilginç soru var: İnsanlık tarihinde bugüne kadar kaç nesil geçti?
***
Dijital HBT’de ekstra sayfalar
Derginin kapağında üst sağda başlık kenarındaki kare kod’u telefon kameranıza taratarak, çok daha fazla habere ve bilgiye ulaşabilirsiniz. Yeni dijital abone olanlar arşive ulaşmanın yanısıra Orhan Bursalı’nın kitaplığından çok sayıda kitap edinecek. Ayrıntı gelecek sayıda.
Unutmayın: Dijital HBT’ye abone olarak hem arşive ulaşabilir hem de derginin yaşamasına destek vermiş olursunuz. Okuyun, okutun.
***
Bu sayımızda sağlık, teknoloji, çevre, toplum ve kültür arasında dolaşırken ortak bir temanın öne çıktığını görüyoruz: Değişim. Kimi zaman bedenimiz değişiyor, kimi zaman yaşadığımız şehirler, kullandığımız teknolojiler ya da düşünme biçimlerimiz. Bilim ise bu değişimi anlamanın en güçlü araçlarından biri olmaya devam ediyor.
Bilimin ışığını birlikte büyütmek için desteğinizi sürdürün. HBT’yi yaşatmak ve bağımsız bilim haberciliğini sürdürebilmek için gösterdiğiniz dayanışma bizim için çok değerli.
Sevgi ve saygılarımla.
Özlem Yüzak
