Yapay zekâ sohbet robotları her zaman ulaşılabilir, sabırlı ve destekleyici olabilir. Ancak yeni bir araştırma, yalnızlığı azaltmanın hâlâ gerçek insan ilişkilerine bağlı olduğunu gösteriyor. Üstelik yabancılarla yapılan kısa sohbetler bile düşündüğümüzden çok daha faydalı olabilir.
Yapay zekâ sohbet robotları giderek daha fazla insanın günlük yaşamının parçası haline geliyor. Her an ulaşılabilir olmaları, yargılamadan dinlemeleri ve sürekli destek sunmaları nedeniyle bazı kullanıcılar onları bir tür dijital arkadaş olarak görmeye başladı. Ancak yeni bir araştırma, bu ilişkinin gerçek insan bağlarının yerini alamadığını ortaya koyuyor.
Kanada’daki British Columbia Üniversitesi’nden araştırmacılar, yapay zekâ ile kurulan iletişimin yalnızlık üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla yaklaşık 300 üniversite öğrencisinin katıldığı iki haftalık bir deney gerçekleştirdi.
Araştırmacılar, ChatGPT-4o mini tabanlı “Sam” adlı bir sohbet robotu geliştirdi. Sistem, destekleyici, anlayışlı ve iyimser bir arkadaş gibi davranacak şekilde tasarlandı. Katılımcıların bir bölümü iki hafta boyunca her gün Sam ile mesajlaştı. Bir başka grup ise her gün rastgele eşleştirildikleri başka bir öğrenciyle yazıştı. Üçüncü grup ise yalnızca günlük tuttu.
Deneyin başında ve sonunda katılımcıların yalnızlık düzeyleri ölçüldü.
Sonuçlar dikkat çekiciydi.
Gerçek insanlarla düzenli olarak iletişim kuran katılımcıların yalnızlık duygularında belirgin bir azalma görüldü. Buna karşılık sohbet robotuyla her gün iletişim kuranların yalnızlık düzeylerinde anlamlı bir değişiklik olmadı. Yapay zekâ ile konuşanlar, yalnızca günlük tutan grupla neredeyse aynı sonuçları verdi.
Araştırmacılar bu nedenle yalnızlığın giderilmesinin, insan duygularının ve ilgisinin yalnızca simüle edilmesinden daha fazlasını gerektirdiği sonucuna vardı.
ELIZA’dan ChatGPT’ye
Aslında insanların bilgisayarlarla duygusal bağ kurması yeni bir olgu değil.
1960’larda bilgisayar bilimci Joseph Weizenbaum tarafından geliştirilen ELIZA adlı program, kullanıcıların söylediklerini soru olarak geri yansıtıyordu. Son derece basit olmasına rağmen birçok kişi bu sistemle şaşırtıcı derecede kişisel sohbetler kurmuştu.
Bugünün büyük dil modelleri ise çok daha gelişmiş. Bu nedenle özellikle sosyal kaygı yaşayan veya yalnız hisseden kişiler için yapay zekâ önemli bir çekim merkezi oluşturuyor.
Araştırmalar, sohbet robotlarıyla konuşmanın kısa vadede ruh halini iyileştirebildiğini gösteriyor. Ancak yeni çalışma, bunun kalıcı sosyal bağların yerini tutmadığını ortaya koyuyor.
Yabancılarla konuşmanın beklenmedik gücü
Psikologlar yalnızlığı azaltmanın en etkili yollarından birinin yeni insanlarla iletişim kurmak olduğunu söylüyor.
Sussex Üniversitesi’nden Gillian Sandstrom ve Chicago Üniversitesi’nden Nicholas Epley’nin araştırmaları, insanların yabancılarla sohbet etmekten genellikle sandıklarından çok daha fazla keyif aldıklarını gösteriyor.
İlginç olan şu ki insanların çoğu reddedilmekten korktukları için sohbet başlatmaktan kaçınıyor. Oysa araştırmalar, kısa ve gündelik konuşmaların bile ruh halini iyileştirdiğini, aidiyet duygusunu güçlendirdiğini ve sosyal özgüveni artırdığını ortaya koyuyor.
Sandstrom’un çalışmalarında katılımcılardan bir hafta boyunca her gün yeni bir kişiyle konuşmaları istendi. Sadece birkaç gün içinde insanların reddedilme korkularının azaldığı ve sohbet becerilerine olan güvenlerinin arttığı görüldü.
Sıcaklık zekâdan daha önemli
Araştırmaların ortaya koyduğu bir başka sonuç da etkileyici sohbetler için çok esprili ya da çok bilgili olmanın gerekmediği.
Karşımızdaki insanların en çok değer verdiği özellik; sıcak, samimi ve içten davranılması.
Uzmanlara göre yalnızlığın panzehiri kusursuz konuşmalar değil, gerçek insan temasları.
Yapay zekâ destekleyebilir, dinleyebilir ve teselli edebilir. Ancak başka bir insanın düşüncelerini, duygularını ve hayat hikâyesini keşfetmenin yerini alamıyor.
Çünkü yalnızlığı azaltan şey, bir algoritmanın bizi anlaması değil; iki insan zihninin gerçekten birbirine temas etmesi.
Kaynak: https://www.newscientist.com/article/2530034-how-to-sparkle-in-conversation-with-strangers/