Yıllardır önce CBT ve sonra HBT teknolojideki ve sanayideki durumumuzu yazıp çizdik. Son yıllarda sanayinin yüksek teknoloji temelinde dönüştürülmesine ilişkin önerilerin/görüşlerin dillendirilmesi olumlu bir gelişme. Bu noktaya gelinmesinde CBT ve HBT’nin çok önemli bir işlev gördüğünü gönül rahatlığı ile söyleyebiliriz. Yüksek teknolojiye dayalı bir ekonominin bilinçlere çıkması çok önemli… Ancak henüz somut gelişmelerin çok uzağındayız…

İmalat sanayi net ithalatçı…

İmalat sanayi ihracatında ilk iki sırada yer alan motorlu kara taşıtları ve römorklar sektörü ile ana metal sanayi net ithalatçı konumunda. 2015 yılında imalat sanayi ihracat sıralamasında ilk sırda yer alan motorlu kara taşıtları ve römork sektörü yaklaşık 18,5 milyar dolar ihracat yapmış… İthalat ise 20 milyar dolar… Sonuç:1,5 milyar dolar dış ticaret açığı.

Bu bulgu, sektörün 1 birim ihracat yapmak için 1 birimden daha fazla ithalat yaptığını ortaya koyuyor. İmalat sanayi ihracatında ikinci sırda yer alan ana metal sanayi de net ithalatçı. Sektör 2015 yılında yaklaşık 17,7 milyar dolar ihracat, 21,9 milyar ithalat yapmış. Sektör yaklaşık 4,2 milyar dolar dış ticaret açığı vererek cari açığı olumsuz yönde etkilemiş.

Tablo 1: İmalat sanayinde net ithalatçı sektörlerde ihracat, ithalat ve dış ticaret dengesi (Milyon $) (2015)  Kaynak: TÜİK veri tabanından hareketle oluşturuldu.

Türkiye temel olarak geleneksel sektörlerde (tekstil ürünleri, giyim eşyası, gıda ve içecek, mobilya vs.) net ihracatçı bir ekonomi. Bu sonuç Türkiye’nin uluslararası iş bölümü içerisindeki yerini değiştiremediğini tipik çevre ekonomisine özgü bir ihracat yapısına sahip olduğunu söylüyor.

İmalat sanayinin katma değer yapısı: Düşük profilli

Türkiye imalat sanayinin katma değer yapısı düşük profilli bir yapı gösteriyor. İmalat sanayinde ilk altı sektörün katma değer paylarını gösteren Grafik, Türkiye imalat sanayinde yaratılan katma değerin %28,9’unun üç geleneksel sektör (gıda, tekstil ve giyim) tarafından üretildiğini bize söylüyor. Altı sektörün katma değer payı ise %52,3. Gerçekçi olalım, Türkiye’nin bu katma değer yapısı ile yapısal sorunlarını çözmesi ve ithalata bağımlılığını azaltması olası değil.

Grafik: İmalat sanayinde ilk alt sektörün katma değer payı (%) Kaynak: TÜİK veri tabanından hareketle kendi hesaplamamız.

Üretimde ithal girdi payları…

TÜİK’in en son 2002 yılı için yayınladığı Input-Output tablolarından hareketle yaptığımız hesaplamaya göre üretimde ithal girdi oranının en yüksek gerçekleştiği sektörlerin başında; Kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri (%50,3); radyo, televizyon ve haberleşme cihazları (%30,6); mobilya ve başka yerde sınıflandırılmamış diğer ürünler (%31,3), tıbbi aletler (%26,9); deri ürünleri ve ayakkabı imalatı (%22,9); ana metal sanayi 8%22,7), plastik ve kauçuk ürünler (%22,1), büro, muhasebe ve bilgi işlem makinaları (%20,9); kimyasal madde ve ürünleri (%18,7) sektörleri geliyor. Kısaca, sanayide birçok sektör bir birim üretim yapabilmek için yüksek oranda ithal girdi kullanıyor… Üretimin ithalata bağımlılığı yüksek.

Sonuç olarak, sanayi yapısına ilişkin bu bulgular, uluslararası meta zincirine eklemlenme ve sipariş alma yarışının ithalata bağımlı bir yapı ile sonuçlandığını ve bu yapının giderek kalıcılaştığını gösteriyor.

Bayram Ali Eşiyok /  bayramali.esiyok@kalkinma.com.tr

Sanayide yapısal sorunlar artıyor… yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Bir kent düşünün ki, tüm ülkenin ihracattaki payı %52 ve ithalattaki payı ise %56 olsun! 2014 ithalatının 136 milyar dolarını tek başına o kent gerçekleştirsin.

Yaşadığımız kaosu anlatıyor rakamlar!

Eşiyok’un önerdiği modelin ”omurgasını kamu öncülüğünde görece az gelişmiş Anadolu kentlerinde imalat, tarım, turizm ve madencilik gibi sektörlerde tesislerin kurulması oluşturuyor… Bazı projelerde “sosyal kârlılık” kriteri çerçevesinde işsizlik sorununun çözülmesi hedeflenirken, bazı projelerde ise “kârlılık” kriteri benimsenerek, kurulacak tesislerin az gelişmiş kentlerin sermaye birikimine katkısı amaçlanıyor. Modelin ikinci bileşenini ise, İstanbul’da yer alan sanayi tesislerinin Anadolu’ya taşınmasına yönelik teşvik edici araçlar veya hukuki zorunluluklar...”

Öneriyi tablolarla birlikte lütfen okuyun, ayrıntılar içeride… Buna eşlik eden küçük önerileri de var. Ayrıca Aykut Konuralp, 1960 – 2013 arası Türkiye’nin 3 misli, İstanbul 10 misli büyüdüğünü gösteren, benzer kentlerin büyüklükleriyle mukayesesi ilginç tablosunu da yayımlıyoruz.

Esas bomba bir iki sayı sonra… Doğan Kuban büyük tartışmaya yol açacak Anadolu’nun nasıl büyüyeceğine ilişkin yazısını hazırlıyor. Bekleyin!

Herkese Bilim Teknoloji, Türkiye’nin düşünce ve tartışma platformudur, bilgi, bilim odağıdır. Bizi izleyin!

“Kansere yenilmemek”

Bu başlık, arkadaşımız Cem Say’ın yazısına ait. Eşi, organizasyon teorilerinin parlak ismi Prof. Arzu İşeri Say’ı kaybettik. Bu yazıyı, Arzu henüz hayattayken yazdı. İnsanlığın kansere meydan okuyuşuyla, Arzu’yu bu şekilde andı…

Diyor ki “Ve bir gün insanlık kazanacak. Düşenlerin şerefine…”

Sevgili Cem’in ve ailesinin acısını paylaşmaktan başka elimizden bir şey gelmiyor!

Dergimizde yeni bir yazıyı anımsatmalıyız:  ODTÜ Eğitsel Nörobilim/Nöroteknoloji Araştırma Grubu’nun başkanı Prof. Kürşat Çağıltay ve arkadaşları, epey revaçta olan bilgisayar oyunlarıyla ve etkinlikleriyle bellek geliştirmenin gerçekliğini araştırıyor. Bu konuda bilimin bulgularını paylaşıyor.

Bozkurt Güvenç, Kadınlar Şeytan mı, başlıklı ikinci yazısında “Zor koşullarda hayatta kalmaya çabalayan kadınların, bir yaşam stratejisi aramasını anlamak gerekir. Ne yapsınlar, ”gelin biz cadıları yakın” mı desinler? “Yaşam haklarını koruyan şeytani yollar arıyor ve buluyorlar” diyor.

Doğan Kuban, Avrupa ile aramızdaki farkın nasıl kapatılacağını irdelediği yazısında altını çizdiği bir olgu var: “Uygar dünya bizimle olan ilişkilerinde ikiyüzlüdür. Bu bağlamda her şeyi ile geri kalmış ülkelere model olan Batı, bizim gibi toplumların yöneticilerine ikiyüzlü olmayı öğretmektedir.”

Hacer Gülşen’in ilginç “Filler ve edebiyat” yazısı, “Cengiz Han’ın 16 milyon torunu” haberi, Meltem Eryılmaz’ın “Sizin Öğrenme Stiliniz Hangisi?” başlıklı incelemesi, Müfit Akyös’ün, teknoloji geliştirmeye yeni bakışla “Yaratıcılık ve geliştirme faaliyetlerinde ‘sorumluluk’ öğretilebilir mi” sorusunun peşinden gidişi, Mustafa Çetiner‘in bilimsel toplantılara yönelik eleştirisi ve daha pek çok, bilim, sağlık ve teknoloji üzerine onlarca yazı, resim, teknoloji Vitrini, son araştırmalardan derlediğimiz haberlerle, size dolu bir dergi daha hazırladık.

Biz işimizi zevkle yapıyoruz! Burası gerçek bir Türkiye odağı, geleceği kurduğumuz, el birliğiyle ve hep birlikte…

Gelecek Cuma yine buradayız ve birlikteyiz!

***

Sayfamıza onur verdiniz:

Mehmet Zaman Saçlıoğlu paylaştı: Yıllık toplantımız Üniversite Öğretim Üyeleri Derneği eski yönetim kurulu üyeleri.

Herkese Bilim Teknoloji’yi okuyoruz, destekliyoruz. Soldan Ayakta M. Z. Saçlıoğlu, Ülkü Azrak, Hannelore Azrak, Cengiz Arin, Burhan Şenatalar, Şelale Birgen, Tahsin Yeşildere, Alpar Sevgen, Ayhan Alkış, oturanlar: Zübeyde Alkış, Binnaz Toprak, Ayla Zırh Gürsoy, Aysel Çelikel, Cevza Sevgen, Mürteza Çelikel.

İKİ BİLGE KONFERANSLARI BAŞLIYOR, YARIN

Doğan Kuban ve Bozkurt Güvenç ile birlikte, Bahçeşehir Üniversitesi’nin de desteğiyle geçen yıl başlattığımız “İki Bilge Konferansları” yaz tatilini bitirdi ve yarın yeni dönemin ilk konferansıyla karşınızdayız. Bahçeşehir Üniversitesi Beşiktaş Yerleşkesinde, 1 Ekim 2016 Cumartesi günü (yarın) saat 17’de buluşuyoruz. Gençlerin özel davetlimiz olarak başımızın üzerinde yerleri olacak!

Kimse İstanbul’a kayıtsız kalamaz: Ana çizgileriyle bir öneri! yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Tempolu sabit yatırımlarla desteklenmeyen imalat sanayinin katma değer payı aşınırken, sanayinin ithalata bağımlı hızla artıyor. Oysa sanayi sektörü önceden hazırlanmış bir strateji çerçevesinde ve tedricen dışa açılmış olsa idi, dışa açılmanın sanayide yarattığı ve 2000’li yıllarda giderek kristalize olan maliyetleri muhtemelen daha düşük olabilecekti.

1980’lerden günümüze kadar uygulana gelen finansal birikime dayalı iktisat politikalarının sonuçlarını sanayinin düşük profilli ihracat yapısında görmek mümkün. Sanayileşme ve yapısal değişme gibi dinamik etkinliği hedeflemeyen bu politikalar sonucunda sanayide niteliksel değişme sağlanamadı, ihracatın ve üretimin kompozisyonu temel olarak düşük ve orta teknolojilere dayalı gelişti ve bu durum giderek yapısal bir nitelik kazandı.

Yüksek teknoloji ihracat

 2015 yılı bulgularına göre yüksek teknoloji içerikli sanayi ihracatının değeri sadece 4,902 milyon dolar. Düşük düşük teknoloji içerikli sanayinin ihracat değeri ise yüksek teknoloji ihracatının 9.6 katı kadar (47,086 milyon dolar düzeyinde) gerçekleşmiş. Orta-düşük teknoloji ihracatı 39,706 milyon ve orta-ileri teknoloji ihracatı ise 42,738 milyon dolar düzeyinde bir değere sahip.

Tablo: Teknoloji Yoğunluğuna Göre İmalat Sanayi İhracatı (Birim: Milyon $)

Kaynak ve Notlar: OECD, ISIC Rev.3 technology intensity definition ve TÜİK veri tabanından hareketle kendi hesaplamamız.

Teknoloji yoğunluğuna göre ihracat payları incelendiğinde (bkz. grafik), 2015 yılında düşük teknolojilerin ihracat payı %35 oranında gerçekleşirken, yüksek teknolojilerin payı sadece %3.6 oranında gerçekleşmiş. Orta-düşük teknolojilerin payı % 29.5, orta-yüksek teknolojilerin payı ise %31.8 oranında bulunuyor.

Grafik: Teknoloji Yoğunluğuna Göre İhracat Payları (%)Teknoloji yoğunluğuna göre ihracat payları incelendiğinde (bkz. grafik), 2015 yılında düşük teknolojilerin ihracat payı %35 oranında gerçekleşirken, yüksek teknolojilerin payı sadece %3.6 oranında gerçekleşmiş. Orta-düşük teknolojilerin payı % 29.5, orta-yüksek teknolojilerin payı ise %31.8 oranında bulunuyor.

Kaynak: Kendi hesaplamamız.

Sonuç olarak, ihracatın teknolojik yapısına ilişkin bu bulgular, uluslararası meta zincirine eklemlenme ve sipariş alma yarışının düşük ve orta teknolojilere dayalı ve ithalata bağımlı bir sanayi yapısı ile sonuçlandığını ve bu yapının giderek kalıcılaştığını ve sürdürülemeyeceğini gösteriyor.

Üretimin (dolayısı ile ihracatın) yüksek katma değer/ileri teknoloji temelinde yeniden yapılanması ise yeni bir sanayileşme stratejisine ve bunu da kapsayan (reel birikimi iktisat politikalarının merkezine koyan) yeni bir kalkınma stratejisine bağlı gözüküyor. Ufukta ise reel birikime dayalı yeni bir kalkınma stratejisinin öncülleri değil, giderek inşaatlaşan bir ekonominin yarattığı sorunlar gözüküyor.

Bayram Ali Eşiyok

İhracatın teknolojik yapısı: Sürdürülebilir mi? yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.