Tokyo ve Hokkaido Üniversiteleri ile Japon Bilim ve Teknoloji Kurumu’ndan bir grup araştırmacıya göre Brezilya ile bağlantısı olan ülkeler çoğunlukla tehlike altında. Ekip, sivrisineklerin neden olduğu viral hastalıkların insan vasıtası ile nereden nereye taşındığını analiz edebilmek için uçuş güzergah ve bağlantı noktalarını ve buralarda kayda geçen vakaları araştırdı. Prof. Nishiura, zikanın görülme ihtimali zayıf olan ülkelerin bir dizi önlem alması gerektiğini ve özellikle tehlikeli bölgelere seyahat etmek zorunda olan hamile kadınlara dikkat edilmesi gerektiğini belirtti.

Bölgelere göre dağılımı tam olarak anlayabilmek için sivrisinekler ile ilgili ekolojik bilgiler de analiz sürecine eklenebilir dendi.

Kaynak: https://www.sciencedaily.com/releases/2016/05/160527090912.htm

Zika virüsü yayılmaya devam ediyor yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Uzay ve Fizik

• Avrupa Nükleer Araştırmalar Merkezi’nin (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ile yapılan deneylerde gözlenen yeni ve son derece ilginç parçacıklar fizikte birtakım temel ilkeleri yerle bir edebilecek ipuçlarını da gözler önüne seriyor.
• Satürn gezegenine gönderilen insansız uzay aracı Cassini ile ilgili ekibin üyelerinden bilim yazarı Charles P. Wohlforth, Satürn’ün dondurucu soğukluktaki uydularından biri olan Titan’ın insanlar için dünya dışındaki en iyi seçenek olduğunu öne sürüyor (üzgünüz, Mars).
• Kütleçekim dalgalarıyla ilgili keşif uzaybilimde yeni bir çağ başlattı. Bu durumda kara delikler ve kimi başka kozmik olgular konusunda yepyeni ayrıntıların ortaya çıkması da beklenebilir.
• Proxima b: Uzaybilimciler güneş sistemine en yakın yıldızın çevresinde yeni bir gezegeni gün yüzüne çıkarttılar. Bu buluşla birlikte, yıldızlararası yolculukla ilgili bilim-kurgu düşleri de yeniden gündeme geldi.

Sürdürülebilirlik ve İklim

• Sürekli değişmekte olan bir iklimin yarattığı güçlüklerle karşı karşıya olduğumuz şu günlerde, İsrail kuraklığa bağlı su açığını yeni bir dizi tuzdan arındırma tesisiyle artı değere dönüştürdü.
• Ekim ayında yayımlanan bir araştırma kutupsal girdabın Avrupa’ya doğru yön değiştirdiğini, buna bağlı olarak da önümüzdeki kış mevsiminde dondurucu soğukların daha aşağı enlemlere kayma olasılığının da arttığını ortaya koydu.
• Kutup denizinde buz yitimi: Bilim insanları şimdilerde kutuplardaki erimenin ve Arktik koridor oluşumunun yaratabileceği karmaşık biyolojik sonuçları araştırıyorlar.
• Güney Kutbu’ndaki ozon deliği: Bu yıl yapılan bir araştırma Güney Kutbu’ndaki ozon deliğinin giderek kapandığını doğruluyor. Bu başarının uluslararası işbirliğinin ve yeni teknolojilerin bir sonucu olduğuna dikkat çekiliyor.

Zihin ve Beyin

• 45 yıldır sürdürülmekte olan olağanüstü zeka düzeyine sahip ayrıcalıklı gençlerle ilgili uzun soluklu bir araştırma, meslek yaşamlarında başarılı olacak parlak çocuklar yaratmak için gerekli olan unsurları gözler önüne serdi.
• Yeni bir araştırma otistik kız çocuklarının kendilerine özgü birtakım belirtiler sergilediklerini ve bu belirtilerin de çoğu zaman yanlış tanı konmasına neden olduğunu ortaya koyuyor.
• Yapay zekânın (Artificial intelligence-AI) dünya Go şampiyonu Lee Sedol’u yenmesi, AI’nin insan zekâsı ile boy ölçüşebilecek düzeye çıkabileceğini gösteren önemli bir gelişme.

Teknoloji

• Bilim insanları son derece sağlam ve elektriği de iletebilen kumaşların üretilmesine olanak tanıyan yeni bir yöntem geliştirdiler. Bu yöntem sayesinde, karbon nanotüpleri ve grafenle beslenen ipek böceklerinden çok daha güçlü ve sağlam ipek kumaşlar elde edilebiliyor.
• Nisan ayında fizik dalının en önde gelen bilimcileri, insanoğlunun dünya üzerindeki varlığının bir uzaylının bilgisayar programının bir parçası olup olmadığı konusunu ciddi bir biçimde tartışmaya açtılar.

Sağlık ve Tıp

• Bilim insanları kedilerin dışkısında bulunan toksoplazmos adlı son derece yaygın bir asalağın insanların duygudurumlarını ve davranışlarını olumsuz yönde etkileyebileceğini gözler önüne seren çok daha somut kanıtlara ulaştılar.
• Dinlence amaçlı spor etkinlikleri ya da daha başka etkinlikler sırasında kafada meydana gelebilecek en hafif sakatlanmalar bile sanıldığından çok daha yıkıcı sonuçlar doğurabilir. Geçtiğimiz Şubat ayında yayımlanan bir araştırma, kafaya yenen en hafif darbelerin bile uzun erimde intihar etme olasılığını üç kat arttırabileceğine işaret ediyor.
• Mikrosefali hastalığında tırmanışa neden olan Zika virüsü Brezilya’da ciddi sağlık sorunlarına yol açtı. Olayın yol açtığı bu yıkım tüm Amerika anakarasının yanı sıra, tüm dünyada da kaygı uyandırdı.
• Üç ebeveynli bebek: Bu yıl ABD’de yeni bir yöntemle dünyaya gelen bir bebek, annesi ve babasından gelen DNA’nın dışında, bir bağışçının da genetik kodunu taşıyor. Yöntem birtakım güvenlik ve etik sorunları da beraberinde getiriyor.
• Eski çağlarda insan göçleri: DNA araştırmaları insanların Afrika’dan göç etmeleriyle ilgili zamanlamaya yeni bir boyut getiriyor. Ancak araştırmacılar bu öykünün yalnızca genetik bilimiyle açıklanamayacağına dikkat çekiyorlar.
• Bilim insanları gereksiz gördükleri genleri susturmak suretiyle en az gen sayısına sahip yapay bir hücre üretmeyi başardılar.
• Alzheimer hastalığına bir çözüm: Araştırmacılar Alzheimer hastalarındaki amiloid beyin plaklarını yok eden bir ilacın bilişsel becerilerin geliştirilmesinde de etkili olup olmadığı konusunda yeni birtakım deneyler uygulayacaklar. 

Rita Urgan

Kaynak: https://www.scientificamerican.com/article/the-most-popular-science-stories-of-2016/

https://www.sciencenews.org/article/top-science-stories-2016

Bilim ve teknolojide 2016: En çok ses getiren olaylar yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Geliştirilen yeni bir yöntem ile aedes aegypti türü genetiği değiştirilmiş erkek sivrisineklerin yavruları erişkinliğe ulaşamadan ölüyor ve çoğalamıyor. Bu müdahelenin amacı 1940’larda Afrika’da ortaya çıkan ve geçtiğimiz yıl Brezilya’da görülen Zika virüsü ile mücadele etmek.

Sivrisinekler İngiliz biyoteknoloji şirketi Oxitec tarafından modifiye edildi ve türün popülasyonunu azaltmayı hedefliyor. Söz konusu türün seçilmesinde ana neden ise bu türün dang humması, sarı humma, chikungunya ve Zika virüslerinin taşıyıcısı olması. Zika virüsüne karşı bir aşı veya enfeksiyona karşı bir tedavi henüz bulunabilmiş değil. Bu nedenle virüs ile mücadelede kullanılan yöntemler şimdilik yayılmasını önleme amacını taşıyor. Bu amaca uygun olarak da doğrudan bu virüsü taşıyan sivrisinekler hedef alınıyor.

Genetiği değiştirilmiş sivrisinekler DNA’larına kodlanan bir gen ile bir tür kendini yok etme mekanizmasına sahip oluyor. Söz konusu gen ile üretilen bir protein sineğin hayatta kalması için gereken bazı hayati genlerin kullanılmasını engelliyor. Böylece sinek erişkinliğe ulaşamadan ölüyor. Araştırmacılar proteini üretebilmek için laboratuvarlarda sinekleri antibiyotiklerle canlı tutarak çoğaltıyorlar.

Brezilya, Panama ve Cayman Adaları’nda bir süredir denenen yöntem türün popülasyonun %90 oranında azalmasına neden olmuş. Bugüne kadar ABD’de kullanılan sivrisinek ile mücadele yöntemleri ise sivrisinek popülasyonunu yalnızca %50 azaltabilmişti.

Sivrisinek popülasyonuna bu denli büyük etkileri olan bu yöntem elbette çevreye ve biyoçeşitliliğe olan etkisi bakımından bazı soru işaretlerine neden oluyordu. FDA, yaptığı açıklama ile genetiği değiştirilmiş bu sivrisineklerin yapılan testlerde çevreye kayda değer bir etkisinin saptanmadığını açıkladı.

Change.org üzerinden başlatılan ve FDA’ya genetiği değiştirilmiş sivrisinekleri onaylamama çağrısı yapan kampanyanın ise şimdiden 161.000 destekçisi var. Bilindiği kadarıyla FDA, sivrisineklerin çevreye etkisini gözlemlemek amacıyla Florida’da denemeler yapıyordu. FDA’nın açıklaması yöntemin ABD’de de uygulanmasının önünü açmış oldu.

Derleyen: Seyit Zor, Kaynaklar:

1. http://www.fda.gov/AnimalVeterinary/DevelopmentApprovalProcess/GeneticEngineering/GeneticallyEngineeredAnimals/ucm446529.htm
2. https://www.washingtonpost.com/news/to-your-health/wp/2016/01/29/heres-how-gm-mosquitos-with-self-destruct-genes-could-save-us-from-zika-virus/
3. http://www.reuters.com/article/uk-health-zika-intrexon-idUSKCN0WD1RQ

Resim Kaynağı: CDC Global, Flickr, (CC BY 2.0)

FDA, genetiği değiştirilmiş sivrisineklerin güvenli olduğunu söylüyor yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sivrisinekler tarafından bulaştırılan Zika virüsü şu sıralar özellikle de Güney ve Orta Amerika’da yayılmaya devam ediyor. Virüsü taşıyanların yüzde yirmisinde gribe benzer semptomlar görülüyor ve bunlar normalde ölümcül değil. Fakat virüs hamilelerden, doğmamış bebeğe geçebiliyor.

Bilim insanları virüsün bebeklerde kafatası ve beynin normal gelişimini engelleyen mikrosefaliye neden olduğunu düşünüyorlar. Bebekler ciddi durumlarda ya anne karnında ya da doğduktan kısa bir süre sonra ölüyorlar. Özellikle de Brezilya’da mikrosefali ile doğan bebeklerde önemli bir artış söz konusu. Geçen Ekimden bu yana 4180 vaka kaydedildi. Halihazırda henüz bir aşı veya ilaç bulunmuyor. Ve genel anlamda uygulanabilir bir aşının geliştirilmesi uzmanların tahminlerine göre yıllar sürebilir.

Brezilya’da 13 Şubatta 220.000 kadar asker, Zika virüsünü bulaştıran Aedes aegypti sivrisineğine karşı mücadele etmeye başlayacak. Sineklerle mücadele özellikle de Rio karnavalı nedeniyle önem taşıyor. Ayrıca Ağustos ayında da Rio de Janeiro’da olimpiyat oyunları gerçekleştirilecek.

Zika virüsü aşıyla durdurulacak yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.