Geride bıraktığımız yıl sağlık alanında da gelişmeler oldu. HIV’in tedavi edilmesi, kanser ve kalıtsal hastalıkların üstesinden gelmek için CRISPR kullanımı, doğru bildiğimiz beslenme alışkanlıklarının yanlış olduğunu öğrenmemiz ve daha nicesi. Sağlıkta yılın belli başlı gelişmelerini de yeni yılın bu ilk sayısında okuyacaksınız. Sağlık için 10 bin adım mı? Kahvaltı günün en önemli öğünü değil mi? Obezite bir kentleşme sorunu mu? Alkolün sağlığa zararları belirli bir yaşa kadar mı?

Bu yıl içinde yayınlanan bilimsel makaleler sağlıkla ilgili doğru sanılan kimi klişelerin yeniden sorgulanmasına yol açtı. Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı’ndan Dr. Petek Eylül Taneri bu konuyu ele alıyor yazısında.

Doğan Kuban hocamız sorular ve yanıtlar uygarlık kasasını doldurur diyerek 5 soru soruyor ve yanıtlarını veriyor.

Beynimiz bir bilgisayar mı?

Beynimizin bir çeşit bilgisayar olduğu sözünü sıklıkla duymuşsunuzdur. Ancak Kaliforniya’daki Amerikan Davranışsal Araştırma ve Teknoloji Enstitüsü bu metaforu çürütmek için beyin-bilgisayar ilişkisi  üzerinde yıllardır çalışıyor. Peki gelinen nokta ne?  Sayfalarımızda…

İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Öğretim Üyesi ve eski Dekanı Prof. Dr. Dinçer Gülen’i Aralık ayı başında kaybettik. Evrim karşıtlığına karşı mücadelenin önde gelen bir ismiydi, güzel bir insandı. Dinçer’i aynı zamanda öğrencisi de olan Prof. Haluk Ertan anlattı.

Eski mağara sanatı ve 44 bin yıllık duvar resminde av sahnesi bulundu. Nilgün Özbaşaran Dede Nature dergisinde yer alan bir makalede 4.5 metre uzunluğundaki tek renkli panorama içindeki hayvan figürlerini ne anlama geldiğini derledi.

Tanol Türkoğlu Dijital Kültür’de ‘madalyonun öteki yüzü’ metaforundan yola çıkarak günümüzdeki algı yönetiminin boyutlarını, demokrasi ve ifade ve özgürlüğü gibi kavramların bu uğurda nasıl meze olarak kullanıldığını ve “ortalama insanın tavrını” anlatıyor. Türkoğlu’nun Dijitalem’ini de atlamayın deriz. Siber alemin kalbi, bu notlarda atıyor!

Sadık Usta’nın kitapları

Kafka Kitap, Sadık Usta’nın 5 ciltlik son derece önemli çalışmasının yayınlanmasını, 5. Cildiyle birlikte tamamladı. Dünyayı Değiştiren Düşünürler serisini, Felsefe Öğretmeni Mesut Erdemir kaleme aldı. Usta’nın özellikle genç kuşaklara bütünlüklü bir uygarlık tarihi sunan bu eserini herkes okumalı. 5. Cilt özellikle İslam Uygarlığını yaratanları anlatıyor ve tartışıyor.

Kitap okumayan bir toplumuz. Müfit Akyos biraz daha ileriye gidiyor ve 2023’e doğru Türkiye’de Üniversite Kütüphaneleri başlıklı raporu irdeliyor, yurt dışından da örnekler vererek…

Uzay araştırmaları son yıllarda hayli hız kazandı, özellikle de Mars gezegeni ile ilgili olanlar. Yeni gelişme kızıl gezegende tespit edilen depremler hakkında. Yılda 300’ün üzerinde gerçekleşen deprem Mars’ın başta toprak yapısı bir çok konuya da ışık tutuyor.

Tam da bu noktada İstanbul Kültür Üniversitesi Fizik Bölümü’nden Prof. Dr. Dursun Koçer’in astronomi eğitiminin önemi, gerekliliği ve ülkemizdeki durumuna ilişkin yazısını okumadan geçmeyin. Mustafa Çetiner 2 haftadır yazdığı grip aşısı tartışmasını bu hafta da sürdürdü.

Bilim ve Beslenme sayfamızda sağlıklı bir yaşam için günlük beslenme süresinin ne olması gerektiğini okuyacaksınız.. Bebeğiniz Büyürken dizimizde bu hafta bebekler niçin daha az göz kırpar sorusunun yanıtını okuyacaksınız..

Atılım Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Dr. Zeynep Müftüoğlu önümüzdeki aylarda yürürlüğe girecek olan Dijital Hizmet Vergisi Kanunu hakkında yazdı.

Hayvanlar Dünyası sayfamızın bu haftaki konukları kambur balinalar ve penguenlerin evrimi…

2020 yılının ilk sayısı ile yine karşınızdayız. Yine dopdolu.. Yeni yılın ilk haftasında, yine size mutluluklar diliyoruz. Daha iyi bir topum ve daha güzel bir ülke için..

“Dijital HBT Aboneliği hediye edin” indirimli kampanyamız sürüyor, unutmayın!

Gelecek Cuma yine birlikteyiz, hoşça kalın..

***

HBT konferansları – 3: Merak, Şüphe ve Yaratıcılık

İnsanlığın, bilimin ve uygarlığın itici gücü olarak merak, yaratıcılığı teşvik eden, kışkırtan bir unsur mudur? Merakı örgütleyerek, bilimde, teknolojide, eğitimde ve toplumda yaratıcılığı arttırmak ne kadar mümkün? Bilimsel araştırmalarda ve mühendislik becerilerinde yeterli merak ve yaratıcılığa sahip miyiz? Şüphe eden toplum ve merak ilişkisi.. Toplumsal olarak merak nasıl örgütlenir ve geliştirilir?

Orhan Bursalı‘nın sunumuyla Prof. Dr. Lale Akarun, Ali Akurgal ve Dr. Tevfik Uyar tartışıyor.

BAU TIP işbirliğiyle, 4 Ocak Cumartesi saat 17.00‘de Bahçeşehir Üniversitesi Beşiktaş yerleşkesinde yapılacak konferansımıza herkesi bekliyoruz.

Bilimin büyük emeği: Beynin 10 önemli gizi daha aydınlatıldı, sağlıkta büyük adımlar yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 197. Sayı – 3 Ocak 2020 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Harvad’daki ilk günlerinde Cushing, sınıfındaki en başarılı iki öğrenciden biri olup ün yapmayı başarmıştır. Yale’da aldığı eğitim onu sınıfındaki diğer öğrencilerin önüne geçirmiş, ve rekabet içinde bulunduğu tek kişi, kendisi de bir Yale mezunu olan ve ileride başarılı bir cerrah olacak Elliott Joslin’dir.

İnsan kadavralarıyla çalışmaya başladıkları sıralarda bir sınıf arkadaşının üzerinde bıraktığı etki, gelecekte de nasıl bir cerrah olacağının işaretleri vermektedir. Sınıf arkadaşının aktardığına göre daha önce insan kadavralarının diseksiyonu ile ilgili deneyimi olmamasına rağmen sadece üç hafta içinde bütün bir insan kolunu omuzdan parmak uçlarına kadar incelikle açığa çıkarıp disekte etmiştir, bu alandaki olağanüstü hızlı gelişimi hocaları ve sınıfındakiler tarafından kolaylıkla fark edilmiştir.

Diseksiyonları sırasında bir gün, “Cüzzamlı gibi olmak!, işte buna karar verdim” demiştir. Akşamlarını değersiz hale getirecek herhangi bir sosyal faaliyete katılmayacağının işaretlerini burada vermiş ve kendini uzun saatler çalışmaya odaklamıştır. Harvard’daki ilk yılında Harvey aynı zamanda daha sonraki yıllarda önemli bir açılıma ulaşacağı anestetikler ve etkileriyle de ilgilenmiştir. Bu yıllarda tuttuğu defterler bugün hala Yale’da kendi adına açılmış ve onun koleksiyonundan oluşan kütüphanede bulunmaktadır.

21 yaşına geldiğinde Harvey Cushing çocukluğundan beri tanıdığı Kate Crowell ile yakınlaşmış ve 1902 yılında evlenene kadar neredeyse ayrı kaldıkları her hafta ona mektup yazmayı sürdürmüştür. Bu süre boyunca yazdığı mektuplarda tıbba ve hastalara nasıl adapte olmaya çalıştığını, baktığı hastaların bazılarının onu ne kadar üzdüğünü ve bazen yalnızca onları düşünebildiğini yazmıştır.

Akademik hayatı başlıyor

Harvey henüz tıp fakültesinde öğrenciyken, Ernest Amory Codman ile birlikte bir hastanın ameliyat sırasında ölmesinden etkilenerek “ether chart” denilen anestetik çizelgeyi geliştirmiştir. Bu, anestezist ve cerrahın ameliyat esnasında hastanın, nabız, nefes alışverişi ve ateşinin periyodik olarak ölçüp kaydetmesiyle hastanın o anki durumu takip edilebilir kılmış ve anesteziye bağlı ölüm oranlarını önemli bir ölçüde azaltmıştır. Cushing ve Codman, aynı zamanda X-ışının Röntgen tarafından bulunmasından sadece 1 yıl sonra, bunu klinik olarak kullanmayı denemişlerdir.

1896 yılında Harvey, Harvard Tıp Fakültesi’nden mezun olmuş ve Johns Hopkins Hastanesi’nde William Steward Halsted danışmanlığında asistanlığa başlamıştır. Johns Hopkins’in bulunduğu Baltimore’dan ve hastanenin pek de sistematik olmayan işleyiş biçiminden hoşlanmamış ve Dr. Halsted’in ayda sadece bir hastayı ameliyat ediyor olması canını çok sıkmıştır. O dönemde yazığı mektuplarda eğer bir şeyler değişmezse buna artık dayanamayacağını dile getirmiştir.

Tam bu sırada, yaşadığı yerde yan komşusu olan Dr. William Osler ile tanışmış ve aralarında derin bir dostluk kurulmuştur. Bu tanışma belki de Harvey Cushing’in hayatındaki önemli kırılma noktalarından biridir. William Osler’ın bilime metodik yaklaşımı ve bilim tarihine olan tutkusu Harvey’i oldukça etkilemiş ve aralarındaki dostluk onun sorgulayan zihnini olağanüstü çalışma kapasitesini uyarmıştır.

Avrupa’yı merak

Johs Hopkins’teki son iki yılında Harvey, Küba’daki İspanya-Amerika savaşında yaralanan ve enfeksiyon kapan Amerikan askerlerinin tedavisiyle uğraşmıştır ve erken dönem bilimsel makaleleri daha çok tifo tedavisiyle ve bağırsak rahatsızlıklarıyla ilgilidir. Johns Hopkins’teki asistanlığını tamamladığında Avrupa’ya gitmeyi ve tıbbın orada nasıl uygulandığını görmeyi tercih etmiş, bir yıl kadar Avrupa’nın farklı yerlerini dolaşmış ve pratiğin nasıl uygulandığını incelemiştir.

Avrupa’da bulunduğu süre boyunca Theodor Kocher ile sistolik kan basıncı ve kranial basınç arasındaki ilişki üzerine, Hugo Kronecker ile artan kan basıncının, kafa içi basıncın artışına nasıl eşlik ettiğine odaklanmış ve Charles Scott Sherrington ile de primatlarda motor korteks üzerine çalışmalar yapmıştır. 1902 yılında Cushing Baltimore’a geri dönmüş ve cerrahi anatomi üzerine ders vermeye başlamıştır. Bunun yanında deneysel cerrahi laboratuarını kurmuş ve ilgisini nörolojik cerrahi üzerine yoğunlaştırmıştır. Bu dönemde en çok hipofiz tümörleri üzerinde durmuştur.

1902 yılında aynı zamanda Harvey’in kendi ailesini kurmaya başladığı yıldır. Çocukluk arkadaşı Kate Crowell ile 10 Haziran’da evlenmiştir. William Harvey, Mary Benedict, Bestey, Henry Kirke ve Barbara isimli beş çocukları olmuştur. Harvey Cushing’in ev hayatı babasınınkinden çok da farklı olmamıştır. Harvey de babası gibi uzun saatler hastanede çalışmış ve akşamlarını da yazarak geçirmiştir. En büyük oğulları William bir Yale öğrencisiyken 1926 yılında geçirdiği bir trafik kazasında yaşamını yitirmiştir. Bu olay Cushing ailesi için giderek derinleşen bir üzüntü yaratmış ama oğlunu yoğun programının da etkisiyle neredeyse yeni tanımaya başlayan Harvey’i daha derinden sarsmıştır. 

“Gümüş Cushing Kıskacı”

Çalışmalarını ve cerrahi tekniğini gitgide geliştiren ve bütün ilgisini nörolojik cerrahiye odaklayan Cushing, 1909 ve 1920 arasında daha çok hipofiz tümörleri, akromegali, nöroendokrin, anestezi ve ameliyat esnasında kan akışının ve basıncının kontrolü üzerine çalışmış ve bu alanlarda dünyanın her yerinden onuna çalışmaya gelen birçok cerrahı eğitmiştir.

1920’lerdeki en önemli buluşlarından biri, çoğunlukla cerrahi operasyonlar sırasında meydana gelen kanama sorununun giderilmesiyle ilgilidir, çünkü kafa derisi bile vasküler (damarlı, damar içeren) bir yapıdır, beyinde oldukça damarlı bir yapı olduğundan burası ile ilgili herhangi bir operasyon bu sebepten oldukça riskli kabul edilmektedir.

Cushing, hassas bölgelerdeki damarları korumak ve kanamayı önlemek için geliştirdiği “Gümüş Cushing Kıskacı” ile ve fizikçi William Bovie ile birlikte geliştirdikleri elektrik akımıyla pıhtılaştırma (electrocoagulation) teknikleriyle kanama sorununu büyük ölçüde halletmiştir.

Cushing bu yıllarda geliştirdiği tekniklerle, beyin tümörleri, nöroendokrin sorunlar ve merkezi sinir sistemindeki başka sorunlardan kaynaklanan ve %90’larda olan ölüm oranını %8 civarına kadar indirmiştir. Temel olarak o, insan beynine cerrahi olarak müdahale edilebileceğini kanıtlamış ve bunun yolunu göstermiştir. Beyin cerrahisinin ilk fizibilite çalışmalarını gerçekleştirmiş ve bu alanla ilgili onlarca yaklaşım geliştirmiştir. Harvey Cushing bütün bunları olanaklı kılarken dünyanın bir çok noktasından genç cerrahlar Cushing tekniğini öğrenmek için onun yanına gelmiş ve onun yaklaşımını yaygınlaştırmışlardır.

Cushing, neden cerrahların diğer doktorlardan daha önce emekli edildiği ile ilgili ünlü eleştirisinde “Elleri olmayan bir cerrahın bir gün bir yere atandığını görmek isterim, çünkü bu yolla aslında cerrahinin en az el becerisi ve ellerin kullanımıyla ilgili olduğu anlaşılmış olacaktır” cümlesini kurmuş; yaratıcı zekasının ve pratik çözümlerinin aslında daha çok zihinsel devinimin ürünleri olduğuna işaret etmiştir.

Pulitzer Ödülü

Cushing aynı zamanda başarılı bir yazar ve çizerdir. Baltimore’daki ilk günlerinde tanıştığı ve hayatının en önemli kişiliklerinden kabul ettiği yakın dostu William Osler’in ölümünden sonra onun biyografisini yazmış ve 1926 yılında bu eseriyle Pulitzer Ödülü’nü almıştır. Çizim yeteneği zamanla Cushing’in cerrahi raporlarının, kitaplarının ve makalelerinin merkezi haline gelmiştir.

Harvey Cushing bütün bunların yanında, bir tıp tarihi tutkunu ve önemli bir koleksiyoncudur. Andreas Vesalius’un ve Galen’in orijinal eserleri bu koleksiyonun en önemli parçaları olarak görülmektedir.

İlginç bir şekilde Harvey Cushing, 7 Ocak 1936’da Andreas Vesalius’un kalın ciltli ve oldukça büyük ve ağır olan anatomi kitabını kaldırmaya çalışırken geçirdiği bir kalp krizi sonucunda yaşamını yitirmiştir.

Cushing’in yaklaşık 8000 parçalık koleksiyonu bugün kendi adını taşıyan Yale Üniversitesi Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Aldığı sayısız ödül ve kutlama, Cushing’in neden olduğu ve tıpkı bir tepeden yuvarlanan küçük bir kar topunun dev bir çığa dönüşmesi gibi devleşen kaotik keşifler yumağına, yaşam kalitesinin artırılmasına ve insana beynine yepyeni kapıların açılmasına sebep olması nedeniyle asla yeterli olamayacaktır.

Kutay Deniz Atabay / Massachussetts Institute of Technology (M.I.T.), Beyin ve Bilişsel Bilimler Bölümü
Prof. Dr. Türker Kılıç / Bahçeşehir Üniversitesi, Tıp Fakültesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Anabilim Dalı

Referanslar

Harvey Cushing, A Life in Surgery, Michael Bliss (Oxford University Press, 2005).

www.med.yale.edu/library/historical/cushing/marriage.html

http://scienceblogs.com/neurophilosophy/2008/08/harvey_cushing_photo_journal.php

www.whonamedit.com/doctor.cfm/980.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Harvey_Cushing/John_Hay_Whitney_Medical_Library

Harvey W. Cushing ile beyin cerrahisine açılan kapılar – 2 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayın Öztürk, İngilizce ‘curiosity’ sözcüğünün Türkçede tam karşılığının olmadığını, bizdeki merak sözcüğünün “halkın dilinde daha yaygın olarak kaygılı, endişeli bir bekleyiş anlamını taşır. Merak, belli şeylere heves, düşkünlük anlamında da kullanılıyor, güzel giyinmeye, yemeye, içmeye, oyuna meraklı gibi” diyor ve sürdürüyor: “Bilim ve sanat, bilme merakının hem ürünü, hem üreticisidir. ‘Benim özel yeteneklerim yok, bende sadece tutkulu bir bilme merakı (curiosity) var’ diyen Einstein bilme merakını narin bir bitkiye benzetir; ‘bu bitkinin en önemli besini uyaranlar ve özgürlüktür’ der.”

Dahası var: “Yüzlerce yıl bilisizlik (cehalet) içinde bırakılmış Anadolu toplumunda yeni şeyler öğrenme, keşfetme gereksinimi ne kadar duyuldu? Osmanlılar Mısır’da 350 yılı aşan bir süre (1517-1882) kalmışlar, ülkeyi yönetmişler. Ama Mısır’daki piramitlerin içindekilerini, tarihlerini merak eden, inceleyen bir Osmanlı çıkmamış…”

Öztürk: “Altmış beş yılı aşan ruh hekimliği yaşamımda edindiğim deneyimlere, gözlemlere dayalı olarak bu merak eksikliğinin kökenlerini, kişilik gelişmesi üzerindeki etkilerini bir deneme niteliğinde irdelemeye çalıştım ve2013’te “Özerk Benlik, Kul Benlik- ‘Biat’ Toplumunun Ruhsal Kökenleri” başlığı altında bir kitap olarak yayınladım. Fazla bir merak uyandırdığını söyleyemem.”

Zengin bir içerik

Nilgün Özbaşaran Dede, bilim dünyasında yaşanan son gelişmeleri derledi: Keto diyetinin gribe karşı etkili olup olmadığı, iklim değişikliğinden en çok çocukların etkileniyor olduğu bulgusu, yazmak ve okumanın demanstan koruduğuna dair haber ve daha birçok farklı gelişme, Araştırma Gündemi’nde sizi bekliyor.

Prof. Orhan Öztürk gibi Cehalet üzerinde önemle durduğunu bildiğimiz Doğan Kuban hocamız, yazılarına dur durak bilmeden devam ediyor. Yazısında, tapılacak kutsal imge; para kavramı üzerinden çevredeki olgulara karşı toplumsal kayıtsızlığı ele aldı. Erdal Musoğlu ise iklim değişikliğiyle baş etmenin yolunu arayan bir dünyada Çin’in “Yeşil Yeni Sözleşme” ile üçüncü sanayi devrimindeki rolüne odaklanıyor.

Ali Akurgal ile birlikte düşünmeye devam ediyoruz. Akurgal, sağlık alanındaki son trendleri inceleyerek bu sefer antibiyotiklerin yerini hücre eğitiminin alacağını tartışıyor.

Beyin-bilgisayar arayüzleri

Bahçeşehir Üniversitesi’nden Prof. Dr. Türker Kılıç ve Kadir Sümerkant, nörobilimin yeni araştırma alanı beyin-bilgisayar arayüzlerini birlikte kaleme aldı. Bu alan, birçok teknolojiyi bir araya getirerek insanların bilgisayarlar ile sadece beyin aktivitelerini kullanarak etkileşim kurmalarını sağlamayı hedefliyor. Oldukça ilgi çekici.

Beslenme köşesinde ise bugüne kadar belki de hiç duymadığınız ama vücudunuzun ihtiyacı olan bir besin maddesini gündemimize aldık: Hayvansal bir molekül olan kolin nedir, nereden alınır, vegan ve vejetaryenler ne yapmalı?

Bir büyük bela: Grönland’daki buzullar erimeye devam ediyor. Öyle ki bu yıl 329 milyar ton buzul kaybetti. Peki ama bu deniz seviyelerini nasıl etkileyecek? Buzul bilimcilerin 6 milyon dolarlık projeyle hangi koşullarda gerçeklere ulaşmaya çalıştığını dergimize taşıdık.

Yazarımız Tanol Türkoğlu, Dijital Kültür köşesinde, yaşam formunun üst insan formuna çıkması için yapılan çalışmalardan bahsederek insan ırkının gezegen üzerindeki egemenliğini Yapay Zekâ üzerinden sorguluyor.

Kanser yeni bir sağlık sorunu değil

Avustralya, New South Wales Üniversitesi’nden Haluk Ertan, kanserin tarihine farklı bir bakış aratarak, bulunan 240 milyon yıllık kanserli kemiği gündemine alıyor; kanser sanıldığı gibi yeni bir sağlık sorunu değil.

Mustafa Çetiner ise Güncel Tıp köşesinde “Akademi ve Bilim” yazı dizisine devam ediyor. Grip aşısı tartışmaları her sene olduğu gibi yine alevlenirken Çetiner, bu tartışmaların bilim dışı çizgiye çekilmesinden duyduğu rahatsızlığı dile getiriyor.

Türkiye’de bir ilk: %100 tablet temelli İngilizce eğitimi. Tabletle multimedya destekli yabancı dil eğitimini Atılım Üniversitesi’nden Prof. Dr. Meltem Huri Baturay’dan okuyoruz. İstanbul Kültür Üniversitesi Fizik Bölümü’nden Prof. Dr. Dursun Koçer ise Türkçe Gökbilim Terimleri Sözlüğü’nü, basımının 50. yılında değerlendirdi.

Türkiye’nin tek ve dünyanın da sayılı birkaç haftalık bilim dergilerinden oln HBT sizinle var ve var olmaya ancak sizinle devam edecek. Bu sebeple HBT’yi yaymanız çok önemli. Hiç okumayanlara, bilmeyenlere dergimizi tanıtma misyonu edinin. Çünkü bilimin ışığını daha fazla insana yaymak istiyoruz. Bu konuda HBT’nin sizlere ihtiyacı var.

Şimdiden iyi okumalar. Haftaya yeniden buluşmak üzere..

94 yaşında bir delikanlı ve toplumumuzun bilme merakı üzerine düşünceleri yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

HBT Dergi 192. Sayı – 29 Kasım 2019 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Araştırmanın çıkış noktası, omurgalı hayvanlarda avlanmaya hangi mekanizmaların ve sinir bağlantılarının izin verdiği sorusuydu. Yaklaşık olarak 400 milyon yıl önce gelişen hareketli çene, omurgalı hayvanlara yiyeceklerini çevrelerinden seçme dışında avlanmaya, avlarını yakalamaya ve ısırmaya da izin vermiştir diyor araştırmacılar.

Bu da omurgalı hayvanların evriminde önemli bir adımdı. Günümüzdeki omurgalı hayvanların neredeyse tümü gerçekçenelilere (Gnathostomata) dahildir. Ancak beynin avlanmayı nasıl çalıştırdığı ve bunun için hangi sinirsel bağlantıların birleştirilmesi gerektiği pek bilinmiyordu.

Araujo ve ekibi bu çalışmada, avlanma sırasında daha etkin olan amigdala üzerinde yoğunlaşmışlar. Bölgedeki sinir hücrelerini ışık sinyalinden sonra “saldıracak” şekilde manipüle eden araştırmacılar iki nöron grubu tespit etmişler. Biri avlanma dürtüsü diğeriyse çenenin ve ensenin kaslarını çalıştırıyor. İkinci bir deneyde söz konusu sinir hücrelerine hasar verilmiş. Bu durumda da nöronlar “ateşlenmiş” ancak kemirgenler avlarını öldürecek kadar kuvvetli ısıramamışlar.

Araştırmacılar bundan sonraki çalışmalarında, amigdalanın merkezi çekirdeğinin hangi sensorik sinyallerle doğal olarak etkinleştirildiğini, takip ve öldürme gibi avlanma davranışlarının ne şekilde koordine edildiğini bulmak istiyorlar.

Kaynak

Nöronlar ışıkla uyarıldı, fareler saldırganlaştı yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Bilimin saptadıklarını anımsayalım: 40 bin civarında bina çok ağır hasara veya göçmeye uğrayacak… Bu depremde oluşabilecek, sadece bina hasarı kaynaklı maddi kayıp 37 Milyar – 102 Milyar TL tutarına ulaşmakta. İstanbul’daki binaların yaklaşık %14’ünün (150.000 bina veya yaklaşık 550.000 hane) deprem riskli olarak tanımlandı. 1980 öncesi yapılmış 4-7 katlı betonarme binalar en çok hasar görme ihtimaline sahip.. Ve 5 bin bina kadayıf olacak…

Şüphesiz bir şeyler yapıldı, bazı devlet binaları, bazı okullar, bazı viyadükler, ana yollar güçlendirildi. Bazı evlerin yıkılıp yenilerinin yapıldığını da görüyoruz. İstanbul’da 20 kat üzerine 1000 gökdelen var, bir kent rekoru! Ne kadar sağlam olduklarını depremde görebileceğiz. Ama ana bina stoku büyük ölçüde duruyor. Sorun da büyüyor, deprem olasılığının artması ile birlikte.

Sinan Özeren çok anlaşılır bir dille Marmara içindeki faylarla ilgili son bilgileri toparladı. Özeren’e teşekkür! Ve 3 fayı analiz ederek hangisinin kırılabileceğini tartıştı. Bunun yanı sıra, Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü’nden aldığımız deprem ile ilgili temel bilgilerden bazılarını sizlerle paylaştık.

İstanbul alarm veriyor!

Ali Akurgal Silivri’deki deprem sonrasında ses iletişiminin, aşırı yüklenmeden kilitlenmesine ve fakat aynı cep telefonundan internet üzerinden sesli arama yapılabilmesine dikkat çekiyor. Bu internet lehine dikkati çeken bir gerçek. Peki bu koşullarda 5G’nin etkisi ne olacak? İnterneti pahalı kılıp, karasal hatların ömrünü uzatabilir. Ancak Akurgal mobil olmayan hizmetleri 5G üzerinden vermeyi israf olarak değerlendiriyor.

Yapay zekâ depremde iş başında

Depremi tahmin etmek günümüz koşullarında mümkün değil. Ancak Jeofizikçi Paul Johnson ve ekibinin, yapay zekâ algoritmalarını kullanarak geliştirdiği bir sistem hayli sevindirici sonuçlar elde etti. Laboratuvar deneylerinden sonra Kuzeybatı Pasifik’teki depremlerde de test edildi. Henüz emekleme aşamasında olsa da umut vaat ediyor.

Doğan Kuban Hoca her dakika toplumsal bir sorun ile karşı karşıya kaldığımıza dikkat çekerek, bu sorunların adlarına değil, toplumsal içeriğine ve geleceğimizi nasıl etkileyeceğine odaklanmamız gerektiğini söylüyor. Ayrıca: Borçların ülkeye maliyeti ne olacak?

Beslenme sayfamızda bu sefer kefiri anlatıyoruz. Doğal sağlık ürünlerinin en popüleri haline gelen kefir, çoğu insana göre yoğurttan daha sağlıklı. Bilimsel çalışmalar kefirin bağışıklığı güçlendirdiğini, sindirim sistemi hastalıklarını giderdiğini, kemik sağlığını koruduğunu, hatta kansere karşı koruma sağladığını gösteriyor. Tadını beğenmedikleri için kefirden uzak duranlara yalnızca şunu önerebiliriz: Tadı o kadar da kötü değil, ayrana benziyor. Alışmaya çalışın!

Tanol Türkoğlu ayda bir yayımlanan Dijitalem sayfasında dijital dünya ile ilgili birbirinden ilginç olaylara değiniyor. Dünyanın ilk bilgisayarlarından, fotokopinin icadına, milyonlarca dolarlık şirketleri yöneten CEO’ların nasıl çalıştığına ilişkin onlarca bilgi sizi bekliyor. Türkoğlu, ayrıca kendi köşesinde Türkiye’de internet kullanımına ilişkin TÜİK verilerine yer veriyor. Türkiye’de her dört kişiden üçünün internet kullandığını, her üç kişiden birisinin e-ticaret yaptığını, cep telefonu olmayan evin neredeyse hiç kalmadığını öğrenmek herhalde sizi çok da şaşırtmayacak!

Boynunuz mu ağrıyor?

İstanbul Kültür Üniversitesi’nden Dr. Öğretim Üyesi Adnan Apti, insanların %70’inden fazlasının yaşamlarının bir döneminde en az bir defa ciddi boyun ağrısı şikâyeti yaşadığına ve bu ağrıların büyük çoğunluğunun boyun fıtığı kaynaklı olduğunu söylüyor. Bundan korunmak ve önlem almak da bizim elimizde…

Pınar Aydın O’Dwyer, “Zamanın belleği” başlıklı ilginç yazısında bir süreliğine bileğimizdeki saati unutup, belleğimizin içindeki zamanda dolaşmamızı öneriyor. Bu bağlamda sinemada, operada zaman unsurunun nasıl işlendiğine ilişkin örnekler veriyor, zamanı geri çevirmenin mümkün olup olmadığını sorguluyor.

Güncel Tıp’ta Dr. Mustafa Çetiner, e-sigara konusundaki 3. yazısında, daha az zararlı olduğu var sayılan e- sigaranın en az sigaranın kendisi kadar zararlı olduğunu bilimsel araştırmalara dayanarak anlatıyor.

Bahçeşehir Üniversitesi’nden Prof. Dr. Kadircan Keskinbora mühendislerin, bilim insanlarının ve bilim-kurgu yazarlarının hayalleri olan zihin gücüyle kontrol edilebilen sistemlerin gerçekleşmesine ramak kaldığına dikkat çekiyor. Bu çok disiplinli sahanın henüz ilk aşamaları yaşanıyor olsa da, hedefe ulaşmaya yakınız.

Atılım Üniversitesi’nden Öğretim Üyesi Nazlı Nazende Yıldırım, mağaza ve müşteri arasında ara yüz vazifesi gören vitrin tasarımına değiniyor. Çeşitli vitrin tiplerinin müşteriyle nasıl ilişki kurduğuna bakıyor. Vitrin tasarımında malzeme, renk, aydınlatma, sergi elemanları, tasarım temasının nasıl kullanılması gerektiği konusunda ipuçları veriyor.

Ters tepen ormanlaştırma

Çin, son 40 yıldır iklim değişikliğine bağlı olarak çölleşen bölgelerini ormanlaştırma çalışmaları yapıyor. Bugüne dek yaklaşık 66 milyar ağaç dikilmiş. Ama bilim insanları bu girişimin başka sorunlara da yol açmasından endişe duyuyor. Dikilen ağaçlar yerel koşullara uyumlu olmadığı için zaten azalmakta olan su kaynaklarına aşırı miktarda yük bindiriyor. Bu da insanların kullanımına daha az su kalması demek.

Yardıma koşma eğilimi doğuştan geliyor. Olaylara seyirci kalındığı yargısı doğru değil. Son bir araştırma her ülkede zor durumda olanların yardımına koşanların olduğunu gösteriyor.

Hayvanlar dünyasının konuğu bu hafta elektrikli yılan balığı. Bu balığın nelerin keşfine ilham verdiğini okuduğunuzda şaşırıp kalacaksınız.

Sayamadığımız haber ve sayfalarımızla, ülkenin alanında biricik dergisiyiz ve sizlerin yayması, tanıtması ve katkısı ile büyümeye çalışıyoruz.

Dostluk ve sevgiyle, gelecek cumaya kadar…

Deprem! Hazırlıksızlığın bedeli çok ağırdır, kimse ödeyemez yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 184. Sayı – 4 Ekim 2019 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

Sayılarımıza ulaşmak için tıklayınız

HBT Dergi 181. Sayı – 13 Eylül 2019 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.

HBT Dergi 180. Sayı – 6 Eylül 2019 yazısı ilk önce Herkese Bilim Teknoloji üzerinde ortaya çıktı.