Özlem Kayım Yıldız

Gerçekten önyargılarınız yok mu? Peki ya örtük olanlar?

İnsanların yaş, cinsiyet, etnisite, din, sosyoekonomik durum, ruhsal hastalık, vücut ağırlığı, engellilik, cinsel kimlik ve yönelim gibi sosyal kategoriler temelinde aşikâr ayrımcılığa uğradığı toplumlar için çok nahif bir terim ‘örtük önyargı’. Çünkü ‘örtük’ olması demek bilinç ve farkındalık düzeyine ulaşmamış olması demek. Fakat birçok insanın sahip olduğu bu bilinçsiz önyargılar, ayrımcılığın ...

Bilişsel yanlılıklar: Dost mu düşman mı?

Bilişsel yanlılık, insan aklının objektif gerçeklikten ve rasyonel olandan sistematik bir biçimde ayrılması olarak tanımlanabilir. Birçok bilişsel alanda var olduğu gösterilen bu yanlılıklar ilk bakışta kusurlu bir evrimleşmenin ürünü olan sınırlılıklar olarak görülebilir. Bununla birlikte, evrimsel perspektiften bakıldığında bir bilişsel özelliğin rasyonel olup olmaması değil problemleri çözüp çö...

Plasebo etkisi

‘Plasebo’ kelimesi, Latincede “I shall please” (memnun edeceğim) anlamı taşır ve ilk kez 14. yüzyılda Hristiyan cenazelerinde “Placebo Domino in regione vivorum” (Yaşayanlar diyarındaki Efendi›yi memnun edeceğim) cümlesi içerisinde memnun edici, tatmin edici anlamlarında kullanılmıştır. İlk yazılı İngilizce eserlerden biri olan Canterbury Hikayeleri’ndeki dalkavuğun isminin Placebo olması, kelimen...

Bilinç bozukluğu üzerine

Bilinç bozukluğu, ‘öznel deneyimi bildirememe hali’ olarak tanımlanabilir. Bilincin iki komponenti uyanıklık ve farkındalıktır. Farkındalığın olabilmesi için uyanıklık vazgeçilmezdir; bununla birlikte, uyanıklığın korunduğu ancak farkındalığın bozulduğu bir grup kronik bilinç bozukluğu vardır. Çeşitli nedenlerle gelişen beyin hasarları, ‘koma’ denilen, uyandırılmanın mümkün olmadığı bir bilinç boz...

Özgür irade ve nörobilim

Bizler sahip olduğumuz birçok seçenek arasından seçim yaptığımızı ve özgür iradeye sahip olduğumuzu düşünürüz. Bu bir yanılsama mıdır yoksa katı nöral determinizm, eylemlerimizden sorumlu olmamıza yetecek bir alan bırakmış mıdır? Özgür irade kavramının tanımlanması güçtür; başka türlü davranabilme ve seçimlerini kontrol edebilme yetilerine sahip olmayı içerir. Birtakım nöropsikiyatrik ilaçlar ya d...

COVID-19 ile mücadelede hayatlarını kaybeden tüm sağlık çalışanlarının anısına…

Ülkemizde ilk COVID-19 vakasının saptandığının resmi olarak açıklandığı 11 Mart 2020 tarihinden bugüne dek 335 sağlık çalışanını COVID-19 nedeniyle kaybettik (www.siyahkurdele.com, 8 Ocak 2021 itibariyle). Kaç sağlık çalışanının SARS-CoV-2 ile enfekte olduğu net olarak bilinmemekle birlikte, bu sayının en az 150.000 olduğu bildirildi. Türkiye’de 2019 yılı itibariyle 1 milyon 33 bin sağlık çalışanı...

Pandemi ve fazladan ölümler

Fazladan ölümler, belirli bir coğrafi bölgede, belirlenmiş bir zaman içerisinde gelişen, geçen yıl veya geçen yılların ortalamasına göre beklenen değerin üzerinde olan tüm ölümleri ifade eder. Pandemi süresince gerçekleşen fazladan ölümler, hem doğrudan COVID-19’a bağlı ölümleri hem de dolaylı olarak (sağlık sistemi kapasitelerinin aşılması, hastane başvurularının azalması gibi) artan ölümleri kap...

Pandemi, politikacılar ve bilime güven

Halk sağlığını hiçbir zaman politik uygulamalardan bağımsız düşünmemek gerekmekle birlikte, COVID-19 pandemisi, hükümetlerin aldıkları önlemlerin, sınırlı süre içerisinde virüsün yayılımı ve ilişkili ölümler üzerine etkisini açık bir biçimde göstermesi nedeniyle, politika belirleyicilerin sağlık üzerine etkilerinin çok daha gözle görünür hale gelmesine neden oldu. Mücadele sürecini bilimsel ve şef...

Neuralink ve nöroetik

SpaceX, Tesla, Hyperloop ve başka birçok ufuk açıcı girişimden sonra Neuralink ile karşımıza çıkan Elon Musk, kendi ifadesi ile ‘’insanı yapay zekâ ile birleştirmeye’’ hazırlanıyor. Neuralink bir beyin-bilgisayar arayüzü projesi, bir çeşit nörobiyonik uygulaması. 1960’larda görme engelli kişilerin beyinlerindeki görsel korteksin uyarılması ile başlayan ‘’nörobiyonik’’ bilimi, bozulmuş olan sinirse...