Cem Say

Düz mü yuvarlak mı, aşağı mı yukarı mı?

Başlangıçta çokbilmişler dünyanın düz olduğunu söylüyorlardı. Sonra akıllı bir insan sahilde oturup denize açılan gemilere baktı. Gemi uzaklaştıkça görüntüsü küçülüyordu elbet, ama sona doğru ilginç bir şey oluyordu: Bu aşamada gemilerin önce alt kısımları gözden kayboluyor, sanki gemi batıyormuşçasına görüntü alttan üste doğru yitiyordu. Açık denizden limana dönen gemilerin de önce direklerinin t...

Bir milyon dolar kazanmanın en zor yolu

Bu yazıda neredeyse yarım asırdır matematikçileri uğraştıran “P ile NP eşit mi?” sorusundan söz edeceğiz. Bakalım nice Hesaplama Karmaşıklığı kuramcısına hayatı zehir eden neymiş. Karmaşıklık kuramcıları bilgi işlem problemlerini doğal zorluklarına göre sınıflandırmaya çalışırlar. Bir problemin zorluğu, sorunun boyu (yani onu yazmak için kullandığımız harf sayısı) büyüdükçe cevabı bulmak için atıl...

Coşkun hoca

Bunaltıcı günlerdi. Yüzlerce masum insan hapisteydi. Çıkacak gibi de görünmüyorlardı. Kapsamlı bir beyin yıkama harekâtıyla sersemletilmiş kamuoyu çoğunluğu, sanıkların aleyhinde sağlam deliller olduğuna inandırılmıştı. Deliller sahteydi! Birazı değil, hepsi sahteydi! Devlet yönetimine tümüyle el koymak için yapılmış ayrıntılı bir plan çerçevesinde yüzlerce, binlerce insanın adının geçtiği dijital...

İmkânsızlık hiyerarşisi

Herkese Bilim Teknoloji dergisinin 8. sayısında yayımlanan “Problemler Bilimi” başlıklı yazımda Hesaplama Kuramı’na bir giriş yapmıştım. Okurlardan gelen yüzlerce telefon ve mesaj üzerine (tamam, bu kısmı biraz abartmış olabilirim) konuya bu yazıda da devam ediyorum: Hesaplama kuramcıları, bilgi işlem problemlerini birbirleriyle karşılaştırarak aralarındaki doğal zorluk sıralamasını keşfetmeyi ama...

Boş vitrin

Ankara’ya ilk gelişiniz ve gezmek için bir günden az vaktiniz mi var? Şu üç yeri görmelisiniz: Anıtkabir Kuğulu Park Tabiat Tarihi Müzesi Başka ülkelerde daha zenginlerinin olduğunu biliyorum, ama Türkiye’nin tek doğa tarihi müzesi beni hep coşkuyla doldurmuştur. Hele de Ankaralı iseniz ve henüz ziyaret etmediyseniz bu ayıbınız ortaya çıkmadan hemen gitmelisiniz. Özellikle mağarayı tavsiye ederim....

İlk ışığı gördüm

Hikayemiz neredeyse 14 milyar yıl önce başlıyor. O zaman evren küçücüktü, bir kavun kadar. Şimdi var olan her şeyin “ham madde”si o sırada da mevcuttu. O kadar şeyin o küçük hacme sıkıştığını düşünün. E, haliyle çok sıkışık ve sıcaktı, şöyle 2 trilyon derece kadar. Evren o gün bugündür genişliyor. Yani herhangi bir bölgesiyle diğer bölgeleri arasındaki uzaklıklar habire artıyor. Milyarlarca yılda ...

Hangi evrendesiniz?

Diyelim ki gözünüzü kapatıp hilesiz bir bozuk parayı havaya attınız, o da masanın üstüne düştü. Sonucun yazı mı tura mı olduğu hakkında ne biliyorsunuz? “Hiçbir şey bilmiyorum” demeyin. Verebileceğiniz en iyi cevap bu değil. Kesinkes “yazı” veya “tura” diyemiyorsunuz ama yine de bir şeyler biliyorsunuz. Şöyle düşünün: Para hileli olsaydı, örneğin bir sahtekâr tarafından her 100 atıştan 80’inde tur...

Uzay Yolu

Çocuktum. Ankara’daydık. TRT televizyon yayınlarına yeni başlamıştı. Tabii ki siyah beyaz. Dünyada renkli televizyon teknolojisi çoktan icat edilmişti ama neyse. Demek ki milletçe önce siyah beyaz cihazları, sonra renklileri satın almamız öngörülmüş. Mr. Spak’ı o zaman tanıdım. “Uzay Yolu” dizisindeki bilim subayı. Vulkan gezegeninden. Hani şu sivri kulakları olan! Hayatımı değiştirdi. Orijinal ad...

“Buna üçgen denir”

1937 sonbaharıydı. Sivas Lisesi’nin tüm öğrencileri sabah yoklaması için okulun bahçesinde toplanmıştı. Lise müdürü Ömer Beygo’nun yaptığı duyuruyla büyük heyecana kapıldılar: Atatürk Sivas’a geliyordu! Teneffüslerin tek konusu buydu artık: “Liseye de gelir mi?” “E tabii, Kongre’nin yapıldığı yer, muhakkak gelir.” “Kongre salonuyla müzeyi gezerse biz onu göremeyiz ki!” “İstasyon meydanına karşılam...