Cem Say

“Uzay Yolu: Sonsuzluk” filmi üzerine sorular ve cevaplar

Bu filmi serinin diğer 12 sinema filminden farklı kılan nedir? Gençlik ve aksiyon! Serinin ilk altı filmi, orijinal TV dizisinin elbette ki giderek yaşlanan aktörlerini merkeze alarak çekilmişti. Sonraki dört film bir sonraki asırda geçiyordu ama yeni kaptanı oynayan aktör daha işe başlarken 54 yaşındaydı. Son üç filmdir izlediğimiz mürettebat ise o kadar genç ki kaptanı canlandıran Chris Pine bug...

Çarpmanın tersi kolay mı, zor mu?

İki sayıyı birbiriyle çarpmak kolay. Sayılar uzun olsa, şöyle 15-20’şer rakamdan oluşsalar bile, kâğıt-kalem ve birazcık sabırla bu işi becerebilirsiniz. Peki ya tersi? Size (1’den farklı) iki tamsayının çarpımı olan 40 rakamlı bir sayıyı versem ve hangi sayıları çarparak bu sayıya ulaştığımı sorsam, aynı hızda yanıtlayabilir misiniz? Bu “çarpanlara ayırma” problemi için insanın aklına ilk gelen ç...

Bir tek sınav çaldın ise bu kıldığın namaz değil

Birtakım kurallar var. Ezelden beri geçerliler. Evren bu kurallara göre çalışıyor. Ne kadar hızlı koşarsanız koşun ışık hızına varamayacağınızı, iki kere ikinin dört ettiğini, kütleyle enerjinin arasındaki ilişkiyi filan belirleyen bu kurallar. Bu kuralları yazmaya kalksak o kadar da uzun bir metin çıkacağını pek sanmıyoruz. Nasıl Karayolları Trafik Kanunu’nda ülkedeki her otomobilden, her yoldan,...

Yapay Zekâ gerektiği gibi “derin” düşünebiliyor mu?

Yapay Zekâ’nın hızlanan ilerleyişinin yakın gelecekteki olumlu ve olumsuz etkileri tartışılıyor. Bu yazıda YZ çalışmalarının bugüne geliş öyküsünü kendi çerçevemden özetlemek isterim. Eski moda YZ: Anlatarak öğretme Çok uzun zaman önce, ta 20. yüzyılda, ben daha öğrenciyken Yapay Zekâ çalışmalarına hâkim olan yaklaşıma daha sonraları “eski moda YZ” adı takıldı. Eski moda YZ araştırmacıları, ki ben...

Uzaylılar geldiyse mertçe çıksınlar ortaya!

  Bir an için gerçekten uzaylıların geldiğini, UFO gözlemlerinin açıklamasının bu olduğunu düşünün. Gelin bu düşüncenin sonuçlarını inceleyelim. Bir kere, nereden geliyorlar? Malum, diyanet işleri veya saray yapımı gibi masrafları olmayan ülkeler Güneş Sistemi’nde bilinen tüm gezegenlere ve yaşamın evrilebileceği düşünülen kimi uydulara uzay araçları gönderdi. Hiç birinde bırakın uzay üssüne ...

Kaç sayı var?

Bu da soru mu? Sonsuz tane tabii! Ama iş o kadarla kalmıyor. Bu yazıda sonsuz kümelerin tuhaf dünyasına bakacağız. Nüfuslar Malum, aynı elemanın birden fazla kopyasının olmasına izin vermediğimiz her topluluğa “küme” diyoruz. Mesela telefon rehberinizde kayıtlı numaralar topluluğu bir kümedir. Bir numara ekler veya silerseniz farklı bir küme elde edersiniz. Kümelerin “nüfusları”ndan söz edeceğiz. ...

Problemler Bilimi

Bilimi severim. Hem de çok. Tüm bilim dalları doğanın bir yanının bilmecelerini çözmeye çalışır. Hepsi birbirinden güzeldir. Ama biri var ki sonsuz sayıda problemle uğraşıp onları birbirleriyle boy ölçüştürmeye çabalar, işte o en şahanesidir! Herhalde tahmin ettiniz. Kendi araştırma alanımdan söz edeceğim bu yazıda: Hesaplama Karmaşıklığı’ndan yani. Problem nedir? Yukarıda “problem” derken kastım ...

Osmanlı’da bilim – 3: Yıldızlara bakılmayan ülke

1580'de padişahın daha üç yıl önce kendi kurdurttuğu gözlemevini "meleklerin bacaklarına bakıyorlar" dedikodularına bir son vermek için top ateşiyle yıktırmasından sonra Osmanlı gökbilim konusunda (da) yüzyıllar sürecek bir karanlık çağa gömüldü. 1608'de teleskop Avrupa'da icat edilmiş, bir yıla kalmadan da Galileo tarafından astronomik gözlemlerde kullanılmaya başlamıştı. Galileo'nun yarattığı bi...

Osmanlı’da bilim – 2

Yıl 1516. Mısır seferindeki Yavuz Sultan Selim, İskenderiye’yi Osmanlı topraklarına katmıştı. Seferdeki başarılarıyla padişahın övgüsünü kazanan Pîrî Reis, yıllardır üzerinde çalıştığı dünya haritasını sultana takdim etmek için en uygun zamanın geldiğini düşünüyordu. Pîrî Reis, kariyerine korsan olarak başlayıp sonra Osmanlı donanmasına katılan denizcilerdendi. Yıllarca amcası Kemal Reis’le Akdeni...