Cem Say

Bitcoin kuantum bilgisayarlarına karşı

Bitcoin’in altyapısını oluşturan blok zinciri, çalışma prensibini öğrenmenin insana mutluluk verdiği, “adam yapmış!” dedirten mükemmel yapılardan. Bu güzel matematiksel öykü bir seferde tümüyle anlatılabilecek basitlikte değil. Bu yazıda sadece günün birinde büyük ölçekli kuantum bilgisayarları yapılabilirse mevcut blok zinciri uygulamalarının, özelde de kriptopara Bitcoin’in başına neler gelebile...

Kuantum şifreleme nedir, nasıl çalışır?

Geçen haftaki yazımda eğer Aliye ve Babür başka kimsenin bilmediği rasgele seçilmiş 0 ve 1’lerden (bilgisayarcı deyimiyle “bit”lerden) oluşan bir rakam dizisine sahiplerse o dizinin boyunda bir mesajı aralarındaki hattı dinlemekte olan Melahat adındaki casusun çözemeyeceği şekilde şifreleyerek güvenle haberleşebileceklerini anlatmıştım. İş (“anahtar” diye adlandıracağımız) bu bit dizisinin birbiri...

İki aşık gizlice nasıl mektuplaşabilir?

Kriptografi (iki kişi arasında gizli kalması istenen mesajları şifreleme işi) uzmanlarıyla kriptanaliz (böyle şifrelenmiş mesajları üçüncü kişilerin çözme çabası) uzmanları, binlerce yıldır süren bir yarış halindeler. Çağımızda güvenli iletişimden Bitcoin benzeri blok zinciri uygulamalarına dek hayati önemdeki birçok süreci emanet ettiğimiz şifreleme yöntemleri, kuantum fiziğinin elverdiği yeni al...

Yeni uzay yolu dizisinde iş var!

52. yılını sürmekte olan Uzay Yolu serüveni, Star Trek: Discovery adlı televizyon dizisinin ilk bölümünün 24 Eylül’de ABD’de, bir gün farkla da tüm dünyada yayınlanmasıyla yeni bir aşamaya girdi. HBT’nin “Uzay Yolu muhabiri” olarak ilk üç bölümü izledim. İşte (henüz izlemeyenler için tat kaçırıcı ayrıntılar içermeyen) görüşlerim: Malum, Uzay Yolu gezegenimizin şimdiki sıkıntılarından kurtulup refa...

Deha nedir?

Geçen bölümde farklı uzmanlık alanlarında buluşlar yapabilen kimi Yapay Zekâ programlarının dayandığı bir yöntemi anlatmış ve insan dehasının da esasen aynı şekilde çalıştığı iddiasında bulunmuştum. Şimdi bu savımı detaylandırma vakti. Önce insan zihni hakkında bildiklerimizi üç cümleyle özetleyelim: İnsanlar et ve kemikten yapılmış robotlardır. Beyin yumuşak bir bilgisayardır. Tüm yaşadıklarımızı...

Yapay kâşifler nasıl çalışır?

Geçen yazıda ABD’li Douglas Lenat’ın matematik ve savaş oyunu dallarında “yaratıcı” davranış gösteren iki programından söz etmiştim. Bir örnek de kendimden vereyim. Geçtiğimiz asrın sonlarında, doktora tez çalışmamın bir parçası olarak QSI adında bir program yazmıştım. QSI’ın görevi, kendisine bazı değişkenlerinin davranışı tarif edilen bir sistemi en iyi açıklayan denklemleri bulmaktı. (Farklı fi...

Yaratıcılık programlanabilir mi?

Rüyamda görsem hayra yormazdım, ama bu yılki İstanbul Müzik Festivali kapsamında ben de sahneye çıktım! Festivalde konserlerin öncesinde konuyla ilgili uzmanlar konuşmalar yapıyorlar. Festival düzenleyicileri sağ olsunlar, 7 Haziran’da Boğaziçi Üniversitesi’ndeki Bach konseri öncesinde benden de böyle bir konuşma istediler. Konu başlığımız “Deha programlanabilir mi?” idi. Bilgisayarların “yaratıcı...

Yapay zekâ mühendisliği nedir, üniversite tercihi nasıl yapılır?

Bu yıl iki üniversitemiz (Hacettepe ve TOBB üniversiteleri) lisans düzeyinde “Yapay Zekâ Mühendisliği” programları açtıklarını duyurdular. Üniversite adaylarından çok soru geliyor, ben de bu haftaki yazımı bu konuya ayırdım. Üniversite tercihi nasıl yapılır? Birinci kural çok basit: “İstemediğin bir seçeneği tercih listesine yazma!” Ne yazık ki çok sayıda genç hâlâ aslında istemedikleri, ama başka...

Virüse karşı elimizdeki kozu kullanalım!

Bilgisayar mühendislerinin insanlığa en büyük armağanı olan yeni büyük ağı neden hakkıyla kullanmıyoruz? Neden her gün onca çocuk ve genci otobüslere ve sınıflara doldurup “korona partisi” yaptıralım? Bu çağda internetsiz, bilgisayarsız öğrenci olur mu? Dünyamız Covid-19 belasıyla boğuşmaya başladığında, son yıllarda insanlar arasındaki bilgi akışını bizim neslin gençliğinde hayal bile edilemeyece...