Tevfik Uyar

En popüler sözdebilim: Astroloji

Astrolojinin çıkış noktası büyüdür. Astroloji, geleceğin görülebileceğine inanan Sümerlerde kurban edilen hayvanların iç organlarından geleceği görmeye çalışma (haruspicina) geleneğinin gökyüzüne aktarılmasından doğmuştur. Şüphesiz en popüler sözdebilim astrolojidir. Gazetelerden, dergilerden, TV’den, internetten, her yerden ulaşılır; ilgilenelim ya da ilgilenmeyelim bir şekilde ofisimize, evimize...

Ummadık taş baş yarar: Asteroid tehdidi

NASA Başkanı Jim Bridenstine'ın geçtiğimiz günlerde basına düşen sözleri medya tarafından abartılmış olsa da aslında Dünya'ya bir asteroid çarpma riski gerçekten de kayda değer bir risk. 2013'te Chelyabinsk semalarında infilak eden sadece 20 metrelik bir asteroidin yarattığı tahribatı hatırlarsanız, çok değil, onun iki katı büyüklüğünde bir asteroidin yaratacağı zararın "yine iki misli" olduğunu s...

Bilimin alternatifi olur mu?

Bilgiyi nasıl elde ederiz? Nasıl biliriz? İnsanlar inançlarına göre bu sorulara pek çok alternatif yanıt üretebilirler. Pozitivistler gözlem, rasyonalistler akıl yürütme, entüisyonistler sezgi derler. Astrologlar yıldızlara, büyücüler kürelere, falcılar telvelere bakarlar. Bunların her birinin "bilginin eldesi" için, yani bir hipotez oluşturmak için yeterli kaynaklar olduğunu varsayalım. Bir şekil...

51. Soru – Bu kitap kaçar mı? Kaçmaz!

Bilimkurguya olan ilgim kuzenlerimin beni de yanlarına alıp sinemaya Terminator (Yok Edici) izlemeye götürdükleri gün başlamış olmalı. Çocuk aklımla daha çok "kurşunun dahi işlemediği, gözlerinde çevreye dair pek çok bilgi akan, kuvvetli metal robotlar" ilgini çekmiş olsa da, büyüdükçe makine aklına daha çok merak sarmış olmalıyım. Belki on üç yaşımdayken İstatistik mezunu başka bir kuzenime koşup...

Zihinden zihine – 3: Bilgisayarlar “zihni”

Bilinç problemini ele aldığım yazı dizime devam ediyorum. İlk yazıda bu problemi tanımlamıştım. İkinci yazıda da dünya dışı yaşamla ilgili akla gelen ilk senaryoların o kadar da geçerli olmadığını açıklamaya çalıştım. Bu yazıda çok daha soyut bir konu üzerinde bir kaç kelam edeceğim: Bir bilgisayarın zihni nasıl olabilir? Ve biz onun öznel deneyimini anlayabilir miyiz? Tabii bu sorunun yanıtı doğa...

Pişmanlık Duygusu ve Seçim

Aşağıdaki soruyu Kahneman ve Tversky’nin 1982’de gerçekleştirdiği bir deneyden tercüme ettim (elbette isimleri farklıydı)[1]. Lütfen siz de kendi yanıtlarınızı düşünün: Ahmet Bey arabasına sık sık otostopçu alırdı. Dün aracına yoldan birini aldı ve gaspa uğradı. Mehmet Bey hiçbir zaman arabasına otostopçu almazdı. Dün aracına yoldan birini aldı ve gaspa uğradı. Sizce hangisi daha çok pişmanlık yaş...

Zihinden zihine – 2: Dünya Dışı “Kayıtsız” Yaşam

Önceki yazımda bir başka bilincin öznel deneyimine ulaşmanın imkânsız olduğundan bahsetmiş, Nagel'in göre bunun bilimsel olarak ele alınıp anlaşılmasının mümkün olmadığına yönelik görüşlerini açıklamıştım. Şimdi "başka bilinç" problemini başka bir açıdan ele alacağız: Dünya dışı akıllı yaşamla temas. Dünya dışı akıllı yaşamla karşılaşmamız çok çeşitli şekillerde olabilir. Öncelikle ikiye ayırabili...

Zihinden zihine – 1

Herhalde hemen herkes hayatında bir kez kendince bir merak duyarak, kendi kendine bilinç probleminin farkına varmıştır. "Acaba hepimiz aynı renkleri mi görüyoruz? Benim kırmızı dediğimle bir başkasının kırmızı dediği aynı mı? Değilse bunun idrakine varabilir miydik?" "Acaba köpeğim ben onu sevdiğimde nasıl hissediyor?" "Eşimin, sevgilimin gözünde ben kimim? Bana baktığında benim ona baktığım şeyle...

Aşı karşıtlığı & AIDS inkârcılığı

Aşı karşıtlığı ile ilgili “fazla liberal” yaklaşımlara rastlıyorum: “Bu bir tercihtir, karar verenler de sonuçta okuyup karar veriyorlar” gibi argümanlar sunuyorlar. Bunun neden böyle olamayacağını “AIDS inkârcılığı” adı verilen bir başka olgu üzerinden açıklamak istiyorum. Belki hiç duymadınız ama “AIDS inkârcılığı” denen bir akım da mevcut. Bu kişilerin temel argümanı, AIDS hastalığının HIV’den ...