Bazı hikâyeler yalnızca bir geminin, bir insanın ya da bir buluşun hikâyesi değildir; bir ülkenin, hatta bir uygarlığın hafızasını taşır. Bu sayımızın kapağında yer verdiğimiz Gülcemal, tam da böyle bir tanık. Belfast’ta inşa edilen bir transatlantik olarak başlayan yolculuğu, Çanakkale cephesine asker taşımaktan Amerika’ya göç eden insanların umutlarına eşlik etmeye, mübadillerin acılarına tanıklık etmekten Cumhuriyet’in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ü ağırlamaya kadar uzanıyor.
Gülcemal’in öyküsü, aslında Osmanlı’nın son yıllarından Cumhuriyet’e uzanan büyük dönüşümün denizlerde yazılmış sessiz tarihidir. Çanakkale’ye göç eden ve mühendislik birikimini yıllar sonra eğitimini aldığı rehberlik mesleği ile taçlandıran Kadir Can Erduran hazırladı
Geçmişe baktığımız kadar geleceğe de bakıyoruz. Son yılların en çok konuşulan kavramlarından biri olan biohacking, insanın kendi bedenini ve zihnini teknolojiyle yeniden tasarlama arayışını temsil ediyor. Soğuk su banyolarından gen düzenlemeye, deri altına yerleştirilen çiplerden nootropiklere uzanan bu akım gerçekten daha sağlıklı ve uzun bir yaşamın kapısını mı aralıyor, yoksa bilimsel kanıtların önüne geçen yeni bir pazarlama dalgası mı? Prof. Dr. Zeliha Özer’in değerlendirmesi bu sorulara ışık tutuyor.
Yazarlarımız da yine çağımızın en önemli tartışmalarını masaya yatırıyor. Müfit Akyos, bilimin inanılacak değil, sorgulanacak bir alan olduğunu hatırlatarak bilime duyulan güvenin neden demokrasiler için vazgeçilmez olduğunu anlatıyor.
Tanol Türkoğlu ise sosyal medyanın yeni hedefinin artık yalnızca dikkatimizi değil, duygularımızı da yönetmek olduğunu söylüyor. TikTok’un “duygusal getiri” yaklaşımı, algoritmaların insan psikolojisine nasıl nüfuz ettiğini düşündürüyor. Doğan Kuban ise kültürel mirasımıza yönelik hoyratlığın simgelerinden biri haline gelen Bursa Yeşil Camii üzerinden cehaletin bıraktığı izleri sorgulamayı sürdürüyor.
Profesör Türker Kılıç, 60 yaşına basıyor… Kendisiyle ve yaşamla bir hesaplaşma olarak da algınabilecek yazısını merakla okuyacaksınız…ölümlülük, anlam üretimi ve insan olmanın özü üzerine düşündürücü bir iç hesaplaşma…
Kuban hoca, İslam dininde bir zamanlar var olan resim yasağının Bizanslılardan öğrenildiğini anlatıyor.
Bilimcilerimize onur madalyası
Bu sayımızda gurur duyduğumuz iki bilim insanına da yer veriyoruz. Prof. Dr. Cezmi Akdiş ve Prof. Dr. Mübeccel Akdiş, immünoloji alanındaki yaşam boyu katkıları nedeniyle İsviçre’nin en saygın bilim madalyalarına layık görüldü. Bilimin evrensel dili, ülkemizden çıkan değerlerin dünyada nasıl karşılık bulduğunu bir kez daha gösteriyor.
Sağlık dosyalarımız yine dikkat çekici. Japonya’nın antibiyotik direncine karşı yalnızca küçük bir ekonomik teşvikle elde ettiği büyük başarı, Türkiye için de önemli dersler içeriyor. Öte yandan yıllarca ihmal edilen timüs bezinin yeniden gençleştirilmesine yönelik çalışmalar, yaşlanmanın biyolojisine bambaşka bir pencere açıyor. İnsan ömrünü uzatmanın yolu gerçekten bağışıklık sistemimizin unutulmuş bu küçük organından mı geçiyor?
İstinye Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Türker Kılıç enformasyon ve bağlantısallık bilimi üzerine dizilerini sürdürüyor. Bu hafta yaşamın temel yapı taşının atom değil, enformasyon olabileceğini savunan yeni bilimsel paradigma üzerinde duruyor.
Sarılma: Evrimsel miras
Doğa ve yaşam sayfalarımız da yine merak uyandırıcı araştırmalarla dolu. Şempanzeler ve bonoboların gerginlik anlarında birbirlerine sarılıp el ele tutuşmaları, teselli edici dokunuşların milyonlarca yıllık evrimsel bir miras olabileceğini gösteriyor.
Nilgün Özbaşaran Dede’nin hazırladığı Araştırma gündeminde ise sağlıklı yaşamın demans riskini nasıl azalttığını, turuncu dudaklı yeni bir maymun türünün keşfini, Eski Mısır prenseslerinin savaşçı yönlerini ve kayalık bir gezegende atmosfer bulunmasına ilişkin heyecan verici gelişmeleri bulacaksınız.
Grafik Bilgi sayfamızda bu kez servetin küresel dağılımına bakıyoruz. Dünyada milyoner sayısı hızla artarken bu büyümeden en fazla hangi ülkelerin pay aldığını veriler eşliğinde inceliyoruz. En uzun hıçkırık vakası kaç yıl sürmüştü? Yanıt şaşırtıcı. Bilgi Küpü’nde…Arabada giderken neden uykumuz gelir? Meraklı Çocuk’ta. Ve bulmaca sayfamızdan tutun karikatür bantlarına kadar daha pek çok konu sizleri bekliyor.
Dijital HBT
Her hafta anımsatıyoruz. Dijital HBT’de daha pek çok ilginç konu ve başlık var. Mesela kendimize olumlu telkinlerde bulunmanın yararları… Matematiğin Nobeli sayılan ve 4 yılda bir verilen Fields Madalyası bu yıl 4 genç matematikçiye verildi. Neleri keşfettiklerini okuyacaksınız. Dolly’i anımsıyor musunuz? İlk klonlanan canlı bir koyunun adı. Peki o zamandan bugüne neler değişti? Tarım devrimi dilleri çoğalttı medeniyetleri azalttı… Soframızdaki 5 şaşırtıcı mikroplastik… HBT PDF’e abone olun bilime, HBT’ye destek verin ve tüm arşive erişin…
***
Bilim bazen yüz yıl önceki bir geminin hikâyesinde karşımıza çıkıyor, bazen bir hücrenin içinde, bazen de sosyal medyada geçirdiğimiz birkaç dakikanın ardındaki algoritmalarda… Ortak noktaları ise aynı: Dünyayı anlamaya çalışmak. HBT olarak biz de bu merakı canlı tutmaya, bilimsel bilgiyi güvenilir kaynaklarla sizlere ulaştırmaya devam ediyoruz.
Her sayımızda olduğu gibi bu sayımız da sizlerin desteğiyle yaşamını sürdürüyor. Dergimizi okuyarak, paylaşarak ve dijital yayınlarımıza abone olarak bu bağımsız bilim yolculuğuna katkıda bulunabilirsiniz.
Bilimle, akılla ve merakla kalın.
Özlem Yüzak
