P. Dilara Çolak

Bakışın yönü görüleni değiştirir!

Slavoj Zizek’in yazdığı bir kitabın adını kitabın kendisinden çok severim, “Yamuk Bakmak”. Zizek’in “yaşam paradigmasının değişimi” dediği şeyin bilimsel çıkmazlar ve paradigma değişimlerinde de kullanmak oldukça elverişli, nitekim kendisi de kitapta yer yer bilime atıf yapıyor. Benim yamuk bakmak ifadesini neden düşünmeye değer bulduğumu ve ne gibi bir yorum getirdiğimi söylemeden önce, şu pek an...

Darwinizm nedir; ne değildir?

Geçtiğimiz yüzyılda insana dair her şeyi anlamanın anahtarı olarak görülen evrim kuramı, davranıştan toplumsal cinsiyete ekonomik sınıftan ırklar arası farklılığa tüm bireysel ve kültürel unsurları biyolojiye indirgeyerek açıklama girişimlerinin zemini haline geldi. Günümüzde dahi belirli grupların lehine toplumsal sorunların kasıtlı olarak karartılmasında biyolojik determinizm sıklıkla referans g...

Beynimizle ne yapmalıyız?

Geçtiğimiz günlerde çağdaş filozoflardan Catherine Malabou’nun “Beynimizle Ne Yapmalıyız?” adlı ilgi çekici bir kitabını okudum. 2004 yılında yapılan bu çalışmaya kadar nöroloji, felsefe ve siyaseti kesiştirme çalışması daha önce yapılmamış. Kitap, kendi ifadesiyle “katı bir şekilde analitik-indirgemeci değil; Avrupa felsefesi kadar soyut ve kapalı değil”. Avrupası felsefesinin kavramlarıyla nörob...

Olgular, değerlerden arındırılabilir mi?

Galileo Galilei, 1615 yılında yazdığı ünlü metni Grand Düşes Christina’ya Mektup’ta o dönem pek çok kişinin karşı çıktığı güneş merkezli Kopernik evren modelinin fiziksel bir gerçeklik olduğunu, bu açıdan yadsınmasının mümkün olmadığını dile getirir. Gerçeğin tek olmasından dolayı doğa yasası karşısında onu konu edinen kişilerin değerlerinin hiçbir önemi yoktur. Bu açıdan bilimsel etkinlik bir nev...

Bilimin nesnelliği şüpheli mi?

Bilimsel bilgi en temelde madde/evrenin varolduğu, düzenli olduğu ve düzeni oluşturan ilkelerin açıklanabileceği ön kabullerine dayanan insan aklının ürünleridir. Haliyle bilgi açıklamaya çalıştığı doğal durumdan farklı olarak insan tarafından kurulan ve yeniden doğaya projekte edilen bir şeydir. Buna karşın bilim söz konusu olduğunda bizler genellikle insanı denklemden çıkartarak bilim, nesnellik...

Yapay zekâ günlerce felsefe yaptı!

Geçtiğimiz günlerde Elon Musk’ın kurucularından biri olduğu OPENAI’ın adlı firmanın ürettiği GPT-3 model bir yapay zeka Reddit adlı forumda “Thegentlemetre” kullanıcı adıyla günlerce felsefe yaptı ve kimse onun bot hesap olduğunu farketmedi. Ölümden daha çok korktuğunuz şey nedir sorusuna verdiği yanıt ise oldukça etkileyici idi: “Beni ölümden daha çok korkutan şeylere gelince, hiçbir şeyin beni g...

2300 yıllık yaşam rehberi

Post-modern, post-truth ifadelerini sıkça duyduğumuz, hakikat ve gerçeğin ötesinde yaşadığımız bu çağda bireysel hayatlarımıza bize kılavuzluk etmesi umuduyla bazı Antik felsefe okulları yeniden belirgin hale gelmeye başladı. Bunlardan en önemlisi Stoacılık. Güney Afrika Cumhuriyeti’nin ilk siyahi devlet başkanı Nelson Mandela’dan, Amerika Birleşik Devleti’nin 26. Başkanı Theodore Roosevelt’e, Har...

Sanat ne işe yarar?

Felsefenin ontoloji, siyaset, mantık gibi şanlı kolları varken neden estetik ve sanatla ilgilendiğim soruluyor genelde. Sanıyorum çoğu insan sanatla ilgilenmenin zengin hobisinden öte bir şey olmadığını düşünüyor. Öyle ya iyi bir resim ya da heykel ancak ev dekore edebilir. Her ne kadar geleneksel anlamda bir sanatçı olmasam da sanat deneyimini önemseyen, sanat üzerine düşünen bir izleyiciyim. Bur...

Popüler kültür akademiye karşı: “Kamusal felsefe”

Son yıllarda felsefe literatüründe, popüler bilim veya popüler tarih terimlerine denk geldiği söylenebilecek yeni bir alt eğilim doğdu, “public philosophy.” Ne olduğunu tek kelimeyle tam olarak tercüme etmek zor. Özetle, kitle iletişim aracılarını kullanarak kamusal alanda popüler konular üzerine gündelik bir dil ile yapılan felsefe olduğu söylenebilir —yani akademik felsefenin tam aksi. “Simpsonl...