Bir kentin geleceğini belirleyen şey yalnızca yolları, köprüleri, gökdelenleri ya da sanayi bölgeleri değildir. O kentin nefes aldığı hava, koruduğu ormanlar ve en önemlisi de içme suyu kaynaklarıdır. Çünkü su yoksa ne ekonomi vardır ne üretim ne de yaşam.
Bu sayımızın kapak dosyasında İstanbul’un en kritik su kaynaklarından biri olan Ömerli Barajı havzasında planlanan dev organize sanayi bölgesini ele alıyoruz. Uzmanlar, 160 sanayi kuruluşunu ve on binlerce kişiyi barındıracak bu projenin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda yaşamsal bir risk taşıdığı görüşünde.
Prof. Dr. Derin Orhon’un değerlendirmeleri, su güvenliğinin artık geleceğin değil bugünün meselesi olduğunu gösteriyor. İklim krizinin etkilerinin giderek ağırlaştığı bir dönemde, milyonlarca insanın içme suyunu ilgilendiren kararların bilimsel veriler ışığında tartışılması gerektiğini bir kez daha hatırlıyoruz.
Yaşamın doyumunu artırmak
Bilim bazen büyük küresel sorunlara ışık tutarken bazen de günlük yaşamın içinde gözden kaçırdığımız gerçekleri görünür kılıyor. Sabancı Üniversitesi’nden Prof. Dr. Gül Günaydın’ın aktardığımız çalışması bunlardan biri. Bir teşekkür, bir gülümseme ya da kısa bir sohbetin bile insanın yaşam doyumunu artırabildiğini ortaya koyan araştırma, iyi bir yaşamın yalnızca büyük başarılarla değil, küçük insan ilişkileriyle de şekillendiğini gösteriyor. Arkadaşımız Reyhan Oksay hazırladı.
Beslenme sayfalarımızda kahvenin bilinmeyen etkilerine yer veriyoruz. Görünen o ki kahve yalnızca bizi uyandırmıyor; bağırsak mikrobiyomumuz üzerinden ruh halimizi ve bilişsel işlevlerimizi de etkiliyor olabilir. Bilim insanları, beden ile zihin arasındaki ilişkinin düşündüğümüzden çok daha karmaşık olduğunu her geçen gün daha iyi anlıyor.
Bu sayıda gökyüzüne de uzanıyoruz. Evrenin gerçek şekli ne? Sonsuz boşluk olarak düşündüğümüz kozmos aslında kendi üzerine kıvrılmış devasa bir yapı olabilir mi? Kozmologlar bu soruların peşinden giderken biz de insanlığın en büyük meraklarından birine tanıklık ediyoruz.
Farklı konular ve yazarlarımız
Grafik Bilgi köşemizde ise dünya nüfusunun geleceğini belirleyecek büyük demografik dönüşümü inceliyoruz. Bir zamanlar nüfus patlamasından korkan dünya, bugün hızla düşen doğurganlık oranlarının yaratacağı ekonomik ve sosyal sonuçları tartışıyor.
Psikoloji sayfalarımızda bilim insanlarının hâlâ ortak bir tanım üzerinde uzlaşamadığı aşkı ele alıyoruz. Ayrıca çoğumuzun kaçınmaya çalıştığı hayal kırıklığının aslında yaşamımızda yol gösterici bir işlev üstlenebileceğini anlatan yeni araştırmaları paylaşıyoruz.
Teknoloji ve Toplum ilişkisine dair önemli değerlendirmeler de bu sayıda yer alıyor. Tanol Türkoğlu, algoritmaları suçlamanın kolay ama eksik bir yaklaşım olduğunu hatırlatırken, asıl sorumluluğun onları tasarlayan ve yöneten insanlarda olduğunu vurguluyor. Müfit Akyos, 21. yüzyılın karmaşık sorunlarının eski yönetim anlayışlarıyla çözülemeyeceğini anlatıyor. Doğan Kuban ise Hüseyin Rahmi üzerinden yürüttüğü tarihsel okuma ile modernleşme, cehalet ve özgür düşünce tartışmalarının neden hâlâ güncelliğini koruduğunu gözler önüne seriyor.
Beyin ve evren arasında şaşırtıcı ilişki
Kültür Üniversitesi’nden Dr. Selin Okumuş’un ilginç bir yazısı var bu sayıda: Dijital çağın yeni görsel dili. Dijital dünyada görseller artık yalnızca estetik bir unsur değil; algıyı yönlendiren, anlam üreten ve davranışları şekillendiren güçlü iletişim araçları. Grafik tasarım ile fotoğraf arasındaki ilişki de bu yeni çağda yeniden tanımlanıyor.
İstinye Üniversitesi Tıp Fakültesi dekanı Prof. Dr. Türker Kılıç bağlantısallık kavramı üzerinden insanın evrendeki yerini yeniden düşünmeye davet ediyor. ‘Olimpiyat Meydanından Yaşamın Ağına Bir Anlatı’ başlıklı yazısında şunları söylüyor: Beyindeki sinaptik ağların görsel organizasyonu ile evrendeki galaktik filamentlerin yapısı arasında şaşırtıcı benzerlikler bulunuyor. Bu yalnızca estetik bir benzerlik değildir; bağlantısallığın evrensel bir organizasyon ilkesi olduğuna işaret eder.
Dünya kupasının yeni topu test edildi
1970’ten beri Dünya Kupası futbol toplarını tedarik eden Adidas, her turnuva için yeni bir maç topu sunar ve bununla birlikte oyuncular için yeni aerodinamik hesaplamalar gelir. Top havada nasıl uçacak, nasıl kıvrılıp yalpalayacak? Uçuşu, yalpalama ve yön değiştirmesi hakkında bilimsel sonuçlar dergimizde.
“Korkuluk Şamandıra” Deniz Kuşlarını Sadece 23 Gün Kandırabildi… Hayvanlar Dünyası’nda.
Meraklı çocuk bu hafta ‘Beyin donması’ ne demek? diye sordu. Mercan Bursalı hazırladı.
Nilgün Özbaşaran Dede’nin Araştırma Gündemi’nde ise bu hafta Pompei’deki sıra dışı keşiften Neandertallerin çürük dişleri tedavi etme yönetimine; aşırı uykunun da yaşlaşmayı hızlandırdığına kadar ilginç konular göreceksiniz.
Bilgi Küpü: Rüzgar aslında sessizdir. Ergun Akleman’ın bilim tarihinin önemli olaylarını güzel çizgi ve mizahıyla yoğuran bandını yeniden anımsatalım. Tayfun Akgül’ün haftalık karikatürünü de. İkisi de profesör, ama ikisi de mizahçı, bu da bizim zenginliğimiz.
***
Dijital HBT’de ekstra sayfalar
Derginin kapağında üst sağda başlık kenarındaki kare kod’u telefon kameranıza taratarak, çok daha fazla habere ve bilgiye ulaşabilirsiniz. Yeni dijital abone olanlar için bir sürprizimiz olacak yakında!
Unutmayın: Dijital HBT’ye abone olarak hem arşive ulaşabilir hem de derginin yaşamasına destek vermiş olursunuz. Okuyun, okutun.
***
Bilim bize yalnızca bilgi sunmaz; aynı zamanda daha bilinçli kararlar verebilmemiz için bir pusula da sağlar. İster bir baraj havzasını korumak ister daha sağlıklı yaşamak, isterse insan ilişkilerimizi güçlendirmek olsun; doğru soruları sormadan doğru yanıtları bulamayız.
HBT olarak bu soruları sormaya, bilimsel düşüncenin ışığında yanıtlar aramaya ve bilgiyi toplumla buluşturmaya devam ediyoruz. Desteğiniz ve dayanışmanız bu yolculuğun en önemli gücü.
Gelecek sayıda buluşmak dileğiyle.
Özlem Yüzak
